Luận án tiến sĩ về tài phán lao động tại Việt Nam - Lưu Bình Nhưỡng

BỘ GIÁO ĐỤC VÀ ĐÀO TẠO BO TU PHAP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUAT HA NỘI LƯU BÌNH NHƯỠNG TÀI PHAN LAO DONG THEO QUY DINH CUA PHAP LUAT VIET NAM Chuyên ngành : Luật kinh tế : 5.05, 45! NG Fier HANOL | Mã số THU VIEN GIAG VN SỐ Bt 30 | LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người huóng dân khoa học: 1. Nguyễn Hữu Viện 2. Bùi Xuân Nhu HÀ NỘI - 2002 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Lưu Bình Nhưỡng Trang MỞ ĐẦU Chương 1: TONG QUAN VỀ TÀI PHÁN LAO DONG 1.1 Khai niệm tai phan lao động 1/2 Ban chất, vai trò của tai phán lao động 4] II Vài nét về lịch sử phát triển của tài phán lao động Việt Nam 46 Chương 2: PHÁP LUẬT HIỆN HANH VE TÀI PHÁN LAO DONG 61 Zz. J Pháp luật về trọng tài lao động 61 oe, Pháp luật về giải quyết tranh chấp lao động tại tòa án nhân dân dz 23. Pháp luật về giải quyết các cuộc đình công [II 2.4 Những quy định của pháp luật về công nhận thi hành tại 128 Việt Nam các bản án, quyết định của tòa án và trọng tài nước ngoài Chương 3: THỰC TRANG CỦA TÀI PHÁN LAO ĐỘNG VÀ MỘT 136 SỐ BIỆN PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ VÀ HIỆU QUÁ CỦA TÀI PHÁN LAO ĐỘNG Thực trạng của tài phán lao động 136 3.

Những biện pháp tăng cường vai trò và hiệu quả của tài phán 170 lao động KẾT LUẬN 190 NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN TỚI LUẬN ÁN 192 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 193 PHỤ LỤC 205 NHỮNG CHỮ VIET TAT TRONG LUẬN ÁN BCHCĐCS : Ban chấp hành công đoàn cơ sở BLLĐ : Bộ luật lao động HĐHG : Hội đồng hòa giải lao động cơ sở HDXX : Hội đồng xét xử HĐTT : Hội đồng trọng tài lao động (cấp tinh) HGV : Hòa giải viên lao động (do cơ quan Lao động cấp huyện cử ra) LDLD : Liên đoàn lao động LDTBXH : Lao động - Thương binh và Xã hội FEL, : Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động TAND : Tòa án nhân dân TPLD : Tài phán lao động VKSND : Viện kiểm sát nhân dân MỞ ĐẦU 1. Tính cap thiết của dé tài Tranh chấp lao động và đình công là những hiện tượng kinh tế - xã hoi phat sinh trong quá trình xác lập, duy trì, chấm dứt mối quan hệ pháp luật lao động. Khi nước ta chuyển đổi nền kinh tế tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường, cùng với sự phát triển của thị trường lao động, các tranh chấp lao động và đình công có chiều hướng gia tăng, phức tạp. Tính đến hết tháng 9 năm 2001 trong cả nước đã xảy ra trên 500 cuộc đình công và hàng nghìn vụ tranh chấp lao động.

Bên cạnh những ảnh hưởng có tính tích cực, tranh chấp lao động và đình công có thể gây ra những hậu quả xấu đối với mối quan hệ pháp luật lao động, thị trường lao động và đối với nền kinh tế - xã hội. Để khác phục những ảnh hưởng tiêu cực đó, người ta có thể tiến hành những biện pháp khác nhau, bao gồm các các biện pháp tự thân và các biện pháp khác thông qua một chủ thể thứ ba, trong đó có các cơ cấu TPLĐ. Trải qua hơn năm thập kỷ kể từ khi giành được độc lập đến nay, Nhà nước Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp luật quy định về TPLĐ như: Sắc lệnh số 29/SL ngày 12/3/1947, Quyết định số I0IHĐBT ngày 14/1/1985, Pháp lệnh hợp đồng lao động ngày 30/8/1990, Bộ luật lao động ngày 23/6/1994, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động ngày 11/4/1996 v. Theo các quy định đó, các cơ quan TPLĐ đã tiến hành giải quyết hàng ngàn vụ tranh chấp lao động góp phần ổn định mối quan hệ pháp luật lao động, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tranh chấp.

Nhưng nhìn chung việc giải quyết tranh chấp lao động và đình công thông qua các hoạt động TPLĐ chưa được sử dụng một cách rộng rãi và chưa đạt được hiệu quả cao. Vai trò của các cơ quan TPLĐ còn mờ nhạt, chưa thực sự có ảnh hưởng sâu sac đối với các bên trong quan hệ lao động va trong xã hội. Trước tình hình đó, Nhà nước đã tiến hành những biện pháp khác nhau như: tiến hành bồi dưỡng kiến thức pháp luật và kỹ năng cho các cán bộ trọng tài lao động theo các chương trình thuộc dự án 97-003 VIE; sửa đổi, bổ sung một số điều của BLLD, trong đó có các quy định về giải quyết tranh chấp lao động và đình công; ngành TAND và ngành tư pháp cũng đang triển khai các biện pháp nhằm tăng cường vai trò và hiệu quả hoạt động, trong đó có việc nâng cao vai trò và hiệu quả của TAND trong việc giải quyết các tranh chấp lao động và đình công. Chính vì vậy, nghiên cứu một cách có hệ thống về TPLĐ là một trong những công việc có ý nghĩa thiết thực trong việc tăng cường vai trò và hiệu quả của TPLĐ trong giai đoạn hiện nay và sau này.

