Luận án Tiến sĩ luật học: Thẩm quyền TAND giải quyết khiếu kiện hành chính

ROGIAD BỤG VÀ BÀ0 TẠO — TRUNG TAM KHOA HOG XÃ HỘI VÀ NHÂN YAN QUẾP IA VIỆN NGHIÊN CỨU NHÀ NƯỚC VẢ PHÁP LUẬT = ot NGUYÊN THANH BÌNH — THAN QUYỀN CUA TOA AN NHÂN DAN TRONG VEC BIÁI QUYẾT CAC KHIEU IGEN HANH CHÍNH Chuyên ngành : Luật Nha nước Mi số 5. TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUAT HA NỘI PHÒNG GV _Z¢ LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC KP co án uae ce clean Jel Loree ek WS FS US: XS Ae, Kein Wezel nướng din khoa hog: 1.TS Bis Auan Pic. TM Fort rey fm: 'W we < Lôi là - os 2.â Hote The HÀ NỘI - 2003 LỜI CAM ĐOAN Tôt xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Nguyễn Thanh Bình MUC LUC Trang MO DAU Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE THẤM QUYỀN GIẢI QUYẾT CÁC 1] KHIẾU KIỆN HÀNH CHÍNH CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN Lt. Khái niệm thẩm quyền giải quyết các khiếu kiên hành chính | của Tòa án nhân dân Các loại thẩm quyền giải quyết khiếu kiện hành chính của Tòa 65 án nhân dân Sự phát triển thẩm quyền của tòa án trong việc giải quyết các 67 khiếu kiện hành chính 1. Thẩm quyền xét xử hành chính của tòa án ở một số nước trên thế Om IGgidi Chương 2: THUC TRANG THẤM QUYEN GIẢI QUYẾT CÁC KHIEU KIỆN HANH CHÍNH CUA TOA ÁN NHÂN DAN Ở VIET NAM Cơ sở xác lập thẩm quyền của Toa án nhân dân về giải quyết khiếu kiện hành chính Quyết định hành chính, hành vi hành chính thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân ` ø3 ‘Thara quyền siải quyết khiếu biện hành chính của Tòa án nhân ` œ2 5 đân theo loại việc Thâm quyền giải quyết Khiếu kiện nành chính của Tòa án nhân VƯƠN eis) #c ~ 2 dan theo lénh ths `) an Thâm quyền của Tòa án chân dan trong các giai đoạn tố tung 109 nhằm giải quyết vụ ấn hành chính Tham quyền của Toa án nhân din về áp dụng pháp luật dan sự 115 và tố tung đân sự trong giải quyết vụ án hank chính NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN CHLB Cong hoa lién bang CHXHCN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa GQKN Giải quyết khiếu nại KN Khiếu nại PLTTGQCVAHC Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính TAND Tòa án nhân dân TCN Trước Công nguyên XHCN Xã hội chủ nghĩa MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp bách của đề tài Nhà nước là vấn đề "rất cơ bản, rất mấu chốt trong toàn bộ chính trị” {30, tr. Báo cáo chính trị của Dang Cộng sản Việt Nam tai Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX cũng đã nhấn mạnh: "Nhà nước ta là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, là nhà nước pháp quyền của dân, do dan, vì dân” [11, tr. 131] và khẳng định việc tổ chức, hoạt động của nhà nước phải theo chế độ "quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp” [11], tr. Do nhận thức rõ vị trí, vai trò và tầm quan trọng to lớn của nhà nước trong đời sống, nên Đảng và Nhà nước ta luôn luôn quan tâm, chú ý tới việc củng cố và hoàn thiện bộ máy nhà nước.

Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, vấn đẻ hoàn thiện, tăng cường hiệu lực của bộ máy nhà nước được đặt ra như là một nội dung thiết yếu và mang tính cấp bách của sự nghiệp đổi mới. ^ Trong các nội dung về củng cố và hoàn thiện nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, vấn đề tổ chức thực thi quyền tư pháp trong khuôn khổ quyền lực nhà nước tập trung, thống nhất là vấn đề có ý hai đặc biệt được nhac đi nhac lại nhiều lần trong các lĩnh vực chủ yếu của chiến lược phát triển đất nước và được ghi nhận trong các văn kiện chính trị quan trọng của Dang. Ngay từ Nghị quyết 8 Ban chấp hành Trung ương Dang khóa Vil,một vấn dé mới, cấp bách đã được dat ra là: "Đẩy mạnh giải quyết các khiếu kiện áành chính. xúc tiến việc thiết lập hệ thống tòa án hành chính để xét xử các khiếu kiện của din đối với các quyết định hành chính”.

Van dé trên tiếp tục được khang định tại Đại hội dai biểu toàn quốc Dang Công sản Việt Nam lần thứ VHI là "củng cố, kiện toàn bộ riấy: các cơ quan tư pháp; phân định lại thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dan" FLO, tr. 132]; Nw "xúc tiến thành lập Tòa hành chính trong Toa án nhân dân, bổ sung thé chế làm can cứ cho việc xét xử. Xác định mô hình tổ chức và thủ tục tố tụng phù hợp với đặc điểm của các vụ kiện hành chính" [10, tr. Thể chế hóa các quan điểm, các nhiệm vụ nêu trên của Đảng, Nhà nước ta, thông qua Quốc hội và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, đã ban hành nhiều văn bản pháp luật quan trọng để thiết lập thể chế tài phán hành chính góp phần hoàn thiện các định chế giải quyết khiếu kiện hành chính của dân.

