Áp dụng án lệ để giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại - Luận án tiến sĩ luật học Nguyễn Thị Hoài Thương

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT NGUYỄN THỊ HOÀI THƯƠNG ÁP DỤNG ÁN LỆ ĐỂ GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP TRONG KINH DOANH, THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC THỪA THIÊN HUẾ, năm 2021 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT NGUYỄN THỊ HOÀI THƯƠNG ÁP DỤNG ÁN LỆ ĐỂ GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP TRONG KINH DOANH, THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM Ngành: Luật Kinh tế Mã số: 938.07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN DUY PHƯƠNG THỪA THIÊN HUẾ, năm 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của tôi, có sự hỗ trợ của các đồng nghiệp. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào.

Thừa Thiên Huế, ngày 06 tháng 12 năm 2021 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thị Hoài Thương LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tác giả xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy PGS. TS Nguyễn Duy Phương. Thầy đã tận tình chỉ bảo và hướng dẫn tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn tới Quý Thầy, Cô giáo đã giảng dạy, phản biện, đánh giá và nhận xét làm nền tảng cho tác giả hoàn thiện luận án.

Cuối cùng, tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban Giám hiệu Trường Đại học Luật - Đại học Huế, Quý Thầy, Cô giáo cùng gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, khích lệ, ủng hộ nhiệt tình trong thời gian tác giả thực hiện luận án. Trân trọng! Thừa Thiên Huế, tháng 12 năm 2021 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thị Hoài Thương MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục chữ viết tắt MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu luận án.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu luận án. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới về khoa học của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án.

Cấu trúc của luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tổng quan về tài liệu trong nước. Nghiên cứu về án lệ.

Nghiên cứu về án lệ với vai trò là một loại nguồn của pháp luật và mối quan hệ giữa án lệ với pháp luật. Những công trình nghiên cứu về hoạt động áp dụng pháp luật để giải quyết các tranh chấp kinh doanh, thương mại. Những công trình nghiên cứu về việc áp dụng án lệ để giải quyết các tranh chấp trong kinh doanh, thương mại. Tổng quan về tài liệu nước ngoài.

Các công trình nghiên cứu về án lệ. Những công trình nghiên cứu về hoạt động áp dụng pháp luật để giải quyết các tranh chấp kinh doanh, thương mại. Những công trình nghiên cứu về việc áp dụng án lệ để giải quyết các tranh chấp trong kinh doanh, thương mại. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề đặt ra cần được tiếp tục nghiên cứu.

Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Những vấn đề đặt ra cần được tiếp tục nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết, giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu.

255 Kết luận Chương 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ÁP DỤNG ÁN LỆ TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH, THƯƠNG MẠI 2. Những vấn đề lý luận cơ bản về án lệ. Khái niệm, đặc điểm của án lệ.

Phân biệt khái niệm án lệ với một số khái niệm dễ gây nhầm lẫn. Ưu điểm, nhược điểm của án lệ. Điều kiện bản án, quyết định trở thành án lệ. Tranh chấp kinh doanh, thương mại và vấn đề áp dụng án lệ giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại.

Khái niệm, đặc điểm và phân loại tranh chấp kinh doanh, thương mại. Khái niệm và đặc điểm của giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại. Nhu cầu khách quan của việc áp dụng án lệ để giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại. Nguyên tắc, điều kiện, thủ tục áp dụng án lệ trong giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại.

47 Kết luận Chương 2. THỰC TRẠNG ÁP DỤNG ÁN LỆ ĐỂ GIẢI QUYẾT CÁC TRANNH CHẤP TRONG KINH DOANH, THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM. Cơ sở pháp lý áp dụng án lệ giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại ở Việt Nam. Vị trí của án lệ trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

Nguyên tắc, thẩm quyền áp dụng án lệ để giải quyết các tranh chấp trong kinh doanh, thương mại ở Việt Nam. Điều kiện, thủ tục áp dụng án lệ để giải quyết các tranh chấp trong kinh doanh, thương mại ở Việt Nam. Thực tiễn áp dụng án lệ giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại ở Việt Nam. Thực tiễn áp dụng án lệ để giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại tại Tòa án nhân dân ở Việt Nam.

Thực tiễn áp dụng án lệ để giải quyết các tranh chấp trong kinh doanh, thương mại tại Trọng tài thương mại. Kết quả đạt được và bất cập trong áp dụng án lệ để giải quyết các tranh chấp kinh doanh, thương mại ở Việt Nam. Kết quả đạt được. Những tồn tại, hạn chế.

99 Kết luận Chương 3. QUAN ĐIỂM VÀ CÁC GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG ÁN LỆ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG KINH DOANH, THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM. Quan điểm đảm bảo áp dụng án lệ để giải quyết các tranh chấp trong kinh doanh, thương mại ở Việt Nam. Áp dụng án lệ đảm bảo tính thống nhất của pháp luật.

