Phạm Ngọc Thắng: Hoàn thiện pháp luật về theo dõi thi hành luật tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRUONG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NOI PHAM NGOC THANG LUAN AN TIEN Si LUAT HOC HA NOI - 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRUONG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NOI PHAM NGOC THANG Chuyên ngành : Ly luận và Lich sử nha nước và pháp luật Mã số : 938 01 06 LUẬN ÁN TIEN SĨ LUẬT HOC Người hướng dẫn khoa học: 1. Dương Thị Thanh Mai 2. Nguyễn Quốc Hoàn HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận an là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bat kỳ công trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Pham Ngọc Thang MỤC LỤC Trang MỞ DAU TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐÉN ĐÈ TÀI Những kết quả nghiên cứu của các công trình liên quan đến đề tài 8 Đánh giá tình hình nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu 25 Chương 1: NHUNG VAN DE LÝ LUẬN CUA PHÁP LUẬT VE THEO DOI THI HANH PHÁP LUẬT Ở VIỆT NAM 33 1. Một số vấn đề lý luận về theo dõi thi hành pháp luật 33 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của pháp luật về theo dõi thi hành pháp luật a1 1.

Nội dung của pháp luật về theo dõi thi hành pháp luật Sở 1. Các yếu tố tác động đến việc hoàn thiện pháp luật và các tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về theo dõi thi hành pháp luật 68 1. Pháp luật về theo dõi thi hành pháp luật của một số nước trên thế giới và những giá trị tham khảo cho Việt Nam 72 Chương 2: THUC TRẠNG PHÁP LUẬT VE THEO DOI THI HANH PHAP LUAT O VIET NAM S8 MP So lược về quá trình hình thành, phát trién của pháp luật về theo dõi thi hành pháp luật ở Việt Nam S8 22s Những ưu điểm và hạn chế của pháp luật về theo dõi thi hành pháp luật ở Việt Nam hiện nay 94 2. Đánh giá sự hoàn thiện của pháp luật về theo dõi thi hành pháp luật ở Việt Nam hiện nay 123 2.

Nguyên nhân của những tôn tại, hạn chế 132 Chương 3: QUAN DIEM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VE THEO DOI THI HANH PHÁP LUẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 136 3. Quan điểm hoàn thiện pháp luật về theo dõi thi hành pháp luật 136 Dan Giải pháp hoàn thiện pháp luật về theo dõi thi hành pháp luật ở Việt Nam hiện nay 143 KET LUẬN 177 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CUA TÁC GIA ĐÃ CONG BO CÓ LIEN QUAN DEN DE TÀI LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT HCNN : Hành chính nhà nước HĐND : Hội đồng nhân dân NCS : Nghiên cứu sinh QPPL : Quy phạm pháp luật TAND : Tòa án nhân dân THPL : Thi hành pháp luật UBND : Ủy ban nhân dân VBQPPL : Văn bản quy phạm pháp luật VKSND : Viện kiểm sát nhân dân XHCN : Xã hội chủ nghĩa MỞ DAU 1. Tính cấp thiết của đề tài Theo dõi thi hành pháp luật (THPL) là hoạt động gắn liền với việc thực hiện một trong những chức năng đối nội quan trọng, đặc thù của nhà nước, đó là chức năng bảo đảm trật tự pháp luật. Nhà nước xây dựng, ban hành pháp luật và bảo đảm cho pháp luật được thực thi trong đời sống xã hội thông qua các hoạt động như: ban hành văn bản hướng dẫn THPL; tuyên truyền, phổ biến pháp luật; thanh tra, kiểm tra, theo dõi, giám sát và xử lý vi phạm pháp luật.

Vì vậy, theo doi THPL luôn là một hoạt động quan trọng, không thể thiếu trong quá trình tô chức thi hành, đưa pháp luật vào cuộc sống. Thông qua theo dõi THPL, các cơ quan nhà nước, người có thầm quyền thực hiện việc xem xét, đánh giá thực trạng THPL, tìm ra những nguyên nhân của vướng mắc, bất cập phát sinh trong quá trình THPL, qua đó có những giải pháp phù hợp dé điều chỉnh các quan hệ xã hội phù hợp với ý chi của nhà nước, bảo đảm cho pháp luật được thi hành nghiêm chỉnh trong đời sống xã hội. Ở Việt Nam hiện nay, hệ thống pháp luật nói chung đang từng bước được hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu của công cuộc xây dựng Nha nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) mà Đảng và Nhà nước đang tiến hành. Đối với lĩnh vực theo dõi THPL, từ văn bản có giá trị pháp ly cao nhất là Hiến pháp năm 2013! cho tới các đạo luật”, các văn bản dưới luật đã có những quy định điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong hoạt động theo dõi THPL.

Quá trình tổ chức thực hiện pháp luật về theo doi THPL đã có tác động tích cực, góp phần xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả THPL ở nước ta trong thời gian qua. Tuy nhiên, pháp luật về theo dõi THPL đang có những bất cập, hạn chế làm ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả của hoạt động theo dõi THPL. Mặc dù Hiến pháp năm 2013 đã có quy định mang tính nguyên tắc về hoạt động theo déi THPL nhưng cho đến nay, pháp luật về theo dõi THPL vẫn chưa được cụ thé hóa băng đạo luật để 1. Khoản 1 Điều 99 Hiến pháp 2013 quy định: “Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ là thành viên Chính phủ.

tổ chức thi hành và theo dõi việc thi hành pháp luật liên quan đến ngành, lĩnh vực trong phạm vi toàn quốc”. Điều 32 Luật tổ chức Chính phủ năm 2015 quy định: “Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ là thành viên Chính phủ. tổ chức thi hành và theo déi việc thi hành pháp luật liên quan đến ngành, lĩnh vực trong phạm vi toàn quốc”. điều chỉnh toàn diện các quan hệ xã hội phát sinh trong hoạt động theo dõi THPL.

