Luận án tiến sĩ luật học - Chức năng giám sát của Ủy ban Tư pháp

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI CAO MẠNH LINH CHỨC NĂNG GIÁM SÁT CỦA ỦY BAN TƯ PHÁP CỦA QUỐC HỘI VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Hà Nội - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI CHỨC NĂNG GIÁM SÁT CỦA ỦY BAN TƯ PHÁP CỦA QUỐC HỘI VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử về nhà nước và pháp luật Mã số: 9.06 Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Hồi Hà Nội - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu trong Luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn theo đúng quy định. Tôi xin chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của Luận án này.

Tác giả Luận án Cao Mạnh Linh DANH MỤC TỪ VIẾT STT Từ viết tắt Nghĩa đầy đủ 1. CQĐT: Cơ quan điều tra 2. CQTHA: Cơ quan Thi hành án 3. CQTP: Cơ quan tư pháp 4.

ĐBQH: Đại biểu Quốc hội 5. HĐDT: Hội đồng dân tộc 6. HĐND: Hội đồng nhân dân 7. HĐTP: Hoạt động tư pháp 8.

KTNN: Kiểm toán nhà nước 9. NV: Nghị viện 10. PCTN: Phòng, chống tham nhũng 11. PHXLTN Phát hiện và xử lý hành vi tham nhũng 12.

QH: Quốc hội 13. TAND: Tòa án nhân dân 14. TANDTC: Tòa án nhân dân tối cao 15. TTCP: Thanh tra Chính phủ 16.

TTDS: Tố tụng dân sự 17. TTHC: Tố tụng hành chính 18. TTHS: Tố tụng hình sự 19. UBTP: Ủy ban tư pháp 20.

UBTVQH: Ủy ban thường vụ Quốc hội 21. VKSND: Viện kiểm sát nhân dân 22. VKSNDTC: Viện Kiểm sát nhân dân tối cao 23. VBQPPL: Văn bản quy phạm pháp luật 24.

XHCN Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC CÁC Số hiệu Tên hình Trang Hộp 2.1 Ý kiến chuyên gia về giám sát của Uỷ ban Tư pháp đối 37 với các vụ án cụ thể Hộp 3.1 Ý kiến chuyên gia về thực trạng giám sát công tác phòng, 90 chống tham nhũng của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội Hộp 4.1 Ý kiến chuyên gia về việc hoàn thiện cơ chế giám sát của 145 Ủy ban Tư pháp đối với Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao Hộp 4.2 Ý kiến chuyên gia về việc thành lập Ủy ban của Quốc hội 147 chuyên trách giám sát công tác phòng, chống tham nhũng DANH MỤC PHỤ Số hiệu Tên phụ lục Phụ lục 1 Về vị trí, vai trò của các Ủy ban, điều kiện hình thành chức năng giám sát của các Ủy ban của Quốc hội. Phụ lục 2 Một số điểm khác biệt cơ bản giữa giám sát của Ủy ban Tư pháp và giám sát của Hội đồng Nhân dân, kiểm tra, thanh tra của các cơ quan quản lý nhà nước, kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân và hoạt động giám đốc việc xét xử của Tòa án nhân dân. Phụ lục 3 Sự hình thành và phát triển của pháp luật về nội dung chức năng giám sát của Ủy ban Tư pháp. Phụ lục 4 Sự hình thành và phát triển của pháp luật về phương thức thực hiện chức năng giám sát của Ủy ban Tư pháp.

Phụ lục 5 Thống kê các hoạt động giám sát của Ủy ban Tư pháp. Phụ lục 6 Cơ cấu thành viên của Ủy ban Tư pháp qua các nhiệm kỳ Quốc hội. Phụ lục 7 Mẫu phiếu điều tra khảo sát Phụ lục 8 Mẫu phiếu phỏng vấn chuyên gia Phụ lục 9 Báo cáo số liệu kết quả điều tra khảo sát một số nội dung nghiên cứu liên quan đến Luận án MỤC LỤC Trang phụ bìa Trang Lời cam đoan Danh mục từ viết tắt Danh mục các hình Danh mục phụ lục Mục lục MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÁC VẤN ĐỀ CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu lý luận về chức năng giám sát Ủy ban Tư 8 pháp của Quốc hội Việt Nam 1.

Các công trình nghiên cứu về thực trạng chức năng giám sát của Ủy 18 ban Tư pháp của Quốc hội Việt Nam 1. Các công trình nghiên cứu về quan điểm và giải pháp hoàn thiện 19 chức năng giám sát của Ủy ban Tư pháp của Quốc hội Việt Nam 1. Nhận xét các công trình nghiên cứu về các vấn đề thuộc đề tài luận 21 án và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu 1. Giả thuyết khoa học và câu hỏi nghiên cứu 23 Kết luận Chương 1 24 Chương 2: LÝ LUẬN VỀ CHỨC NĂNG GIÁM SÁT CỦA ỦY BAN TƯ PHÁP CỦA QUỐC HỘI VIỆT NAM 2.

Khái quát về chức năng giám sát của Quốc hội và chức năng giám sát 25 của các Ủy ban của Quốc hội 2. Về chức năng giám sát của Quốc hội 25 2. Về chức năng giám sát của các Ủy ban của Quốc hội 38 2. Ủy ban Tư pháp – Cơ quan của Quốc hội giúp Quốc hội thực hiện 46 chức năng giám sát hoạt động tư pháp, giám sát việc phát hiện và xử lý hành vi tham nhũng 2.