Áp dụng án lệ hướng đến hoàn thiện hệ thống pháp luật. Áp dụng án lệ đáp ứng tính phong phú đa dạng và nhất quán trong việc giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại. Áp dụng án lệ phải đảm bảo sự tôn trọng, bảo vệ quyền, lợi ích chính đánh của các cá nhân, tổ chức, quốc gia. Giải pháp đảm bảo hiệu quả áp dụng án lệ giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại ở Việt Nam.

Nhóm giải pháp hoàn thiện về pháp luật. Nhóm giải pháp đảm bảo việc thực thi có hiệu quả các quy định pháp luật về áp dụng án lệ. 123 Kết luận Chương 4. 13837 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA LUẬN ÁN.

14039 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 1400 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN STT Từ viết tắt Nghĩa đầy đủ 1 CISG Công ước Liên Hiệp Quốc về Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế 2 KDTM Kinh doanh, thương mại 3 ICC Phòng thương mại quốc tế Paris 4 Nxb Nhà xuất bản 5 TAND Tòa án nhân dân 6 TTTM Trọng tài thương mại 7 VIAC Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam 8 XHCN Xã hội chủ nghĩa MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Án lệ là một nguồn luật thông dụng được áp dụng phổ biến trên thế giới đặc biệt là những nước theo hệ thống Thông luật. Trong suốt thế kỷ XX cho đến nay, án lệ đã ngày càng được khẳng định và đề cao trong hệ thống pháp luật trên thế giới nhờ tính hiệu quả và cơ động của nó.

Việc áp dụng án lệ giúp tạo ra được sự bình đẳng về mặt pháp luật; giảm bớt chi phí về công sức, thời gian cũng như tiền của, mang lại hiệu quả cao trong quá trình xét xử. Các quốc gia theo truyền thống Dân luật hay các nước XHCN hiện hay đã và đang có sự tiếp nhận mạnh mẽ về nguồn luật án lệ. Mục đích của việc chú trọng xây dựng và áp dụng án lệ là nhằm bổ khuyết cho nguồn luật thành văn, đảm bảo sự kịp thời trong quá trình giải quyết các tranh chấp đang ngày càng phát sinh phức tạp trong điều kiện phát triển của nền kinh tế - xã hội. Ở Việt Nam trước đây, do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, trong một vài giai đoạn lịch sử, chúng ta không thừa nhận án lệ là một loại nguồn của pháp luật.

Hiện nay, cùng với quá trình hội nhập quốc tế, để góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, đảm bảo tính toàn diện, tính đồng bộ, tính phù hợp, tính khả thi và đặc biệt là xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, bên cạnh văn bản quy phạm pháp luật với vai trò là nguồn luật chủ yếu thì án lệ được coi là nguồn bổ trợ. Đặc biệt, trong bối cảnh của nền kinh tế thị trường, các tranh chấp trong KDTM ngày càng nhiều, đa dạng và phức tạp. Khi giải quyết các tranh chấp trong KDTM tại TTTM hoặc Tòa án, cơ quan giải quyết tranh chấp sẽ căn cứ vào các quy định của pháp luật để đưa ra phán quyết. Tuy nhiên, trên thực tế ở Việt Nam hiện nay, có nhiều vụ tranh chấp rất phức tạp, có nhiều vấn đề mới phát sinh mà pháp luật chưa thể điều chỉnh kịp thời hoặc có quy định nhưng quy định chưa giải thích pháp luật rõ ràng, không có văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn chi tiết hoặc có quy định khác nhau giữa các văn bản quy phạm pháp luật về nội dung.

Trong những trường hợp này, các cơ quan giải quyết tranh chấp có thể áp dụng tập quán, tương tự pháp luật hoặc có thể áp dụng án lệ, lẽ công bằng để giải quyết các tranh chấp được nhanh chóng và hiệu quả. Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, khi mà các tranh chấp trong KDTM ngày 1 càng nhiều đòi hỏi pháp luật phải không ngừng thay đổi để kịp thời điều chỉnh các tranh chấp đó. Điều đó đương nhiên không hoàn toàn dễ dàng, trong trường hợp này, án lệ với tính chất là một nguồn luật linh động, rất thích hợp để giải quyết các tranh chấp này, bởi lẽ án lệ được xây dựng hay nói cách khác là được rút ra từ việc giải quyết các tranh chấp cụ thể nên chắc chắn sẽ bắt kịp được với sự thay đổi của các tranh chấp trong KDTM hơn so với pháp luật thành văn. Chính vì thế đặt ra một yêu cầu cấp bách là cần phải làm sao để áp dụng triệt để, áp dụng một cách có hiệu quả nguồn án lệ, một loại nguồn luật có ý nghĩa rất quan trọng song trên thực tế ở Việt Nam vẫn chưa thực sự được khai thác một cách có hiệu quả.