Luận án Tiến sĩ: Thực hiện pháp luật khiếu nại hành chính đất đai tại Tây Nguyên

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH LÊ DUYÊN HÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN CÁC TỈNH TÂY NGUYÊN, VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT HÀ NỘI - 2017 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH LÊ DUYÊN HÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN CÁC TỈNH TÂY NGUYÊN, VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT Mã số: 62 38 01 01 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TRỊNH ĐỨC THẢO HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Lê Duyên Hà MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 8 1.

Tình hình nghiên cứu trong nước 8 1. Tình hình nghiên cứu nước ngoài 22 1. Một số nhận xét rút ra từ các công trình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án 30 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI 35 2. Khái niệm, nội dung điều chỉnh của pháp luật về khiếu nại hành chính trong lĩnh vực đất đai 35 2.

Khái niệm, đặc điểm, vai trò của thực hiện pháp luật về khiếu nại hành chính trong lĩnh vực đất đai 46 2. Hình thức và điều kiện bảo đảm thực hiện pháp luật về khiếu nại hành chính trong lĩnh vực đất đai 56 2. Thực hiện pháp luật về khiếu nại hành chính trong lĩnh vực đất đai ở các tỉnh Tây Bắc và giá trị tham khảo cho các tỉnh Tây Nguyên, Việt Nam 68 Chương 3: CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG VÀ THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN CÁC TỈNH TÂY NGUYÊN, VIỆT NAM 75 3. Các yếu tố tác động đến thực hiện pháp luật về khiếu nại hành chính trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên 75 3.

Thực trạng thực hiện pháp luật về khiếu nại hành chính trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên, Việt Nam (từ năm 2011 đến năm 2016) 82 3. Đánh giá chung và bài học kinh nghiệm thực hiện pháp luật về khiếu nại hành chính trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên, Việt Nam 106 Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN CÁC TỈNH TÂY NGUYÊN, VIỆT NAM HIỆN NAY 122 4. Quan điểm bảo đảm thực hiện pháp luật về khiếu nại hành chính trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên, Việt Nam 122 4. Giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về khiếu nại hành chính trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên, Việt Nam hiện nay 129 KẾT LUẬN 152 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 154 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 157 PHỤ LỤC 169 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN ADPL : Áp dụng pháp luật CB,CC : Cán bộ, công chức CNQSDĐ : Chứng nhận quyền sử dụng đất CNXH : Chủ nghĩa xã hội CQNN : Cơ quan nhà nước CT-XH : Chính trị - xã hội DTTS : Dân tộc thiểu số HCNN : Hành chính nhà nước HĐND : Hội đồng nhân dân HTCT : Hệ thống chính trị HVHC : Hành vi hành chính KNHC : Khiếu nại hành chính KT-XH : Kinh tế - Xã hội QĐHC : Quyết định hành chính QHXH : Quan hệ xã hội QLHCNN : Quản lý hành chính nhà nước QLNN : Quản lý nhà nước QP-AN : Quốc phòng - an ninh QPPL : Quy phạm pháp luật THPL : Thực hiện pháp luật TTHC : Thủ tục hành chính UBND : Ủy ban nhân dân VH-XH : Văn hoá - Xã hội VPPL : Vi phạm pháp luật XHCN : Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ TRONG LUẬN ÁN Trang Biểu đồ 3.1: Diện tích đất đai 5 tỉnh Tây Nguyên 75 Biểu đồ 3.2: Dân số các tỉnh Tây Nguyên năm 2015 79 Biểu đồ 3.3: Quyết định hành chính về đất đai 5 tỉnh Tây Nguyên bị khiếu nại 101 1 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Dưới chế độ xã hội chủ nghĩa (XHCN), quyền khiếu nại hành chính (KNHC) nói chung và quyền KNHC trong lĩnh vực đất đai nói riêng, là một trong những quyền quan trọng của công dân được bảo đảm bằng Hiến pháp, pháp luật và các cơ chế xã hội khác. Hiến pháp năm 2013 quy định: “Ở nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật” [60, tr. Để làm cơ sở cho việc giải quyết tốt các yêu cầu chính đáng của công dân, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức sử dụng đất. Trong những năm qua, Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật (QPPL) và các văn bản hướng dẫn thi hành; Chính sách, pháp luật về giải quyết KNHC trong lĩnh vực đất đai cũng ngày càng hoàn thiện.