Trong các văn bản đó, một số văn bản cực kỳ quan trọng mang tính tập trung liên quan trực tiếp đến tổ chức, hoạt động của tài phán hành chính, đến xác định thẩm quyền giai quyết các khiếu kiện hành chính (còn được gọi là xét xử hành chính) của Tòa án nhân dân (TAND) là Luật Khiếu nại, tố cáo năm 1998 và Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính (PLTTGQCVAHC) năm 1996 đã được sửa đổi, bổ sung năm 1998. Kể từ khi tổ chức và thực hiện hoạt động xét xử hành chính của TAND (1/7/1996) đến nay, nhiều vấn dé nổi cộm đặt ra cần tập trung giải quyết dé vừa thực hiện tốt yêu cầu giải quyết khiếu nại (GQKN), bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của công dân vừa góp phần hoàn thiện, nâng cao nang lực, chất lượng của các cơ quan tư pháp. Một vấn đề có tính cấp bách cần tập trung giải quyết là xác định, phân định thẩm quyền của tòa án các cấp, trong đó có thẩm quyền giải quyết các vụ ấn hành chính. Đây cũng là nội dung rất quan trọng được chỉ rõ trong báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nar lần thứ IX: "Cai cách tô chức, nâng cao chất lượng và hoại động ice anay QO CS.

œ © Q es) G “S) — Sey CN ail ¬ = _— — OW £3.) — wn peer ke) be Od»,| ca — m3 —— œ — pane ws oY = !Q = + t—y er s5 sông cả co co — — at ea] Từ trước tới nay, vấn đề thầm quyền của TAND nói chung, thẩm quyền xét xử hành chính nói riêng - theo các quan điểm nêu trên - đã được triển khai hực hiện. Song để thấy rõ hơn tam quan trọng của việc xác định, phân định ham quyền xét xử hành chính, vị trí, tính chất, quan niệm về thẩm quyền xét G3) xử hành chính. đối với sự hoàn thiện và tăng cường hiệu lực hoạt động, thực hiện quyền tư pháp cũng như tác dụng của nó trong việc bảo vệ quyền con người; quyền, lợi ích hợp pháp của công dân Việt Nam và có tác dụng to lớn đối với công cuộc cải cách nền hành chính nước nhà, chúng tôi chọn vấn đề "Thẩm quyền của Tòa án nhân dân trong việc giải quyết các khiếu kiện hành chính" để làm đề tài nghiên cứu của mình. Tình hình nghiên cứu đề tài Sự nghiệp đổi mới đất nước do Đảng Cộng sản Việt Nam đề xướng và lãnh đạo đòi hỏi có sự thay đổi lớn trong nhận thức và trong thực tiễn tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước tiến tới xây dựng nhà nước pháp quyền thực sự của dân, do dan và vì dân.

Trước tình hình đó, một loạt vấn dé nay sinh từ thực tiền về mối quan hệ giữa nhà nước với công dân, về vai trò tích cực của Nhà nước trong việc bảo vệ và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xây dựng một xã hội dân giàu, nước mạnh, xã hội công bang, văn minh. cần phải nghiên cứu. tổng kết nhằm luận giải cho các quan điểm đổi mới đất nước, xác định những luận cứ khoa học tạo cơ sở vững chắc để xây dựng các định chế pháp lý, góp phần hoàn thiện bộ máy nhà nước, để nhà nước thực sự là công cụ chủ yếu, thực hiện quyền làm chủ của công dân. Trong đó việc nghiên cứu các quy định, các cơ chế GQKN, tố cáo của công dân, giải quyết các tranh chấp, mâu thuẫn giữa nhà nước với công din đang thu hút ngày càng đông đảo sự quan tâm nghiên cứu của nhiều cơ guan tổ chức, nhiều nhà khoa học.

Một số công trình khoa học liên quan đến thẩm quyền xét xử hành chính của TAND cũng lần lượt hoàn thành: và được công bố như: - Thanh tra Nhà nước: Dé tài khoa học (cấp nhà nước) "Téa án hành chính, những vấn dé ly luận và thực tiền", mã số: 95-98-406/DT, nam 1997; - Học viện Hành chính Quốc gia: "Thiét lập tài phán hành chính ở nuoc ta", Nxb Giáo dục, Ha Nội, 1995; - Dinh Văn Minh: "Tai phán hành chính so sánh", Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995; - Nguyễn Thanh Bình: "Tim hiểu pháp luật tố tụng hành chính", Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 1997; - TS. Phạm Hồng Thái và TS. Định Văn Mậu: "Tài phán hành chính ở Việt Nam", Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1994; - GS.TSKH Đào Trí Úc - Những vấn đề đổi mới hệ thống tư pháp ở nước ta, trong sách "Đại hội VI Dang Cộng sản Việt Nam và những vấn dé cấp bách của khoa học về nhà nước và pháp luật”, Nxb Khoa học xã hội, Ha Nội, 1997; - PGS.TS Bùi Xuân Đức: "Te pháp hành chính và vấn đề tổ chức tu pháp hành chính ở nước ta hiện nay", Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 1/1993; - PGS.TS Bùi Xuân Đức: "Phân định tài phán hành chính và tư pháp hành chính", Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 4/1995. Ngoài ra, cũng còn một số bài viết, công trình nghiên cứu khác cũng đã ít nhiều đánh giá thực trạng về tổ chức, thực hiện quyền tài phán hành chính và dưới những giác độ khác nhau có đề cập đến thầm quyền xét xử hành chính của TAND ở nước ta.