Luận án TS: Bùi Thị Đào - Tính hợp pháp và hợp lý của quyết định hành chính

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÙI THỊ ĐÀO TÍNH HOP PHAP VÀ TÍNH HOP LÝ CUA QUYẾT ĐỊNH HANH CHÍNH Chuyên ngành : , luận và lịch sử nhà nước và pháp luật Mã số : 62 38 01 01 ——-.-Z7áC LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dan khoa học: GS.TS Lê Minh Tâm HÀ NỘI - 2008 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Bùi Thị Đào MUC LUC Trang MO DAU Chuong 1: MOT SO VAN DE CHUNG VE QUYET DINH HANH CHINH 1.

Khai niém quyét dinh hanh chinh 1. Đặc điểm của quyết định hành chính Chương; 2: TÍNH HỢP PHÁP CỦA QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH 2. Khái niệm tính hợp pháo của quyết định hành chính nN Các tiêu chuẩn đán: giá tính hợp pháp của quyết định hành chính Chương 3: TÍNH HỢP LÝ CỦA QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH 3. Khái niém tính hợp lý của quyết định hành chính 3.

Các tiêu chuẩn đánh giá tính hợp iy của quyết định hàn? chính Chrrong 4: MỐI LIÊN HE GIỮA TÍNH HỢP PEAP VÀ TÍNH HỢP LY, CÁC HOẠT ĐỘNG BAO DAM TÍNH HỢP PHÁP, HOP LÝ CUA QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH Mối liên hệ gifa tính hợp pháp và tính hợp lý của quyết định hành chính Các hoạt động bao dam tính hợp phế và (ink hợp lý của quyết định hành chính Chivong 5: 1:1ỰC TRANG VỀ TÍNH HỢP PHÁP, TÍNH HỢP LÝ CUA QUYẾT ĐINH HANH CHÍNH, MỘT SỐ GIAL PHÁP BAO DAM TÍNH HỢP PHÁP, HỢP LÝ CỦA QUYẾT ĐỊNH HANH CHÍNH TRÔNG GIALDOAN TPN NAY 5. Thụ : tri về tr Sơn nhấn, tính hợp lý của quyết dink nành chính [49 Mộ: 26 siti nhấp n2 dass tins hợp ráp, hợp lý của quyết định 171 hành -: inh trong ot quan hiện nay KẾT L.ẤN \ in NHŨNG CONG PRINT, CUs TÁC GIÁ DA CÔNG ĐỐ LIÊN QUAN TỚI LUẬN 4.N DAN £ MỤC TÀI LIỆU PHAM KUAG 196 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghien cứu dé tai Cải cách hành chính là nhiệm vụ khổ khăn, là nhu cầu tất yếu của nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay đáp ứng yên cầu của công cuộc dối mới cơ chế quản lí kinh tế và hội nhập quốc tế. t thực hiện nhiệm vụ này, các vấn để liên quan đến nên hành chính cần được xem xét, đánh giá làm co sở cho việc cải cách hành chính mội cách đẳng hệ A mọi phương diện, mọi cấp dé khác nhan, trong đá quyết định hành chỉnh không chi là phần quan trọng cua thể chế hành chính- môi nội dung của cải cách hành chính - mà thang gua quyết định hành chính có thể đánh giá thủ tuc hành chính, nang lực cắn hộ.

công chức, hiệu lực, hiệu quả hoạt dang của bỏ máy hành chính. `Í ä một nhần cña thể chế hành chính, quyết định hành chính giún cho bỏ may nhà nước, nhất là bộ máy hành chính hoạt động hài hòa, nhịn nhàng. các quyền và nghĩa vụ của cổng dân được thực hiện tren thực tế. Quyết đình hành chính ciing Irực tiép tao ra những chuyển hiến moi mal đời sống xã hội theo đúng mục dich, yêu cầu của quản li nhà nước.

Le di nhien. quyết định hành chính chỉ phái hey đức: giá trị tích cực dá khi thực sự có chất luemy cao. Trong trường hợp quyết định hàn: chính có chất lương thấp thi chúng có thé han chế kél quả cai cách hành chính, gáy ra những hận quả hai lợi về nhiều mặt cha chính hộ máy nhà nước và toàn xã hỏi. Do vậy, nâng cao chal lượng của quyết định hành chính là nha cầu Hi yên của quản lí hành chính nhà nước trang điền kiện hiện nay.

Chat lượng của quyết định lành chỉnh thường được xem xét ở hai bình diện cơ bản: hop phíp và hợp lí. Các qny dinh của pháp luật về thủ lục xây dựng quyét định hành chính cũng như các hoạt dong xáy dung quyết định hành chính trên thực tế đền thể hiện yêu cầu và mục dich tạo ra quyết định vừa hợp nhấp. nhưng có sự thiên lệch rõ rệt về thoa min tinh hợp phap mà dường như cor nhe việc thỏa mãn tinh hợp li. Tay nhiên, thực tiến quản lí nhiều năm qua đã chứng minh rằng, những sự yếu kém trong quản lí xã hội có nguyên nhân từ thể chế không phải chỉ vì các quyết định hành chính nói riêng, quyết định pháp luật nói chung bất hợp pháp mà phần nhiều lại do các quyết định bất hợp lí gây ra.