Sự cần thiết thành lập Ủy ban Tư pháp 46 2. Khái niệm, đặc điểm chức năng giám sát và vai trò giám sát của Ủy 53 ban Tư pháp 2. Nội dung, phương thức và bộ máy thực hiện chức năng giám sát của 71 Ủy ban Tư pháp 2. Những yếu tố tác động đến chức năng giám sát của Uỷ ban Tư pháp 79 Kết luận Chương 2 86 Chương 3: THỰC TRẠNG CHỨC NĂNG GIÁM SÁT CỦA ỦY BAN TƯ PHÁP CỦA QUỐC HỘI VIỆT NAM 3.

Thực trạng pháp luật về chức năng giám sát của Ủy ban Tư pháp 87 3. Sự hình thành và phát triển của pháp luật về chức năng giám sát của 87 Ủy ban Tư pháp 3. Kết quả đạt được 87 3. Tồn tại, hạn chế 88 3.

Thực trạng thực hiện chức năng giám sát của Ủy ban Tư pháp 96 3. Kết quả đạt được 96 3. Tồn tại, hạn chế 104 3. Nguyên nhân của tồn tại, hạn chế 111 3.

Thực trạng các yếu tố tác động đến chức năng giám sát của Ủy ban Tư 117 pháp 3. Sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động giám sát của Ủy ban Tư pháp 117 3. Năng lực bộ máy của Ủy ban Tư pháp 118 3. Chất lượng hoạt động của các cơ quan tư pháp và các cơ quan có 124 thẩm quyền trong công tác phát hiện và xử lý hành vi tham nhũng 3.

Pháp luật về tổ chức bộ máy các cơ quan tư pháp và pháp luật về 128 hình sự, dân sự, thủ tụng tố tụng tư pháp, phòng chống tham nhũng 3. Môi trường chính trị, xã hội của hoạt động giám sát của Ủy ban Tư pháp 130 Kết luận Chương 3 133 Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHỨC NĂNG GIÁM SÁT CỦA ỦY BAN TƯ PHÁP CỦA QUỐC HỘI VIỆT NAM HIỆN NAY 4. Quan điểm hoàn thiện chức năng giám sát của Ủy ban Tư pháp hiện nay 134 4. Đáp ứng yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã 134 hội chủ nghĩa Việt Nam 4.

Đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc 136 hội đối với hoạt động tư pháp và công tác phòng, chống tham nhũng 4. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về chức năng giám sát của Ủy ban Tư 137 pháp hiện nay 4. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về nội dung chức năng giám sát của 137 Ủy ban Tư pháp 4. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về phương thức thực hiện chức năng 151 giám sát của Ủy ban Tư pháp 4.

Giải pháp hoàn thiện việc thực hiện chức năng giám sát của Ủy ban Tư 154 pháp 4. Nâng cao nhận thức của Ủy ban Tư pháp 154 4. Đổi mới, nâng cao hiệu quả giám sát việc ban hành văn bản quy 154 phạm pháp luật 4. Đổi mới, nâng cao hiệu quả giám sát việc thực hiện các yêu cầu, kiến 155 nghị sau giám sát của Ủy ban Tư pháp 4.

Đổi mới, nâng cao hiệu quả thực hiện các phương thức giám sát 156 4. Tăng cường công tác phối hợp giữa Ủy ban Tư pháp và các cơ quan 162 hữu quan trong hoạt động giám sát 4. Bảo đảm cung cấp thông tin kịp thời, đầy đủ cả về lý luận và thực 164 tiễn cho Ủy ban Tư pháp trong hoạt động giám sát 4. Giải pháp hoàn thiện các yếu tố tác động đến chức năng giám sát của 166 Ủy ban Tư pháp 4.

Đổi mới, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng 166 4. Nâng cao năng lực bộ máy của Ủy ban Tư pháp 168 4. Nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp và công tác phòng, chống tham 173 nhũng 4. Hoàn thiện pháp luật về tổ chức bộ máy của các cơ quan tư pháp, về 175 hình sự, dân sự, thủ tục tố tụng tư pháp và phòng, chống tham nhũng 4.

Bảo đảm dân chủ, nâng cao dân trí, phát triển các phương tiện thông 176 tin đại chúng Kết luận Chương 4 178 KẾT LUẬN 179 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Trong hệ thống Ủy ban của Quốc hội Việt Nam, Ủy ban Tư pháp là cơ quan mới được thành lập và đi vào hoạt động từ nhiệm kỳ Quốc hội khóa XII. Bên cạnh các chức năng thẩm tra, kiến nghị, chức năng giám sát là một chức năng quan trọng, chủ yếu của Ủy ban Tư pháp. Thời gian qua, trong điều kiện khối lượng công việc nhiều, phạm vi hoạt động rộng trên nhiều lĩnh vực, tính chất phức tạp, tổ chức bộ máy thì còn khiêm tốn, nhưng với quyết tâm cao của Ủy ban Tư pháp, “hoạt động giám sát của Ủy ban đã được tiến hành chủ động, tích cực, đúng pháp luật, có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào những lĩnh vực bức xúc như việc chấp hành pháp luật trong hoạt động của các cơ quan tư pháp, công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Phương thức giám sát đã có nhiều cải tiến, kết hợp giữa giám sát chung và giám sát cụ thể nên hiệu quả từng bước được nâng lên. Ủy ban đã kịp thời kiến nghị với các cơ quan tiến hành tố tụng, các cơ quan hữu quan về những giải pháp cụ thể nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập để nâng cao chất lượng trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án, phòng, chống tham nhũng và tổ chức bộ máy.