Luận án: Quản lý nhà nước đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nước đô thị bằng vốn Nhà nước ở Việt Nam

1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA ĐÀO CHÍ THÀNH NHÂN LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI ĐẦU TƯ XÂY DỰNG HỆ THỐNG CẤP THOÁT NƯỚC ĐÔ THỊ BẰNG VỐN NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: Quản lý công MÃ SỐ: 9.03 HÀ NỘI - 2023 Luận án tiên sĩ Quản lý công 2 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA ĐÀO CHÍ THÀNH NHÂN LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI ĐẦU TƯ XÂY DỰNG HỆ THỐNG CẤP THOÁT NƯỚC ĐÔ THỊ BẰNG VỐN NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: Quản lý công MÃ SỐ: 9.03 Người hướng dẫn khoa học: 1. Trang Thị Tuyết 2. Đặng Thị Hà HÀ NỘI, 2023 Luận án tiên sĩ Quản lý công 3 LỜI CẢM ƠN Tác giả xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo ở Học viện Hành chính Quốc gia, đặc biệt là các cán bộ, giảng viên của Khoa Quản lý nhà nước về Kinh tế và Tài chính công, Ban Quản lý Đào tạo Sau Đại học đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tác giả hoàn thành bản luận án này. Đặc biệt tác giả xin trân trọng cảm ơn tập thể giáo viên hướng dẫn - PGS.TS Trang Thị Tuyết, TS.

Đặng Thị Hà đã hết lòng ủng hộ và hướng dẫn tác giả hoàn thành luận án. Tác giả cũng xin trân trọng cảm ơn Cục Kỹ thuật hạ tầng, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Vụ Kế hoạch - Thống kê, Bộ Xây dựng, Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước, các Viện nghiên cứu đã quan tâm giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong công tác nghiên cứu, thu thập thông tin, tài liệu phục vụ cho luận án. Xin cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã giúp đỡ, chia sẻ khó khăn và động viên tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận án này. Xin trân trọng cảm ơn ! Luận án tiên sĩ Quản lý công 4 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của bản thân với sự giúp đỡ của các giáo viên hướng dẫn.

