Luận án Pháp luật bảo vệ người tiêu dùng trong an toàn vệ sinh thực phẩm ở Việt Nam - Phạm Văn Hảo

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI PHẠM VĂN HẢO PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC AN TOÀN, VỆ SINH THỰC PHẨM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2017 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI PHẠM VĂN HẢO PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC AN TOÀN, VỆ SINH THỰC PHẨM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Luật Kinh tế Mã số : 62.07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. TRẦN QUANG HUY 2. ĐẶNG VŨ HUÂN HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu của Luận án là trung thực và không trùng lặp với các công trình nghiên cứu có liên quan đã được công bố; các số liệu phục vụ cho việc phân tích, đánh giá và một số thông tin trích dẫn đều đã được chú thích nguồn gốc rõ ràng, chính xác.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Phạm Văn Hảo i LỜI CẢM ƠN Tác giả luận án xin được gửi lời cảm ơn và tri ân sâu sắc nhất đến TS. Đặng Vũ Huân và TS. Trần Quang Huy - những người Thầy đã luôn tận tâm hướng dẫn, giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu. Tác giả cũng xin được gửi lời cảm ơn đến Học viện Khoa học Xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã tạo mọi điều kiện tốt nhất để tác giả được học tập và hoàn thành được công trình nghiên cứu của mình.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Phạm Văn Hảo ii MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt Danh mục các biểu đồ, hình vẽ PHẦN MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu.

Cơ sở lý thuyết nghiên cứu. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC AN TOÀN, VỆ SINH THỰC PHẨM. Người tiêu tiêu dùng thực phẩm và sự cần thiết phải bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn, vệ sinh thực phẩm. Lý luận pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn, vệ sinh thực phẩm.

THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC AN TOÀN, VỆ SINH THỰC PHẨM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Thực trạng quy định pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn, vệ sinh thực phẩm. Thực trạng thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn, vệ sinh thực phẩm. ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC AN TOÀN, VỆ SINH THỰC PHẨM Ở VIỆT NAM.

Định hướng hoàn thiện pháp luật về ảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn, vệ sinh thực phẩm. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn, vệ sinh thực phẩm. Các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn, vệ sinh thực phẩm. 147 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐÃ CÔNG BỐ.

151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 162 iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Từ viết tắt Nghĩa của từ viết tắt ATVSTP An toàn, vệ sinh thực phẩm BVQLNTD Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng BVTV Bảo vệ thực vật BĂTT Bếp ăn tập thể BLHS Bộ luật Hình sự BLDS Bộ luật Dân sự BLTTDS Bộ luật Tố tụng dân sự Codex Alimentarius Commission (Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm CAC Codex Quốc tế) CI Consumers International (Tổ chức Quốc tế người tiêu dùng) GAP Good Agriculture Production (Thực hành nông nghiệp tốt) Hazard Analysis and Critical Control Points (Phân tích mối nguy HACCP và điểm kiểm soát tới hạn) NTD Người tiêu dùng RAT Rau an toàn TĂĐP Thức ăn đường phố TPCN Thực phẩm chức năng TPNK Thực phẩm nhập khẩu VietNam Standard and Consumers Association - Hội Khoa học kỹ thuật về tiêu chuẩn hoá chất lượng và Bảo vệ quyền lợi người tiêu VINASTAS dùng Việt Nam (gọi tắt là: Hội tiêu chuẩn và Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam) iv DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ Biểu đồ 3. Kết quả loại cơ sở sản xuất kinh doanh nông sản. Kết quả giám sát 24.046 mẫu TĂĐP do các Chi cục ATVSTP tỉnh, thành phố thực hiện.

Kết quả điều tra về nhiễm khuẩn trên bàn tay người chế biến thức ăn đường phố tại 11 địa phương. Đánh giá mức độ tham gia của CQBVPL trong bảo đảm ATVSTP. Các hành vi vi phạm trong giao dịch tiêu dùng. Kết quả xử lý vi phạm pháp luật về ATVSTP qua các năm.

Cán bộ cơ quan nhà nước tự đánh giá tình hình phổ biến, giáo dục pháp luật ATVSTP ở địa phương. Sự tham gia của các chủ thể trong các chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật về ATVSTP. Đánh giá chất lượng, hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật về ATVSTP của cán bộ cơ quan quản lý nhà nước. Đánh giá về hoạt động BVQLNTD của các tổ chức xã hội BVQLNTD.

Phản ứng của NTD khi bị vi phạm quyền lợi. Ý kiến của NTD về lý do đánh giá không tốt về trách nhiệm giải quyết khiếu nại của tổ chức, cá nhân kinh doanh. Tổng hợp phản ánh, khiếu nại 4 tháng đầu năm 2017. Thống kê số vụ việc được giải quyết tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam - VIAC (2010-2016).

