Luận án: Xét xử sơ thẩm vụ án hành chính ở Việt Nam - Nguyễn Thị Hà, ĐH Luật Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYỄN THỊ HÀ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI – 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYỄN THỊ HÀ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật hiến pháp và Luật hành chính Mã số: 62 38 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Trần Thị Hiền 2. Nguyễn Thị Thuỷ HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu, trích dẫn trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, chính xác và đã được công bố.

Những kết luận khoa học của luận án là mới và chưa được công bố trong bất cứ công trình khoa học nào. Tác giả luận án Nguyễn Thị Hà MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ MỞ ĐẦU. 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam.

Tình hình nghiên cứu lí luận về xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Tình hình nghiên cứu thực trạng xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Tình hình nghiên cứu về đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài.

Đánh giá chung tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài và những vấn đề đƣợc luận án tiếp tục nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu. Các câu hỏi nghiên cứu .31 Kết luận chƣơng 1.

32 CHƢƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÀNH CHÍNH. Khái niệm và vị trí, vai trò của xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Khái niệm, đặc điểm xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Vị trí, vai trò của xét xử sơ thẩm vụ án hành chính.

Nội dung cơ bản của xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Đối tượng xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Chủ thể xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án hành chính.

Thủ tục xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Các yếu tố ảnh hƣởng đến xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Yếu tố chính trị. Yếu tố kinh tế - xã hội.

Yếu tố pháp lý. Điều kiện đảm bảo tính độc lập của Tòa án trong xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Yếu tố con người .70 Kết luận chƣơng 2. 72 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÀNH CHÍNH VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

Thực trạng pháp luật hiện hành về xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Về đối tượng xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Về thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Về thủ tục xét xử sơ thẩm vụ án hành chính.

Về tổ chức và hoạt động của tòa án có thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Thực tiễn tổ chức thực hiện pháp luật về xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Kết quả tổ chức thực hiện pháp luật về xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Hạn chế trong tổ chức thực hiện pháp luật về xét xử sơ thẩm vụ án hành chính.

Nguyên nhân của những hạn chế trong xét xử sơ thẩm vụ án hành chính .112 Kết luận chƣơng 3. 116 CHƢƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM. Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả xét xử sơ thẩm vụ án hành chính 117 4. Quan điểm nâng cao hiệu quả xét xử sơ thẩm vụ án hành chính.

Giải pháp nâng cao hiệu quả xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật về xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Các giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện pháp luật về xét xử sơ thẩm vụ án hành chính .147 Kết luận chƣơng 4. 154 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN ĐÃ ĐƢỢC CÔNG BỐ.

156 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 157 PHỤ LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 1. HVHC : Hành vi hành chính 2. QĐHC : Quyết định hành chính 3.

TAND : Tòa án nhân dân 4. TTHC : Tố tụng hành chính 5. VKSND : Viện kiểm sát nhân dân 6. UBND : Ủy ban nhân dân DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.

Số lượng vụ án hành chính đã được thụ lí và giải quyết theo thủ tục sơ thẩm từ năm 2008 đến 2016. Kết quả giải quyết theo thủ tục sơ thẩm vụ án hành chính 2011 -2016. Số liệu bản án, quyết định sai do nguyên nhân chủ quan. Thống kê về tương quan số liệu tình hình giải quyết khiếu nại và xét xử sơ thẩm vụ án hành chính ở Việt Nam từ năm 2008 - 2016.

Thống kê số lượng vụ án hành chính bị đình chỉ, tạm đình chỉ từ năm 2011 - 2016. Thống kê số liệu tỉ lệ các bản án hành chính sơ thẩm bị sửa, hủy do các nguyên nhân khác nhau .111 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2. Số liệu giải quyết sơ thẩm vụ án hành chính của ngành Tòa án từ năm 2006-2013. Số liệu giải quyết sơ thẩm các loại vụ án của ngành Tòa án qua các năm 2006 - 2013.

