Luận án TS: Nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra - Lý luận, thực tiễn Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI LÊ THANH THỦY NGUYÊN TẮC CÔNG KHAI TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TRA LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI LÊ THANH THỦY NGUYÊN TẮC CÔNG KHAI TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TRA Chuyên ngành : Luật Hiến pháp và Luật Hành chính Mã số : 9 38 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Nguyễn Văn Quang 2. Đinh Văn Minh HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Lê Thanh Thủy MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 9 1. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 9 1. Các nghiên cứu liên quan đến những vấn đề lý luận về nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra 9 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến thực tiễn nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra 14 1.

Các công trình nghiên cứu liên quan đến định hướng và giải pháp bảo đảm nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra 16 2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 18 3. Đánh giá tình hình nghiên cứu đề tài 24 3. Những nội dung đề tài kế thừa và tiếp tục phát triển 24 3.

Những vấn đề còn chưa được giải quyết thấu đáo và cần tiếp tục được nghiên cứu 25 4. Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu 26 4. Giả thuyết nghiên cứu 26 4. Các câu hỏi nghiên cứu 26 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC CÔNG KHAI TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TRA 28 1.

Khái niệm và vai trò của hoạt động thanh tra 28 1. Vai trò của hoạt động thanh tra trong quản lý nhà nước 38 1. Khái niệm, đặc điểm của nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra 41 1. Khái niệm nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra 41 1.

Đặc điểm của nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra 43 1. Mối quan hệ giữa nguyên tắc công khai, minh bạch với bảo đảm bí mật và trách nhiệm giải trình trong quá trình thanh tra 45 1. Minh bạch là một yếu tố của công khai gắn với hoạt động thanh tra 45 1. Nguyên tắc công khai, minh bạch và bảo đảm bí mật nhà nước 52 1.

Mối quan hệ giữa công khai và trách nhiệm giải trình 55 1. Nội dung của nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra 60 1. Thông tin cần công khai 61 1. Hình thức công khai 65 1.

Đối tượng công khai 70 1. Ý nghĩa của nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra 71 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra 73 Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ NGUYÊN TẮC CÔNG KHAI VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH Ở VIỆT NAM 92 2. Thực tiễn pháp luật và thi hành pháp luật về nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra giai đoạn từ 1945 đến 1989 92 2.

Thực tiễn pháp luật 92 2. Thực tiễn thi hành 96 2. Một số nhận xét, đánh giá về thực tiễn pháp luật và thi hành pháp luật về nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra giai đoạn từ 1945 đến 1989 98 2. Thực tiễn pháp luật và thi hành pháp luật về nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra giai đoạn từ năm 1990 đến năm 2010 100 2.

Giai đoạn từ năm 1990 đến năm 2004 100 2. Giai đoạn từ năm 2006 đến 2010 109 2. Thực tiễn pháp luật và thi hành pháp luật về nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra giai đoạn từ năm 2011 đến 2022 119 2. Thực tiễn pháp luật 119 2.

Thực tiễn thi hành 129 2. Đánh giá việc thực hiện nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra giai đoạn 2010 đến 2022 137 Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC CÔNG KHAI TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TRA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 148 3. Quan điểm định hướng đối với việc bảo đảm thực hiện nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra ở nước ta trong giai đoạn hiện nay 148 3. Bảo đảm thực hiện nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra gắn với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân 148 3.

Bảo đảm thực hiện nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra gắn với yêu cầu cải cách nền hành chính nhà nước, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 151 3. Bảo đảm thực hiện nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra gắn với việc tăng cường trách nhiệm của chủ thể thanh tra và trách nhiệm giám sát hoạt động thanh tra của các chủ thể có thẩm quyền 154 3. Các biện pháp bảo đảm thực hiện nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra phải mang tính toàn diện, đồng bộ, phù hợp với đời sống chính trị, kinh tế - xã hội của Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng 156 3. Các giải pháp bảo đảm nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra 157 3.

Đổi mới tư duy, nhận thức về nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra 158 3. Hoàn thiện pháp luật bảo đảm thực hiện nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra 159 3. Giải pháp về tổ chức thực hiện pháp luật bảo đảm thực hiện nguyên tắc công khai trong hoạt động thanh tra 169 KẾT LUẬN 176 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 180 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 181 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT HĐTT : Hoạt động thanh tra NCS : Nghiên cứu sinh QLNN : Quản lý nhà nước UBND : Ủy ban nhân dân DANH MỤC CÁC BẢNG Số hiệu Tên bảng Trang bảng 3.1 Hoạt động thanh tra trong giai đoạn từ 1991 đến 2004 103 3.2 Kết quả thanh tra từ năm 2011 đến 30/12/2022 130 3.3 Kết quả công khai kết luận thanh tra của một số cơ quan năm 2017 136 3.4 Đánh giá về tăng trưởng kinh tế của Việt Nam giai đoạn 2006-2020 141 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Thanh tra là một chức năng của quản lý nhà nước (QLNN), là một khâu quan trọng trong chu trình QLNN.

