Luận án: Tư tưởng Hồ Chí Minh về Kiểm soát quyền lực nhà nước và vận dụng hiện nay

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TRỊNH QUỐC VIỆT TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC VÀ VẬN DỤNG TRONG TÌNH HÌNH HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC HÀ NỘI - 2022 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TRỊNH QUỐC VIỆT TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC VÀ VẬN DỤNG TRONG TÌNH HÌNH HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC Mã số: 931 02 04 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. ĐẶNG VĂN THÁI HÀ NỘI - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả luận án Trịnh Quốc Việt MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 6 1.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 6 1. Khái quát tình hình nghiên cứu liên quan và một số vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu 27 Chương 2: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC - NỘI DUNG VÀ GIÁ TRỊ 31 2. Một số khái niệm cơ bản 31 2. Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước 40 2.

Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước 73 Chương 3: THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA TỪ GÓC NHÌN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 83 3. Thực trạng kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam 83 3. Một số vấn đề đặt ra hiện nay trong kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam 116 Chương 4: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 124 4. Những yếu tố tác động đến vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước 124 4.

Yêu cầu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong kiểm soát quyền lực nhà nước 131 4. Giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong kiểm soát quyền lực nhà nước 137 KẾT LUẬN 162 CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 165 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 167 PHỤ LỤC 179 DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT BMNN : Bộ máy nhà nước CNXH : Chủ nghĩa xã hội KSQL : Kiểm soát quyền lực KSQLNN : Kiểm soát quyền lực nhà nước QLNN : Quyền lực nhà nước XHCN : Xã hội chủ nghĩa 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Kiểm soát quyền lực nhà nước (KSQLNN) là một phạm trù cơ bản của khoa học chính trị do các chủ thể tiến hành nhằm phát hiện, ngăn chặn sự tha hóa quyền lực, bảo đảm cho quyền lực nhà nước (QLNN) được thực thi đúng mục tiêu, hiệu quả. Với hoạt động thực tiễn vô cùng phong phú và sinh động ở nhiều nền chính trị khác nhau trong hành trình cứu nước, giải phóng dân tộc, Hồ Chí Minh đã quan tâm đến việc KSQLNN, nhằm mục tiêu xây dựng “chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân” [57, tr.

12] sau khi nước nhà giành được độc lập. Quan điểm nhất quán của Hồ Chí Minh trong xây dựng Nhà nước kiểu mới ở Việt Nam là tất cả mọi QLNN thuộc về nhân dân theo tinh thần “nhân dân là ông chủ nắm chính quyền”. Trong 24 năm trên cương vị Chủ tịch nước, Hồ Chí Minh đã cùng Đảng, Nhà nước ta lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, điều hành, tổ chức tốt việc KSQLNN đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của cách mạng, đảm bảo cho QLNN thực sự là quyền lực của nhân dân. Hồ Chí Minh không có tác phẩm riêng về KSQLNN, nhưng các quan điểm của Người về KSQLNN được thể hiện rất sâu sắc, có tính hệ thống, toàn diện trên các phương diện KSQLNN ở Việt Nam.

Tư tưởng về KSQLNN thể hiện sự sáng tạo, trí tuệ và tầm nhìn chiến lược của Hồ Chí Minh khi kết hợp nhiều phương thức khác nhau trong KSQLNN trên thế giới vào điều kiện ở Việt Nam, là tài sản tinh thần vô cùng quý giá của Đảng và dân tộc ta, là cơ sở giúp Đảng ta nghiên cứu, vận dụng trong KSQLNN qua các thời kỳ cách mạng, góp phần xây dựng, hoàn thiện cơ chế KSQLNN của bộ máy nhà nước (BMNN) pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) Việt Nam, cũng như phát huy vai trò nhân dân - chủ thể cao nhất của QLNN vào thực hiện thành công mục tiêu xây dựng xã hội “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” ở nước ta. Hiện nay, có nhiều công trình của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, học giả trong và ngoài nước nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về KSQLNN, cũng như việc vận dụng tư tưởng của Người trong KSQLNN ở Việt Nam từ các góc độ tiếp cận, phạm vi khác nhau, và đã đạt được những kết quả nhất định. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu dù rất phong phú song chưa luận giải một cách hệ thống, toàn diện các quan điểm của Hồ Chí Minh về KSQLNN. 2 Thực tiễn những năm qua, trong KSQLNN ở Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng về thể chế, cơ chế KSQL, góp phần làm chuyển biến nhận thức, hành động của các chủ thể thực thi QLNN.