Tính cấp thiết của đề tài luận án Trong sự nghiệp đổi mới và dân chủ hóa mọi mặt đời sống xã hội, các phương thức giải quyết tranh chấp hành chính nói chung và xét xử vụ án hành chính nói riêng có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ và phục hồi quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức; góp phần nâng cao hiệu quả quản lí hành chính nhà nước; đảm bảo dân chủ và công bằng xã hội đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền và hội nhập quốc tế ở Việt Nam. Xét xử vụ án hành chính được thực hiện theo nguyên tắc bảo đảm chế độ xét xử sơ thẩm, phúc thẩm. Trong đó, xét xử sơ thẩm là giai đoạn tố tụng hành chính độc lập, phản ánh tập trung và đầy đủ đặc thù của hoạt động tố tụng hành chính; là cơ sở nền tảng quyết định đến hiệu quả giải quyết vụ án hành chính tại tòa án. Xét xử sơ thẩm vụ án hành chính là cấp xét xử thứ nhất, nếu được tiến hành nhanh chóng, hiệu quả, đúng đắn sẽ bảo vệ kịp thời, đầy đủ các quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, kiểm soát hữu hiệu việc thực thi quyền hành pháp đồng thời giảm thiểu việc đưa vụ án ra giải quyết các giai đoạn tiếp theo, tiết kiệm thời gian, chi phí, công sức của nhà nước và xã hội.

Về phương diện thực tiễn, trong hơn 20 năm qua kể từ ngày được trao thẩm quyền xét xử vụ án hành chính, tòa án đã có nhiều nỗ lực và đạt được kết quả tích cực trong xét xử hành chính nói chung và xét xử sơ thẩm vụ án hành chính nói riêng ở Việt Nam bảo vệ các quyền lợi chính trị, kinh tế, văn hoá - xã hội của cá nhân, tổ chức; tăng cường mối quan hệ giữa nhà nước với nhân dân; hạn chế các hành vi trái pháp luật trong tổ chức và hoạt động quản lý hành chính nhà nước. Đến nay, xét xử vụ án hành chính đã trở thành một phương thức giải quyết tranh chấp hành chính không còn xa lạ với cá nhân, tổ chức ở nước ta. Tuy vậy, thực tiễn xét xử sơ thẩm vụ án hành chính cũng còn nhiều trở ngại, vướng mắc trong việc áp dụng pháp luật dẫn đến số lượng các bản án, quyết định bị hủy, sửa do nguyên nhân chủ quan còn cao. Việc thực hiện thẩm quyền của tòa án chưa thực sự đảm bảo tính độc lập, khách quan trong việc xét xử sơ thẩm vụ án hành chính v.

Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân, làm nảy sinh những tâm lí tiêu cực, giảm lòng tin của người dân cũng như cộng đồng doanh nghiệp đối với hiệu quả hoạt động giải quyết tranh chấp hành chính của tòa án. Có thể thấy xét xử sơ thẩm vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay vẫn chưa đạt được kết quả như mong đợi, chưa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của tinh thần cải cách tư pháp. 2 Về phương diện pháp lí, pháp luật về xét xử sơ thẩm vụ án hành ở Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể, đặc biệt từ thời điểm Luật TTHC năm 2015 được thông qua và có hiệu lực thi hành (ngày 01- 7 - 2016). Dù vậy qua một thời gian ngắn thực hiện, Luật này đã bộc lộ một số hạn chế, khiếm khuyết trong quy định về xét xử sơ thẩm vụ án hành chính như: một số quy định về đối tượng xét xử còn thiếu tính rõ ràng, minh bạch, chưa phù hợp với thực tiễn, có nhiều cách hiểu và vận dụng khác nhau; thẩm quyền và thủ tục xét xử sơ thẩm cũng có điểm mâu thuẫn, bất hợp lí ảnh hưởng đến quyền và lợi ích chính đáng của cá nhân, tổ chức, gây khó khăn trong việc triển khai thực hiện; quy định về mô hình xét xử sơ thẩm vụ án hành chính chưa thực sự đảm bảo tính tối ưu, độc lập, khách quan trong xét xử.

Những nội dung này cần được nghiên cứu toàn diện cả về thực trạng cơ sở pháp lí và thực tiễn tổ chức thực hiện để kịp thời có những điều chỉnh, giải pháp sửa đổi, hoàn thiện nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, khả thi của pháp luật; qua đó nâng cao hiệu quả xét xử sơ thẩm vụ án hành chính ở Việt Nam. Về phương diện lí luận, khoa học, cơ chế giải quyết tranh chấp hành chính bằng tòa án ở Việt Nam bắt đầu được thiết lập từ ngày 01 tháng 07 năm 1996, khi Tòa án nhân dân chính thức được giao thẩm quyền xét xử các vụ án hành chính. Do đó, các vấn đề lí luận và thực tiễn xét xử vụ án hành chính đã và đang dành được sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học ở các phương diện, góc độ khác nhau. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện và có hệ thống về xét xử sơ thẩm vụ án hành chính.