Để hoạt động thanh tra (HĐTT) đạt được hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng mục tiêu, yêu cầu của QLNN, việc ghi nhận và bảo đảm thực hiện đầy đủ và đúng đắn những nguyên tắc cơ bản của HĐTT trong đó có nguyên tắc công khai có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Những nguyên tắc này đặt nền móng cho HĐTT được tổ chức thực hiện theo đúng định hướng, mục tiêu, yêu cầu và nhiệm vụ của QLNN. Việc ghi nhận và bảo đảm thực hiện nguyên tắc công khai trong HĐTT chính là biện pháp dân chủ, bảo đảm quyền lực nhà nước trong HĐTT được thực hiện đầy đủ, đúng quy định của pháp luật, góp phần xây dựng tính liêm chính trong HĐTT. Bảo đảm công khai trong HĐTT còn góp phần nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động của các cơ quan thanh tra; được xem là một biện pháp phòng ngừa tham nhũng và tạo dựng niềm tin của công chúng với các cơ quan thanh tra.

Thêm vào đó, bảo đảm công khai trong HĐTT còn góp phần tạo lập diễn đàn rộng rãi để thảo luận, hoàn thiện pháp luật và thống nhất việc áp dụng pháp luật. Bảo đảm công khai trong HĐTT có ý nghĩa, vai trò đặc thù gắn với mỗi chủ thể có liên quan trong HĐTT. Đối với các cơ quan QLNN, cơ quan thanh tra, việc bảo đảm công khai trong HĐTT có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, thủ trưởng cơ quan thanh tra kiểm tra, giám sát hoạt động của Đoàn thanh tra, kịp thời xử lý, ngăn chặn hành vi vi phạm của Đoàn thanh tra. Với đối tượng thanh tra, thực hiện nguyên tắc công khai trong HĐTT là phương tiện quan trọng để đối tượng thanh tra hiểu đầy đủ, đúng đắn về các nghĩa vụ, trách nhiệm, nội dung công việc mà đối tượng thanh tra phải thực hiện theo yêu cầu, đề nghị của Trưởng đoàn, phó đoàn, các thanh tra viên Đoàn thanh tra hoặc người ra quyết định thanh tra, cung cấp kịp thời, đầy đủ, chính xác các thông tin, tài liệu, báo cáo, giải trình theo quy định của pháp luật có liên quan đến nội dung của cuộc thanh tra.

Ngoài ra, công khai còn là phương tiện, điều kiện để đối tượng thanh tra thực hiện các quyền yêu cầu, đề nghị, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo hành vi vi phạm pháp 2 luật của Đoàn thanh tra. Đối với Đoàn thanh tra, việc thực hiện đầy đủ và đúng đắn nguyên tắc công khai tạo điều kiện cho đối tượng thanh tra cung cấp đầy đủ, kịp thời, chính xác tài liệu, chứng cứ theo yêu cầu của Đoàn thanh tra và đây cũng là phương tiện giúp Đoàn thanh tra, thành viên Đoàn thanh tra hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình. Thông qua việc công khai, ý thức, trách nhiệm của Đoàn thanh tra, các thành viên trong đoàn khi thực hiện nhiệm vụ được nâng cao. Qua việc công khai đánh giá được hoạt động của Đoàn thanh tra có đúng pháp luật và công bằng hay không, là cơ sở để công chúng, đối tượng thanh tra giám sát HĐTT, tránh được những tùy tiện, thực hiện không đúng các quy định pháp luật trong HĐTT, bởi vì mọi hành vi vi phạm, phiền hà, sách nhiễu hay lợi dụng chức trách mà tư lợi trong quá trình thanh tra đều có thể bị phát hiện và xử lý.

Thực tiễn hoạt động của ngành thanh tra trong những năm vừa qua cho thấy, công tác thanh tra đã có những đổi mới nhất định đáng khích lệ và hiệu quả ngày càng được nâng cao. Pháp luật về thanh tra, quy trình nghiệp vụ thanh tra đã từng bước được hoàn thiện, những sai phạm được ngành thanh tra phát hiện, kiến nghị xử lý ngày càng nhiều. Tuy nhiên, qua thực tiễn công tác thanh tra cho thấy ngành thanh tra cũng đang phải giải quyết nhiều vấn đề tồn tại và những hạn chế, bất cập làm giảm hiệu quả của HĐTT cũng như ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của ngành.