Trong khi đó, Nghị định số 59/2012/NĐ-CP ngày 23/7/2012 của Chính phủ về theo dõi tình hình THPL (sau đây gọi là Nghị định số 59/2012/NĐ-CP) là văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) quan trọng, điều chỉnh trực tiếp về hoạt động theo dõi THPL và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành đã bộc lộ những bat cập, hạn chế như: quy định của pháp luật còn chưa đầy đủ để điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong hoạt động theo doi THPL; nhiều quy định còn thiếu tính khả thi, thiếu tính 6n định, không phù hợp với thực tiễn; nhiều quy định còn mâu thuẫn, trùng chéo, khó thực hiện; một sỐ quy định chỉ dừng ở những nguyên tắc chính trị - pháp lý chung, mang tính chất luật khung, thiếu các quy định cụ thể; một số vướng mắc trong cơ chế theo dõi THPL chưa được tháo gỡ kịp thời. Có thể nói, pháp luật về theo doi THPL ở nước ta còn chưa hoàn thiện, thiếu tinh thống nhất, đồng bộ và khả thi nên chưa thực sự phát huy được vi trí, vai trò và hiệu quả của hoạt động theo dõi THPL. Nhìn từ góc độ khoa học pháp ly, chủ đề pháp luật về theo doi THPL không phải là van đề hoàn toàn mới nhưng những van đề lý luận căn ban của pháp luật về theo dõi THPL chưa được nhìn nhận một cách toàn diện và giải quyết thấu đáo. Mô hình lý thuyết về pháp luật trong lĩnh vực này chưa được nhận diện rõ nét, nhất là những vấn đề lý luận cơ bản liên quan đến phạm trù khái niệm, đặc điểm, vai trò và nội dung của pháp luật về theo doi THPL.

Trong bối cảnh Đảng ta xác định: “Trong những năm tới, đẩy mạnh việc hoàn thiện pháp luật gắn với tổ chức THPL nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả của Nhà nước pháp quyên xã hội chủ nghĩa. Bảo đảm pháp luật vừa là công cụ đề Nhà nước quan lý xã hội, vừa là công cu đề nhân dân làm chủ, kiểm tra, giám sát quyên luc nhà nước” và tiếp đó, Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021-2030 của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII đã dé ra một trong các nhiệm vụ giải pháp quan trọng về tiếp tục xây dung Nha nước pháp quyền XHCN là “day mạnh việc hoàn thiện pháp luật gắn với nâng cao hiệu lực hiệu quả tổ chức THPL, xây dựng được hệ thong pháp luật thống nhất, dong bộ, khả thi, công khai, minh bạch, ổn 3. Trích Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương tại Dai hội Đảng toàn quốc lần thứ XII. Vì vậy, việc hoàn thiện pháp luật về theo đõi THPL là một nhiệm vụ quan trọng vừa mang tính cấp thiết, vừa mang tính lâu dài cần phải được thực hiện.

Với những lý do nêu trên, nghiên cứu sinh (NCS) đã chọn đề tài: “Pháp luật về theo dõi thi hành pháp luật ở Việt Nam” làm chủ đề nghiên cứu của luận án tiến sĩ luật học nhằm làm sáng tỏ những vấn đề lý luận, thực tiễn của pháp luật về theo dõi THPL, từ đó kiến nghị, đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật về theo dõi THPL ở Việt Nam. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận an 2. Mục đích nghiên cứu Thông qua việc nghiên cứu những van đề lý luận và thực tiễn của pháp luật về theo dõi THPL, luận án đặt mục tiêu là đề xuất các giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện pháp luật về theo doi THPL ở Việt Nam. Nhiệm vụ nghién cứu Đề đạt được mục đích nêu trên, luận án tập trung giải quyết những nhiệm vụ nghiên cứu sau đây: Một là, phân tích tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án và rút ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.

Hai là, phân tích làm sáng tỏ cơ sở lý luận của pháp luật về theo dõi THPL với trọng tâm là làm rõ: khái nệm THPL, theo dõi THPL; khái niệm, đặc điểm, vai trò của pháp luật về theo dõi THPL; nội dung điều chỉnh của pháp luật về theo dõi THPL; nêu rõ yếu tô ảnh hưởng đến việc hoàn thiện pháp luật và các tiêu chí hoàn thiện của pháp luật về theo doi THPL; nghiên cứu pháp luật về theo dõi THPL của một số quốc gia trên thế giới và chỉ ra những giá trị tham khảo cho Việt Nam. Ba là, đánh giá khách quan, toàn diện, có hệ thống về thực trạng của pháp luật về theo doi THPL, trong đó tập trung phân tích những ưu điểm và hạn chế trong quy định của pháp luật dẫn đến những bat cập trong thực tiễn; đánh giá sự hoàn thiện của pháp luật về theo doi THPL và tìm ra nguyên nhân của những tôn tại, hạn chế. Bốn là, phân tích quan điểm và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật về theo doi THPL.