Đồng thời, mặc dù tính hợp pháp đường như đã được chú trọng hơn tính hợp lí nhưng vẫn còn có một số lượng lớn quyết định hành chính bất hợp pháp. Thực tế đó có một phần nguyên nhân từ việc thiếu những nghiên cứu đầy đủ, toàn diện về tính hợp pháp, tính hợp lí của quyết định hành chính. Chính vì vậy, việc làm sáng tỏ cơ sở lí luận và thực tế, nội dung tính hợp pháp, tính hợp lí; mối liên hệ giữa tính hợp pháp và tính hợp lí; khả năng nâng cao chất lượng của quyết định hành chính thông qua các hoạt động cụ thể trong quá trình xây dựng và thực hiện quyết định hành chính, từ đó xác định thế nào là một quyết định hành chính hợp pháp, hợp lí, thế nào là quyết định hành chính khiếm khuyết, các dạng khiếm khuyết của quyết định hành chính, nguyên nhân nào dẫn đến những khiếm khuyết đó để hoàn thiện pháp luật về xây dựng và định hướng cho hoạt động xây dựng quyết định hành chính trên thực tế nhằm tạo ra các quyết định hành chính có chất lượng cao cho đến nay vẫn là vấn đề có ý nghĩa về mặt lí luận và thực tiễn. Tình hình nghiên cứu đề tài Các công trình nghiên cứu tính hợp pháp, tính hợp lí của quyết định hành chính bao gồm những công trình nghiên cứu gián tiếp và nghiên cứu trực tiếp.

Các công trình nghiên cứu gián tiếp nghiên cứu tính hợp pháp, tính hợp lí của văn bản pháp luật nói chung, như: The concept of law của H. Hart, Oxford University, Quy trình soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật, dự án VIE/94/003, Xem xét dự án luật: cẩm nang cho các nhà lập pháp của Ann | Seidman, Robert Seidman, Nalin Abeysekere. Mac dù không trực tiếp dé cập đến quyết định hành chính nhưng những biểu hiện của tinh hợp pháp, tinh hợp lí của văn bản pháp luật cũng có thể coi là những biểu hiện tính hợp pháp, hợp lí của quyết định hành chính. Các công trình nghiên cứu trực tiếp tính hợp pháp, tinh hợp lí của quyết định hành chính gồm: Giáo trình Luật Hành chính của trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội, Giáo trình Luật Hành chính và tài phán hành chính Việt Nam của Học viện Hành chính Quốc gia, Constitutional and administrative law của Hilaire Barnett, Cavendish Publishing Limited; General principles of Administrative law của EI Sykes, DJ lanham, RRS Tracey, KW Esser, Butterworths Sydney- Adelaide- Brisbane- Canberra- Melbourne- Perth; Pháp luật hành chính cia Cộng hòa Pháp cia Martine Lombard và Gilles Dumont; Về xác định các căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính trong xét xử các vụ án hành chính của Nguyễn Văn Quang, Tạp chí Luật học, số 4/2004; Những căn cứ đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính trong xét xử hành chính ở Cộng hòa Pháp và Vương quốc Bỉ của Nguyễn Hoàng Anh, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 7/2005.

Với cả hai cách tiếp cận đó, các nghiên cứu đề cập đến cả tính hợp pháp, tính hợp lí của quyết định hành chính thường chỉ giới thiệu một số biểu hiện cơ bản của tính hợp pháp, hợp lí mà không phân tích sâu các biểu hiện đó và hầu như không chỉ ra cơ sở lí luận của tính hợp pháp, tính hợp lí của quyết định hành chính. Các công trình nghiên cứu trực tiếp về quyết định hành chính hầu hết chỉ tập trung nghiên cứu tính hợp pháp, liệt kê các biểu hiện của tính hợp pháp, hậu quả pháp lí của các quyết định không đảm bảo các yêu cầu về tính hợp pháp khi các quyết định đó là đối tượng khiếu nại hay khiếu kiện hành chính. Một số công trình lí giải vì sao quyết định hành chính phải bảo đảm tính hợp pháp, nhấn mạnh quyết định hành chính phải đáp ứng yêu cầu về giới hạn quyền lực, mục đích sử dụng quyền lực của cơ quan ban hành khi ban hành quyết định như Constitutional and administrative law, General principles of Administrative law. Trong khi đó, tính hợp lí của quyết định hành chính chỉ được nghiên cứu một cách tản mạn về một số khía cạnh nhất định, như: sự phù hợp của quyết định (pháp luật) với một số yếu tố xã hội (The concept of law), một số yếu tố Kĩ thuật trình bày quyết định (Bàn về việc lập và sử dụng mẫu văn bản của cơ quan nhà nước của Nguyễn Thế Quyền, Quy trình soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật, Xem xét dự án luật: cẩm nang cho các nhà lập pháp); hoặc là nói đến khả năng xử lí của tòa án đối với quyết định hành chính bất hợp lí trong một vài trường hợp rất hạn chế như quyết định hành chính được ban hành dựa trên những thông tin hoàn toàn sai sự thật, hoặc việc ban hành quyết định hành chính đã bỏ qua những chứng cứ có ý.

nghĩa quyết định về ban chất của sự việc (Constitutional and administrative law). Việc nghiên cứu tản mạn như vậy không tạo được sự hình dung đây đủ về tính hợp lí, càng không nêu bật được tầm quan trọng của tính hợp lí của quyết định hành chính đối với quá trình quản lí xã hội. Hơn nữa, các công trình nghiên cứu về chất lượng quyết định hành chính nói riêng, quyết định pháp luật nói chung đều nói đến tính hợp pháp và tính hợp lí nhưng không chỉ ra mối liên hệ vừa thống nhất, vừa độc lập tương đối giữa tính hợp pháp và tính hợp lí làm cho việc đánh giá chất lượng của quyết định hành chính phần nào bị hạn chế. Sự không đầy đủ về lí luận đối với tính hợp lí, mối liên hệ giữa tính hợp pháp và tính hợp lí của quyết định hành chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng đôi khi quá coi trọng hoặc quá coi nhẹ tính hợp pháp hoặc tính hợp lí trong những trường hợp quản lí cụ thể.