Luận án tiến sĩ: Pháp luật về dịch vụ giao nhận vận tải đường bộ Việt Nam

VI N H N L M KHO H X H I VI T N M Ọ V ỆN O Ọ P ÙNG TRỌNG QUẾ P ÁP LUẬT VỀ DỊ VỤ G O N ẬN VẬN TẢ ĐƢỜNG B Ở V ỆT N M ỆN N Y LUẬN ÁN T ẾN SỸ LUẬT Ọ HÀ N - 2022 VI N H N L M KHO H X H I VI T N M Ọ V ỆN O Ọ PHÙNG TRỌNG QUẾ PHÁP LUẬT VỀ DỊCH VỤ GIAO NHẬN VẬN TẢ ĐƢỜNG B Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Ngành: Luật Kinh tế M số: 9 38 01 07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƢỜ ƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Hồ Ngọc Hiển 2. Nguyễn Văn ƣơng HÀ N I - 2022 LỜ M ĐO N Tác giả cam đoan rằng nội dung được trình bày trong luận án “Pháp luật về dịch vụ giao nhận vận tải đường bộ ở Việt Nam hiện nay” là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của chính tác giả dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Quý Trọng, TS.

Hồ Ngọc Hiển và TS. Việc sử dụng kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học và luận điểm các tác giả khác trong luận án này đều được giữ nguyên ý tưởng hoặc trích dẫn phù hợp theo quy định. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Phùng Trọng Quế MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 hƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ Ơ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU.

Tổng quan tình hình nghiên cứu. ơ sở lý thuyết nghiên cứu đề tài. 25 Kết luận chƣơng 1. 28 hƣơng 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ GIAO NHẬN VẬN TẢ ĐƢỜNG B VÀ PHÁP LUẬT VỀ DỊCH VỤ GIAO NHẬN VẬN TẢ ĐƢỜNG B.

Lý luận về dịch vụ giao nhận vận tải đường bộ. Lý luận pháp luật về dịch vụ giao nhận vận tải đường bộ. 46 Kết luận chƣơng 2. 67 hƣơng 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ DỊCH VỤ GIAO NHẬN VẬN TẢ ĐƢỜNG B Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

Thực trạng pháp luật về dịch vụ giao nhận vận tải đường bộ ở Việt Nam. Đánh giá thực trạng pháp luật về dịch vụ GNVT đường bộ ở Việt Nam. Thực tiễn thực thi pháp luật về dịch vụ giao nhận vận tải đường bộ ở Việt Nam hiện nay. 118 Kết luận chƣơng 3.

147 hƣơng 4: CÁC YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT, NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ DỊCH VỤ GIAO NHẬN VẬN TẢ ĐƢỜNG B Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Các yêu cầu của việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về dịch vụ giao nhận vận tải đường bộ ở Việt Nam. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về dịch vụ giao nhận vận tải đường bộ ở Việt Nam. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về dịch vụ giao nhận vận tải đường bộ ở Việt Nam.

163 Kết luận chƣơng 4. 171 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 172 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 173 PHỤ LỤC D N MỤ Ữ V ẾT TẮT ADR ông ước về vận chuyển hàng hóa nguy hiểm ASEAN Hiệp hội quốc gia Đông Nam Á CHLB Cộng hòa liên bang CMR ông ước về hợp đồng chuyên chở hàng hóa bằng đường bộ quốc tế năm1961 CPTPP Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương DN Doanh nghiệp ĐK Điều kiện kinh doanh chuẩn EU Liên minh Châu Âu FIATA Liên đoàn giao nhận vận tải quốc tế LTM Luật Thương mại LDN Luật Doanh nghiệp LPI Chỉ số năng lực quốc gia về logistics LSP Nhà cung ứng dịch vụ logistics (Logistics service provider) GNVT Giao nhận vận tải VLA Hiệp hội logistics Việt Nam WB Ngân hàng thế giới WTO Tổ chức thương mại thế giới D N MỤ BẢNG Bảng 1: Khối lượng hàng hóa vận chuyển phân theo ngành vận tải.

119 Bảng 2: Khối lượng hàng hóa luân chuyển phân theo ngành vận tải. Số lượng doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và đang hoạt động của ngành vận tải, kho bãi. Số lượng doanh nghiệp đang hoạt động có kết quả sản xuất kinh doanh. Tính cấp thiết của đề tài Trong đời sống kinh doanh thương mại, giao nhận vận tải là yếu tố không thể tách rời trong hoạt động mua bán, đóng vai trò cầu nối giữa các khâu cho quá trình hàng hóa được lưu thông.

Nếu như mua bán hàng hóa có nghĩa là hàng hóa được thay đổi chủ sở hữu thì giao nhận vận tải là việc tổ chức thực hiện sự dịch chuyển quyền sở hữu đó về mặt thực tế. Nói cách khác, giao nhận vận tải chính là một trong những nội dung của việc thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa [83; tr. Dịch vụ giao nhận hàng hóa đã có từ lâu trên thế giới và theo thời gian nó càng ngày càng phát triển và giữ vai trò ngày càng quan trọng đối với nền kinh tế thế giới nói chung và đối với nền kinh tế của mỗi quốc gia nói riêng. Sự hình thành và phát triển của dịch vụ giao nhận trên thế giới gắn liền với sự ra đời và phát triển của quá trình phân công quốc tế [62; tr.

