Luận án: Pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng thương mại Việt Nam

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VIÊN THẾ GIANG PHÁP LUẬT VỀ CHỐNG CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH TRONG HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2014 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VIÊN THẾ GIANG PHÁP LUẬT VỀ CHỐNG CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH TRONG HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật Kinh tế Mã số: 62 38 01 07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN ĐỨC MINH HÀ NỘI - 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan Luận án này là công trình do tôi thực hiện. Mọi số liệu, kết quả nghiên cứu đã công bố được tham khảo trong Luận án đều trung thực và trích dẫn nguồn đúng quy định. Những kết quả nghiên cứu của Luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình của tác giả nào khác.

Nghiên cứu sinh Viên Thế Giang MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Kết cấu của luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Tổng quan tình hình nghiên cứu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu đề tài. Phương pháp nghiên cứu đề tài. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT CHỐNG CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH TRONG HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG.

Khái niệm, đặc điểm của cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng. Khái niệm cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng. Đặc điểm của cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng. Một số vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng.

Sự cần thiết phải điều chỉnh bằng pháp luật đối với việc chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng. Khái niệm, đặc điểm của pháp luật trong chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng. Nội dung của pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng. Các nhân tố tác động đến việc xây dựng và thực hiện pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng.61 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.

THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CHỐNG CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH TRONG HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM. Hệ thống quy phạm chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại. Quy phạm pháp luật quốc tế điều chỉnh vấn đề chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại. Các quy phạm pháp luật trong nước liên quan đến chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại.

Các quy phạm đạo đức, tập quán thương mại trong hoạt động kinh doanh ngân hàng. Thực trạng quy định pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam. Thực trạng giải quyết mối quan hệ giữa Luật Cạnh tranh và Luật các Tổ chức tín dụng liên quan đến đối tượng và phạm vi áp dụng của pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng cũng như yêu cầu đối với việc quy định hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng. Thực trạng quy định về hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng.

Thực trạng quy định về thẩm quyền và biện pháp xử lý đối với hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam. Đánh giá chung về thực trạng quy định pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam 93 3. Thực tiễn thực hiện pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam. Diễn biến cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam.

Các vấn đề phát sinh từ thực tiễn diễn biến cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng ở Việt Nam.105 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG XÂY DỰNG VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT CHỐNG CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH TRONG HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Sự cần thiết phải xây dựng pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam hiện nay. Thiết lập hành lang pháp lý cho việc chống hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại theo nguyên tắc thị trường và bảo đảm bình đẳng giữa các ngân hàng thương mại không phân biệt là ngân hàng thương mại nhà nước hay ngân hàng thương mại cổ phần nhằm xây dựng môi trường kinh doanh ngân hàng an toàn, lành mạnh, bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trên thị trường.

Tạo lập cơ sở pháp lý cho việc sử dụng tập quán, chuẩn mực thông thường về đạo đức kinh doanh trong việc xác định và chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại. Bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của ngân hàng thương mại, khách hàng trước hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng. Xây dựng luận cứ khoa học cho việc cụ thể hóa quy định tại Khoản 3 Điều 9 Luật các Tổ chức tín dụng về quy định hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng. Quan điểm, yêu cầu xây dựng pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại.

Quan điểm xây dựng pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại. Yêu cầu của việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại. Định hướng xây dựng và tổ chức thực hiện pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam. Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật nhằm xác định cụ thể hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại và biện pháp xử lý đối với các hành vi này.

Giải pháp tổ chức thực hiện pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam hiện nay.159 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ.163 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Trong hệ thống các tổ chức có hoạt động ngân hàng thì ngân hàng thương mại chiếm vị trí quan trọng, vì nó là tổ chức tín dụng được thực hiện tất cả hoạt động ngân hàng. Các nghiên cứu lý luận và thực tiễn vận hành thị trường ngân hàng cho thấy hoạt động kinh doanh ngân hàng là hoạt động ẩn chứa nhiều rủi ro, có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế xã hội. Là chủ thể tham gia thị trường, các ngân hàng thương mại cũng được Nhà nước bảo đảm quyền tự chủ trong hoạt động trong kinh doanh và tự chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh của mình, được hợp tác và cạnh tranh trong hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của pháp luật.

Do vậy, hoạt động cạnh tranh của các ngân hàng thương mại cũng chịu sự điều chỉnh của Luật Cạnh tranh. Song hành với những bước phát triển và hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới của thị trường ngân hàng Việt Nam càng làm cho hoạt động cạnh tranh của các ngân hàng thương mại gay gắt hơn. Để giành, giữ và vươn lên trên thị trường, mỗi ngân hàng thương mại đã đang xây dựng chiến lược cạnh tranh, lựa chọn hướng riêng phù hợp với quy định của pháp luật. Thực tiễn cạnh tranh của các ngân hàng thương mại cũng đã phát sinh nhiều hành vi cạnh tranh không lành mạnh có nguy cơ gây tổn hại đến việc thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia, an toàn của các tổ chức tín dụng, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Pháp luật về chống hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại là công cụ hữu hiệu bảo vệ lợi ích chính đáng của các ngân hàng thương mại, người sử dụng dịch vụ ngân hàng do các hành vi cạnh tranh không lành mạnh gây ra đồng thời bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng và hệ thống các tổ chức tín dụng, góp phần quan trọng vào việc thực hiện tốt chính sách tiền tệ quốc gia, bảo đảm kiểm soát được lạm phát và tăng trưởng kinh tế. Ngoài ra, thị trường ngân hàng Việt Nam mới đang trong giai đoạn vận hành theo quy luật của thị trường, sự tác động/chi phối mạnh mẽ của Ngân hàng Nhà 1 nước; việc lợi dụng vai trò của các trung gian tài chính, tình trạng thiếu thông tin của khách hàng để trục lợi càng làm cho tình trạng kinh doanh thiếu đạo đức trong hoạt động ngân hàng có cơ hội phát triển. Trong khi đó, “Việt Nam trở thành một thị trường dễ tính cho đủ loại hàng hóa và thói quen kinh doanh lạc hậu. Trong môi trường kinh doanh hỗn tạp như vậy, chẳng những người tiêu dùng, người kinh doanh đứng đắn bị thiệt hại mà đạo đức xã hội bị xói mòn, pháp luật bị khinh nhờn và hình ảnh của cơ quan công lực trong nhận thức của người dân cũng có phần bị ảnh hưởng” [73, tr.771] thì vấn đề chống cạnh tranh không lành mạnh nói chung, chống cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng nói riêng, hơn lúc nào hết cần phải được thực hiện nhanh chóng để làm cho môi trường kinh doanh minh bạch, quyền lợi của những người kinh doanh chân chính và người tiêu dùng được bảo vệ tốt hơn.

Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010 chính thức quy định “nghiêm cấm các hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng” và giao cho Chính phủ quy định hướng dẫn cụ thể về hành vi cạnh tranh không lành mạnh và biện pháp xử lý đối với những hành vi này.