Các loại tranh chấp được giải quyết tại VIAC .1: Sơ đồ hệ thống tổ chức quản lý ATVSTP hiện nay ở Việt Nam .1: Sơ đồ thống nhất hệ thống tổ chức quản lý nhà nước về ATVSTP, Quản lý thị trường và BVQLNTD. 136 v PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu NTD là một bên trong quan hệ thương mại, dân sự với tính chất là người tiêu thụ những sản phẩm hàng hóa hoặc dịch vụ. Tuy nhiên, trong mối quan hệ này NTD luôn ở vị thế yếu hơn và có nguy cơ gánh chịu rủi ro, thiệt hại.

Luật BVQLNTD được Quốc hội Việt Nam thông qua ngày 17/11/2010, có hiệu lực từ ngày 01/7/2011, nhưng cho đến nay, quyền lợi của NTD vẫn đang và có nguy cơ tiếp tục bị vi phạm nghiêm trọng. Mặc dù có nhiều tiến bộ, song vì nhiều lý do khác nhau, Luật BVQLNTD năm 2010 vẫn chưa thực sự là một công cụ bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của NTD hiện nay. Một trong các lĩnh vực quan trọng mà NTD bị vi phạm quyền và lợi ích rất đáng quan tâm hiện nay đó là ATVSTP. ATVSTP là vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt.

Được tiếp cận với thực phẩm an toàn đang trở thành quyền cơ bản đối với mỗi con người. Thực phẩm an toàn đóng góp to lớn trong việc cải thiện sức khoẻ con người, chất lượng cuộc sống và chất lượng giống nòi. Ngộ độc thực phẩm và các bệnh do thực phẩm gây ra không chỉ gây ảnh hưởng trực tiếp tới sức khoẻ và cuộc sống của mỗi người, mà còn gây thiệt hại lớn về kinh tế, là gánh nặng chi phí cho chăm sóc y tế; liên quan chặt chẽ đến năng suất, hiệu quả phát triển kinh tế, thương mại, du lịch và an sinh xã hội. Bảo đảm ATVSTP góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, xoá đói giảm nghèo và hội nhập quốc tế.

Mặc dù đã có sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, nhưng công tác bảo đảm ATVSTP ở nước ta còn nhiều khó khăn, thách thức. Tình trạng ngộ độc thực phẩm có xu hướng tăng và ảnh hưởng không nhỏ tới sức khoẻ cộng đồng. Sản xuất, kinh doanh thực phẩm ở nước ta cơ bản vẫn là nhỏ lẻ, quy mô hộ gia đình nên việc kiểm soát an toàn, vệ sinh rất khó khăn. Mặc dù Việt Nam đã có những tiến bộ rõ rệt trong bảo đảm ATVSTP trong thời gian qua, song công tác quản lý ATVSTP còn nhiều bất cập, hạn chế.

Điều đó đã dễn đến thực trạng vi phạm trong lĩnh vực ATVSTP diễn ra khá nhiều, đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe và tính mạng của người dân. Một trong những nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên là việc điều chỉnh pháp luật chưa đáp ứng được yêu cầu BVQLNTD khi quyền lợi của họ bị xâm phạm. Thực trạng công tác BVQLNTD cho thấy, mặc dù đã có Luật BVQLNTD và nhiều văn bản quy định liên quan nhưng chưa thực thi có hiệu quả, 1 chưa có chế tài đủ mạnh để ngăn chặn, xử phạt, bồi thường thỏa đáng cho NTD. Các thiết chế Nhà nước và tổ chức BVQLNTD còn có vai trò khá mờ nhạt khi thực hiện chức năng BVQLNTD, thậm chí còn chưa xác định được vai trò, chức năng cụ thể trong công tác quản lý.

Khi vụ việc vi phạm xảy ra không xác định được thẩm quyền hoặc đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý nhà nước cho nhau. Trước tình hình đó, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật hiện hành về BVQLNTD nói chung và trong lĩnh vực ATVSTP nói riêng là nhu cầu cấp bách đặt ra hiện nay. Điều này có ý nghĩa rất lớn với sự phát triển kinh tế, chính trị đất nước và bảo vệ chất lượng của giống nòi. Chính vì vậy, nghiên cứu đề tài “Pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn, vệ sinh thực phẩm ở Việt Nam hiện nay” có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Luận án nhằm góp phần làm rõ thêm lý luận pháp luật, cũng như thực trạng pháp luật về BVQLNTD trong lĩnh vực ATVSTP ở Việt Nam hiện nay, từ đó, đề xuất các phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về BVQLNTD trong lĩnh vực ATVSTP ở Việt Nam trong thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục tiêu trên, Luận án xác định các nhiệm vụ sau: Một là, nghiên cứu để làm sáng tỏ được những vấn đề lý luận pháp luật về BVQLNTD trong lĩnh vực ATVSTP. Hai là, phân tích, đánh giá được một cách thấu đáo, toàn diện thực trạng pháp luật về BVQLNTD trong lĩnh vực ATVSTP ở Việt Nam hiện nay, trên cơ sở so sánh với pháp luật ở một số quốc gia trên thế giới nhằm chỉ ra được các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.