Tuy nhiên, KSQLNN vẫn là một vấn đề còn tồn tại nhiều hạn chế ở nước ta: xây dựng hệ thống pháp luật chưa đồng bộ, chưa cụ thể, còn nhiều kẽ hở; hiệu quả của phân công, phối hợp KSQLNN chưa cao; vấn đề thanh tra, kiểm tra, giám sát để kiểm soát hoạt động của các cơ quan trong BMNN chưa hiệu quả; cơ chế, thể chế để phân định vai trò, chức năng của các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp trong BMNN để KSQLNN có nội dung còn chưa rõ, chồng chéo; một số cán bộ, công chức, viên chức nhà nước, thậm chí có cả những người trực tiếp thực thi luật pháp, người có chức, có quyền, người đứng đầu trong các cơ quan của BMNN ở Trung ương, chính quyền địa phương còn những biểu hiện bị tha hóa quyền lực; phát huy vai trò của nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội, báo chí và phương tiện thông tin truyền thông trong giám sát QLNN còn mang tính hình thức, chưa hiệu quả. Những hạn chế này dẫn đến tình trạng lạm quyền, lộng quyền, sử dụng quyền lực công vào việc tư trong đời sống chính trị - xã hội ở Việt Nam. Đây là tiền đề làm cho các hiện tượng tiêu cực, tham nhũng, lãng phí của bộ máy công quyền thêm nhức nhối, phức tạp, gây tác động xấu đến lòng tin của nhân dân vào Đảng, Nhà nước và chế độ. Những hạn chế nêu trên có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân từ việc KSQLNN còn hình thức và chưa hiệu quả.

Điều này, chưa đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam. Trong tình hình mới, Đảng ta tiếp tục nhất quán xác định đường lối xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, và hội nhập sâu rộng vào đời sống quốc tế để phát triển kinh tế “nhanh và bền vững”, do đó, chúng ta đối diện với rất nhiều khó khăn, thách thức. Điều này, đòi hỏi Đảng, Nhà nước ta phải tiếp tục đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, mà tạo dựng hành lang pháp lý, cải cách hành chính, nâng cao chất lượng, hiệu quả thực thi pháp luật, đổi mới cơ chế KSQLNN là những vấn đề rất cơ bản, quan trọng. Theo đó, việc nghiên cứu, làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về KSQLNN và vận dụng các quan điểm đó của Người vào đổi mới, hoàn thiện cơ chế KSQLNN hiện nay ở Việt Nam, là một trong những nội dung có ý nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn.

3 Từ những lý do trên cho thấy, việc nghiên cứu, luận giải, làm sáng tỏ tư tưởng Hồ Chí Minh về KSQLNN và vận dụng vào tình hình hiện nay ở nước ta, là một trong những vấn đề mang tính cấp thiết, nhằm đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam. Điều này, đã tác động và thôi thúc nghiên cứu sinh quyết định lựa chọn vấn đề: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước và vận dụng trong tình hình hiện nay”, làm đề tài luận án tiến sĩ ngành Hồ Chí Minh học, với mong muốn góp phần làm sáng rõ hơn nội dung và giá trị hệ thống quan điểm của Người về KSQLNN; đồng thời đánh giá thực trạng, và đề xuất các giải pháp định hướng trong vận dụng tư tưởng của Người vào đổi mới, hoàn thiện cơ chế KSQLNN ở nước ta hiện nay. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Phân tích, luận giải toàn diện nội dung, giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về KSQLNN và sự vận dụng tư tưởng của Người trong tình hình hiện nay ở nước ta.

Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích nêu trên, luận án tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau đây: - Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài. - Luận giải các khái niệm: quyền lực, QLNN, KSQLNN, tư tưởng Hồ Chí Minh về KSQLNN; - Phân tích nội dung, giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về KSQLNN; - Đánh giá thực trạng KSQLNN ở Việt Nam và phân tích những vấn đề đặt ra hiện nay từ góc nhìn tư tưởng Hồ Chí Minh; - Làm rõ những yếu tố tác động và xác định các yêu cầu, đề xuất các nhóm giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong KSQLNN ở Việt Nam hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát QLNN và sự vận dụng tư tưởng của Người vào KSQLNN ở Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: Tư tưởng Hồ Chí Minh về KSQLNN, giá trị tư tưởng này của Người và vận dụng ở Việt Nam trong tình hình hiện nay. 4 - Về thời gian: Tư tưởng và thực tiễn chỉ đạo về KSQLNN trong sự nghiệp cách mạng của Hồ Chí Minh, nhất là giai đoạn 1945 - 1969, đó là giai đoạn mà Người hiện thực hóa tư tưởng của mình trên cương vị đứng đầu Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa; thực trạng KSQLNN ở nước ta từ năm 2011 đến nay. - Về không gian: Nghiên cứu bối cảnh mới tác động đến vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về KSQLNN ở Việt Nam trong tình hình hiện nay.