Ngày nay, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế cộng với những tác động to lớn của cách mạng khoa học kỹ thuật mà dịch vụ giao nhận vận tải hay dịch vụ logistics nói chung và dịch vụ giao nhận vận tải đường bộ nói riêng càng khẳng định được vai trò cần thiết cũng như có thêm nhiều cơ hội để phát triển mạnh mẽ. Kể từ sau khi nước ta tiến hành mở cửa nền kinh tế, lĩnh vực giao nhận vận tải và logistics mới bắt đầu được hiện diện và có cơ hội để phát triển. Mặc dù còn “non trẻ” hơn so với nhiều quốc gia khác nhưng dịch vụ này đã bước đầu đạt được những thành tích đáng khích lệ. Nhìn chung các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ GNVT hay logistics nói chung và GNVT đường bộ nói riêng ở Việt Nam đã và đang cố gắng hoàn thiện mình để đạt được những bước tiến lớn hơn nữa, góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế nước ta.

Chỉ số năng lực hoạt động logistics (LPI) 2018 của Việt Nam được WB công bố trong Báo cáo tháng 07/2018, theo đó Việt Nam được xếp hạng 39/160 nước tham gia điều tra, tăng 25 bậc so với xếp hạng năm 2016 (64/160). Giao nhận vận tải giữ vai trò quan trọng trong quản lý chuỗi cung ứng và không thể thiếu được trong sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội. Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho loại hình dịch vụ này, Nhà nước ta đã ban hành nhiều chính sách, quy định để tạo dựng hành lang pháp lý cho hoạt động cung ứng dịch vụ GNVT đường bộ nói riêng và GNVT, logistics nói chung. Hơn nữa, những quy định pháp luật này cũng được sửa đổi, bổ sung để qua đó tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, tạo điều kiện cho việc cung ứng dịch vụ được thuận lợi hơn, mang lại hiệu quả cao hơn.

Tuy nhiên, thực tiễn trong thời gian qua cũng cho thấy những bất cập, yếu kém trong hoạt động cung ứng dịch vụ này. Đó là phần lớn các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ này của nước ta là doanh nghiệp nhỏ và vừa, quy mô vốn thấp, hoạt động 1 manh mún, thiếu kinh nghiệm, cạnh tranh về giá là chủ yếu, ít giá trị gia tăng, thường chỉ đóng vai trò là nhà thầu phụ hay đại lý cho các công ty nước ngoài. Chi phí logistics còn ở mức cao, theo một số nghiên cứu chi phí này của Việt Nam năm 2014 chiếm khoảng 20,9% GDP, đến nay còn khoảng 16 đến 17% GDP, đây là mức khá cao so với một số nước trong khu vực như Thái Lan, Singapore,. Trong lĩnh vực đường bộ thì chi phí vận tải của phương thức này hiện nay còn ở mức cao, chưa phù hợp với thực tiễn do sự canh tranh không lành mạnh giao dịch chủ yếu qua trung gian, chưa tối ưu hóa hoạt động kinh doanh của đơn vị vận tải… Bên cạnh đó, các doanh nghiệp nội địa cũng chịu thêm sức ép của các cam kết quốc tế của Việt Nam với các tổ chức quốc tế hay quốc gia khác… Thực tiễn đó xuất phát từ nhiều nguyên nhân nhưng không thể phủ nhận lý do từ chính hoạt động xây dựng và thực thi pháp luật về dịch vụ GNVT đường bộ.

Thời gian qua còn có nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu, thậm chí là cán bộ quản lý ngành liên quan còn cho rằng đây chỉ là “khâu trung gian” đơn thuần, cần hạn chế hoặc loại bỏ nhằm cắt giảm chi phí logistics [155]. Có thể thấy rằng, tuy khung pháp lý ở Việt Nam về hoạt động này đã được hình thành, đã phát huy được vai trò tạo dựng hàng lang pháp lý cho dịch vụ này cũng như đảm bảo được quyền và lợi ích hợp pháp cho các chủ thể tham gia. Tuy nhiên, vẫn còn đó các quy định bất cập, chồng chéo, không hợp lý, gây khó hiểu và khó thực thi trong thực tế. Chẳng hạn như quy định về khái niệm logistics, điều kiện kinh doanh dịch vụ GNVT đường bộ còn có một số điểm gây khó hiểu, cản trở quyền gia nhập thị trường của chủ thể kinh doanh như quy định về điều kiện tư cách pháp lý của thương nhân cung ứng dịch vụ GNVT, logistics trong LTM với các luật chuyên ngành; một số các quy định còn tăng thêm gánh nặng hành chính cho đơn vị cung ứng dịch vụ.

Quy định về giao nhận hàng hóa đặc biệt còn có một số quy định chưa tương thích với các tiêu chuẩn quốc tế, gây phiền nhiễu cho doanh nghiệp như sự tương thích giữa Nghị định 42/2020/NĐ-CP với các thông lệ quốc tế như Hiệp định ADR. Quy định về giao kết và thực hiện hợp đồng dịch vụ GNVT đường bộ nói riêng và hợp đồng dịch vụ logistics nói chung còn khá sơ sài, thiếu các quy định cụ thể hơn trong khi các hợp đồng này ngày một gia tăng tính phức tạp, có nhiều sự tùy chỉnh cao. Bên cạnh đó, quy định về giới hạn trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ của các bên còn bất cập, chưa thực sự hợp lý như các quy định về mức giới hạn trách nhiệm còn sơ sài, thiếu các trường hợp giới hạn trách nhiệm trong các trường hợp giao chậm hàng hóa; chưa bao quát hết được các rủi ro, thiệt hại có thể xảy ra như trong trường hợp.