Đề tài: "Tài phán lao động theo quy định của pháp luật Việt Nam" được thực hiện nhằm đáp ứng những yêu cầu về mặt lý luận và thực tiễn đã và đang đặt ra. Tình hình nghiên cứu đề tài Từ trước đến nay, việc nghiên cứu về TPLĐ đã được tiến hành ở cả trong nước và trên thế giới, đặc biệt là trong hệ thống các quốc gia thuộc tổ chức Lao động quốc tế (ILO). Da có những công trình, bài viết khoa học về TPLĐ hoặc liên quan đến TPLĐ đã được công bố như: Giáo trình Luật lao động Việt Nam do PGS Nguyễn Hữu Viện chủ biên, Trường Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội, 1972; Giáo trình Luật lao động và an nình xã hội của tác giả Nguyễn Quang Quynh, Sài gòn, 1968; Giáo trình Luật lao động Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội, 1998; Giáo trình Luật lao động Việt Nam (chương trình trung cấp) của Trường Đại học Luật Hà Nội, 2001; Giáo trình Luật Lao động Việt Nam của Khoa luật, Đại học Xã hội và Nhân văn quốc gia, 2000; các bài: Giải quyết tranh chấp lao động tại Tòa lao động và Nhìn lạ: một năm giải quyết tranh chấp lao động của tác giả Nguyễn Dac Thang, Tep chí Lao động - Xã hội, số 7/1998 và số 2/2000; Vài nét về TPLD ở Cộng hea Liên bang Đức của tác giả Chu Thi Thanh Hưởng, Tap chí Luật học, Trường Dai học Luật Ha Nội số 1/1994; Đào tao một số chức danh tu pháp ở Công hòa Liên bang Đức của tác giả Dao Thi Hang, Tạp chí Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, số 2/1998; Cách tháo gỡ một số vướng mắc khi giải quyết tranh chấp lao động tại tòa án của tác giả Nguyễn Thị Kim Phụng đăng tren Tạp chí Luật học, Trường Dai học Luật Ha Nội, số 1/1999. Trong lĩnh vực này, tác giả của luận án cũng có một số bài viết và công trình đã được công bố như: Mấy ý kiến về cơ cấu của hội đồng xét xử sơ thẩm và phúc thẩm án lao động, Báo Pháp luật, số ra ngày 7/3/1995; Cần chú trọng tới tính thực tế của hợp đồng lao động khi xét xử các tranh chấp lao động; Khởi kiện vụ án lao động; Về tranh chấp lao động tập thể và giải quyết tranh chấp lao động tập thể đã được đăng trên Tạp chí Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội các số: 6/1998, 4/1999, 2/2001; Luận văn thạc sĩ luật học với đề tài Tranh chấp lao động và giải quyết tranh chấp lao động, Trường Đại học Luật Hà Nội, 1997.

Về tài liệu quốc tế, có cuốn Facing the challenge in the Pacific Region Contemporary Themse and Issues in Labour law, Uni of Melbourne, Australia, 1997 cũng đề cap đến TPLD của Việt Nam. Tuy nhiên, các bài viết va các công trình nói trên mới chi dé cập đến từng vấn đề, từng khía cạnh hoặc tập trung giải quyết một số vấn đề riêng lẻ có tính bức xúc mà chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống tổng quát về TPLD. Do đó TPLĐ vẫn còn là một lĩnh vực mới mé trong hoạt động nghiên cứu khoa học ở quy mô toàn diện và có ảnh hưởng rộng rãi về mặt lý luận cũng như thực tiễn. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án Mục đích nghiên cứu của luận án là nhằm phân tích và luận giải cơ sở lý luận và thực tiễn về TPLĐ, một lĩnh vực tài phán thuộc hệ thống tài phán cla Việt Nam.

Việc nghiên cứu sẽ chỉ ra và khẳng định về các loại hình tài phin trong lĩnh vực lao động. Thông qua việc phân tích, đánh giá hệ thống các quy định của pháp luát về TPLĐ, thực trạng của TPLD, luận án có nhiệm vụ phân tích co sở lý luân và cơ sở pháp ly của TPLD; những ưu điểm và tồn tại của các quy định của pháp luật về TPLĐ cũng như ưu điểm và tồn tại của hoạt động TPLĐ từ khi được xác lập đến nay nhằm đưa ra những kiến nghị khoa học hoàn thiện pháp luật và tiến hành các biện pháp tăng cường TPLĐ ở Việt Nam, cụ thể, luán án tập trung vào các việc: - Nghiên cứu về các cơ sở chính tri, xã hội, pháp lý và cơ sở thực tiễn về kinh nghiệm tổ chức và vận hành các thể chế TPLĐ cũng như lược sử của TPLĐ Việt Nam; - Nghiên cứu các quy định về TPLĐ của pháp luật Việt Nam từ trước đến nay, đặc biệt là các quy định về TPLĐ trong BLLĐ và các văn bản hướng dẫn thi hành. - Nghiên cứu pháp luật và thực tiễn về TPLĐ của một số quốc gia trên thế giới. - Từ sự nghiên cứu và phân tích đó, luận án đưa ra những kiến nghị nhằm tăng cường vai trò và hiệu quả của TPLĐ của Việt Nam.

Doi tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu của luận án là TPLĐ theo quy định của pháp luật nước ta. TPLĐ ở đây được nghiên cứu ở cả hai khía cạnh căn bản: lý luận pháp lý và thực tiến. - Phạm vi nghiên cứu của luận án là những vấn đề khác nhau thuộc lĩnh vực TPLĐ bao gồm cả các vấn đề liên quan trong nước và quốc tế.