Đây là cơ sở pháp lý cơ bản để bảo đảm thực hiện pháp luật (THPL) về KNHC trong lĩnh vực đất đai trên thực tế. Thông qua THPL về KNHC trong lĩnh vực đất đai, Nhà nước kiểm tra tính đúng đắn của các quyết định hành chính (QĐHC), hành vi hành chính (HVHC) về đất đai đã ban hành bị khiếu nại, từ đó có cơ sở thực tiễn để hoàn thiện pháp luật về KNHC trong lĩnh vực đất đai, đồng thời là một hình thức phát huy dân chủ trực tiếp, tạo điều kiện thuận lợi để nhân dân tham gia giám sát các hoạt động của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức (CB,CC) ngày càng sâu rộng và hiệu quả hơn. Tây Nguyên là một trong những vùng kinh tế - sinh thái đặc thù của Việt Nam, có vị trí chiến lược về an ninh, quốc phòng đồng thời là khu vực có tiềm năng to lớn về đất đai. Nhiều năm qua, THPL về KNHC trong lĩnh vực đất đai đã đạt những kết quả tích cực; ý thức tuân thủ, chấp hành, sử dụng pháp luật về KNHC trong lĩnh vực đất đai của công dân được nâng cao.

Nhiều vụ việc KNHC về đất đai đã được cơ quan nhà nước (CQNN), người có thẩm quyền xem xét, áp dụng pháp luật (ADPL) giải quyết kịp thời, đúng người, đúng việc, đúng pháp 2 luật, qua đó góp phần tăng cường pháp chế, ổn định tình hình chính trị, kinh tế - xã hội (KT-XH) vùng Tây Nguyên. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, THPL về KNHC trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên Việt Nam vẫn còn những tồn tại, hạn chế nhất định. Một số cơ quan, người có thẩm quyền trong quá trình ra các QĐHC, HVHC về cấp đất, giao đất, thu hồi đất, đền bù giải phóng mặt bằng chưa đúng trình tự, thủ tục, thiếu minh bạch, công bằng, dẫn đến bức xúc của các chủ thể sử dụng đất, nên đã phát sinh nhiều các KNHC về đất đai. Trong khi đó, sự phối hợp giữa các CQNN để ADPL giải quyết các KNHC trong lĩnh vực đất đai còn chưa chặt chẽ, thiếu đồng bộ, không gắn kết giữa công tác tiếp dân, đối thoại với giải quyết khiếu nại, nhất là cấp huyện và các sở, ngành chức năng.

Một số vụ việc giải quyết đúng chính sách, pháp luật nhưng chưa được tổ chức thi hành một cách kịp thời. Bên cạnh đó, do đặc thù về dân cư vùng miền núi Tây Nguyên, trình độ dân trí còn rất thấp, sự hiểu biết pháp luật còn nhiều hạn chế, nên nhiều vụ việc người đi khiếu nại vẫn không tuân thủ, không chấp hành nghiêm pháp luật về KNHC trong lĩnh vực đất đai, thậm chí còn có thái độ cực đoan, quá khích làm ảnh hưởng đến trật tự xã hội ở một số địa bàn vùng Tây Nguyên. Cá biệt, có trường hợp cấu kết với các thế lực phản động FULRO lưu vong ở ngoài nước, các phần tử cơ hội kích động những người đi khiếu nại đòi lại đất của các cơ sở tôn giáo; tổ chức, lôi kéo khiếu nại đông người, biến các vụ việc KNHC thuần túy trở thành vấn đề CT-XH, dẫn đến tình hình THPL về KNHC trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn một số tỉnh Tây Nguyên có những diễn biến phức tạp và vẫn ở mức “nóng”. Vì lẽ đó, việc nghiên cứu một cách toàn diện, sâu sắc vấn đề THPL về KNHC trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên, Việt Nam cả phương diện lý luận và thực tiễn có ý nghĩa sâu sắc và cấp thiết hiện nay.

Xuất phát từ những lý do trên, nghiên cứu sinh đã chọn đề tài: “Thực hiện pháp luật về khiếu nại hành chính trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên, Việt Nam” làm Luận án tiến sĩ Luật học, chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật. Mục đích và nhiệm vụ của luận án 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở phân tích làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn THPL về KNHC trong lĩnh vực đất đai, luận án đề xuất các quan điểm cơ bản, hệ thống giải pháp mang tính đặc thù nhằm bảo đảm THPL về KNHC trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên,Việt Nam hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện mục đích trên, luận án có nhiệm vụ nghiên cứu sau đây: - Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước và nước ngoài có liên quan đến đề tài luận án, đánh giá những giá trị của các công trình đó và xác định những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu.

- Làm sáng tỏ cơ sở lý luận THPL về KNHC trong lĩnh vực đất đai, trong đó, phân tích các khái niệm, đặc điểm, hình thức, vai trò và các điều kiện bảo đảm THPL về KNHC trong lĩnh vực đất đai. Nghiên cứu THPL về KNHC trong lĩnh vực đất đai ở các tỉnh Tây Bắc nước ta và rút ra các giá trị tham khảo vận dụng cho các tỉnh Tây Nguyên, Việt Nam.