Những thông tin, dữ liệu, số liệu đưa ra trong luận án được trích dẫn rõ ràng, đầy đủ về nguồn gốc. Những số liệu thu thập và tổng hợp của cá nhân đảm bảo tính khách quan và trung thực. Tác giả Đào Chí Thành Nhân Luận án tiên sĩ Quản lý công 5 MỤC LỤC Trang DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG DANH MỤC HÌNH VẼ LỜI MỞ ĐẦU 1 Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 11 luận án 1.1 Tình hình nghiên cứu về kết cấu hạ tầng đô thị, hệ thống cấp 12 thoát nước và xử lý nước thải ở các đô thị 1.2 Tình hình nghiên cứu về đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát 18 nước đô thị ở Việt Nam và một số quốc gia trên thế giới 1.3 Tình hình nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với đầu tư xây 25 dựng hệ thống cấp thoát nước đô thị từ vốn Nhà nước 1.4 Nhận định khái quát về các công trình đã công bố liên quan 33 đến đề tài luận án 1.5 Những khoảng trống về quản lý Nhà nước đối với đầu tư xây 39 dựng hệ thống cấp thoát nước đô thị bằng vốn Nhà nước cần được tiếp tục nghiên cứu 1.6 Định hướng nghiên cứu chính trong đề tài luận án 36 Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý nhà 39 nước đối với đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nước đô thị bằng vốn Nhà nước 2.1 Tổng quan về đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nước đô 39 thị bằng vốn Nhà nước 2.2 Lý luận quản lý nhà nước đối với đầu tư xây dựng hệ thống 54 cấp thoát nước đô thị bằng vốn Nhà nước 2.3 Kinh nghiệm quốc tế về quản lý nhà nước đối với đầu tư xây 83 dựng hệ thống cấp thoát nước đô thị bằng vốn nhà nước và giá trị tham khảo cho Việt Nam Luận án tiên sĩ Quản lý công 6 Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nước đối với đầu tư xây dựng hệ 108 thống cấp thoát nước đô thị bằng vốn Nhà nước ở Việt Nam 3.1 Thực trạng đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nước đô thị 108 từ vốn Nhà nước ở Việt Nam 3.2 Thực trạng quản lý Nhà nước đối với đầu tư xây dựng hệ 124 thống cấp thoát nước đô thị từ vốn Nhà nước ở Việt Nam 3.3 Đánh giá thực trạng quản lý Nhà nước đối với đầu tư xây 158 dựng hệ thống cấp thoát nước đô thị bằng vốn Nhà nước ở Việt Nam Chương 4: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước 173 đối với đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nước đô thị bằng vốn Nhà nước ở Việt Nam 4.1 Xu hướng đô thị hóa và tác động đến đầu tư xây dựng hệ 173 thống hạ tầng kỹ thuật đô thị ở Việt Nam 4.2 Mục tiêu phát triển cấp thoát nước đô thị đến 2025 và tầm 177 nhìn đến 2050 4.3 Nhu cầu vốn đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nước đô thị 181 đến 2025 4.4 Định hướng hoàn thiện quản lý nhà nước đối với đầu tư xây 182 dựng bằng vốn nhà nước ở Việt Nam 4.5 Giải pháp hoàn thiện quản lý Nhà nước về đầu tư xây hệ 183 thống cấp thoát nước đô thị bằng vốn nhà nước ở Việt Nam KẾT LUẬN 204 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 206 Luận án tiên sĩ Quản lý công 7 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BT Xây dựng và chuyển giao BOT Xây dựng – vận hành – Chuyển giao CNH-HĐH Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá CP Chính phủ CPH Cổ phần hóa DA Dự án DAĐT Dự án đầu tư DNNN Doanh nghiệp nhà nước DNXD Doanh nghiệp xây dựng HĐQT Hội đồng quản trị KT-XH Kinh tế - xã hội NSNN Ngân sách nhà nước ODA Viện trợ phát triển chính thức PPP Dự án đầu tư theo hình thức hợp tác công - tư TCT Tổng công ty TKCS Thiết kế cơ sở TT Thông tư QLNN Quản lý nhà nước XDCB Xây dựng cơ bản WB Ngân hàng Thế giới WEF Diễn đàn kinh tế thế giới Luận án tiên sĩ Quản lý công 8 DANH MỤC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 2.1: Phân loại đô thị theo tiêu chí về cấp và thoát nước 49 Bảng 3.1: Nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan trong bộ máy 126 quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nước dô thị bằng vốn nhà nước ở Việt Nam Bảng 3.2: Khung giá tiêu thụ nước sạch sinh hoạt khu vực đô thị 145 (Theo Thông tư 88/2012) Bảng 3.3: So sánh giá nước sạch sinh hoạt tại một số thành phố 146 lớn Bảng 3.4: Khung giá tiêu thụ nước sạch sinh hoạt khu vực đô thị 147 (Theo Thông tư 44/2021) Bảng 3.5: Giá dịch vụ thoát nước ở một số đô thị (2020) 149 Bảng 4.1: Các mục tiêu phát triển cấp nước đô thị 2025, 2030 178 Bảng 4.2: Các mục tiêu phát triển thoát nước và xử lý nước thải 180 đô thị (2025, 2030) Luận án tiên sĩ Quản lý công 9 DANH MỤC HÌNH Tên bảng Trang Hình 2.1: Sơ đồ hệ thống cấp nước đô thị 42 Hình 2.2: Sơ đồ hệ thống thoát nước đô thị 44 Hình 2.3: Cây phân tích vấn đề ngành cấp thoát nước đô thị ở 47 Việt Nam Hình 2.4: Nguồn vốn cho đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát 50 nước đô thị Hình 2.5: Các giai đoạn đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát 53 nước đô thị Hình 2.6: Nhu cầu vốn đầu tư cho ngành nước trên phạm vi toàn 91 cầu Hình 2.7: Vốn đầu tư xây dựng hạ tầng ngành nước ở Trung 93 Quốc theo các giai đoạn Hình 2.8: Tỷ lệ giữa giá, thuế và trợ cấp (ODA) - cấp vốn cho 98 đầu tư hạ tầng nước ở một số quốc gia Hình 3.1: Lượng nước sạch cung cấp hàng năm cho các đô thị 109 Hình 3.2: Tổng vốn thực hiện đầu tư xây dựng hệ thống cấp 11 thoát nước đô thị theo giai đoạn Hình 3.3: Tổng vốn đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nước đô 119 thị theo từng lĩnh vực Hình 3.4: Cơ cấu vốn đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nước 120 đô thị ở Việt Nam Hình 3.5: Sơ đồ bộ máy quản lý nhà nước đối với đầu tư xây 124 dựng hệ thống cấp thoát nước đô thị bằng vốn nhà nước ở Việt Nam Hình 3.6: Đánh giá thực trạng QLNN đối với ĐTXD hệ thống 160 câp thoát nước đô thị bằng vốn nhà nước Luận án tiên sĩ Quản lý công 10 Hình 4.1: Xu hướng đô thị hóa trên thế giới 173 Hình 4.2: Tỷ lệ và tốc độ đô thị hóa hàng năm 175 Hình 4.3: Nhu cầu sử dụng và nguồn vốn đầu tư cho lĩnh vực 181 cấp thoát nước Việt Nam giai đoạn 2021 -2025 Luận án tiên sĩ Quản lý công 11 LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài luận án Trong những năm qua, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, hệ thống đô thị ở Việt Nam đã được mở rộng cả về quy mô và số lượng.

Theo số liệu thống kê của Bộ Xây dựng, tính đến tháng 12/20211, tổng số đô thị cả nước là 869 đô thị, trong đó có 2 đô thị loại đặc biệt, 22 đô thị loại I, 32 đô thị loại II, 48 đô thị loại III, 91 đô thị loại IV và 674 đô thị loại V. Tỷ lệ đô thị hóa đến tháng 6 năm 2022 đã đạt khoảng 41% với dân số đô thị khoảng 36,2 triệu người2. Cùng với tốc độ tăng dân số đô thị, theo tính toán của Bộ Xây dựng, đến năm 2020, nhu cầu cấp nước sinh hoạt đô thị đã tăng lên 9,4 - 9,6 triệu m3/ngày và một lượng nước thải lớn cần xử lý tương ứng xấp xỉ 7 triệu m 3/ngày. Theo đó, nhu cầu vốn đầu tư cho cấp thoát nước đô thị càng lớn, lên tới 10,2 tỷ đô la Mỹ cho 5 năm 2016-2020 [1].

Tuy vậy, hiện nay nguồn vốn đầu tư cho xây dựng hệ thống cấp thoát nước ở nước ta chủ yếu từ vốn nhà nước (kể cả ngân sách nhà nước và vốn viện trợ phát triển chính thức - ODA) chiếm khoảng 2/3 tổng vốn đầu tư trong ngành, trong khi vốn đầu tư từ khu vực tư nhân còn khá nhỏ bé, thậm chí trong lĩnh vực thoát nước gần như không có.