Luận án Tiến sĩ Luật học: Tòa Hành Chính trong Nhà nước Pháp Quyền Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI TRAN KIM LIEU LUẬN AN TIEN SĨ LUAT HOC HÀ NOI - 2011 BO GIAO DUC VA DAO TẠO BO TU PHAP TRUONG DAI HOC LUAT HA NOI TRAN KIM LIEU Chuyên ngành: Ly luận va lich sử nhà nước và pháp luật Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIEN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HOC: 1. NGUYEN VAN DONG 2. TRAN MINH HUONG HA NOI - 2011 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu này là két quả nghiên cứu của cá nhân tôi. Các sô liệu trong luận an là trung thục.

Những kêt luận khoa học của luận an là két qua của qua trình nghiên cứu độc lập và chưa được người khác công bỗ. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Trần Kim Liễu NHỮNG TU VIET TAT TRONG LUẬN AN BCHTU : Ban chap hanh trung wong BPKCTT : Biện pháp khan cấp tạm thời CQTPHC : Cơ quan Tài phán hành chính CSVN : Cong sản Việt Nam HDTP : Hội đồng thâm phan HĐXX : Hội đồng xét xử HVHC : Hành vi hành chính NCLP : Nghiên cứu lập pháp NNPQ : Nhà nước pháp quyền NNPQ XHCN : Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa QDHC : Quyết định hành chính QDKLBTV : Quyết định kỷ luật buộc thôi việc TAND : Tòa án nhân dân TANDTC : Tòa án nhân dân tối cao THC : Tòa hành chính TNBTNN: Trách nhiệm bồi thường nhà nước TP.HCM : Thành phố Hồ Chí Minh TTGQCVAHC : Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính TTHC : Tố tụng hành chính UBTP : Ủy ban tham phan UBTVQH : Ủy ban thường vụ Quốc hội VKSND : Viện kiểm sát nhân dân VKSNDTC : Viện kiêm sát nhân dân tôi cao MỤC LỤC Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE TOA HANH CHÍNH TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYÈN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM CỦA DÂN, DO DAN, VÌ DÂN. Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của dân, do dân, vì dân. Vai trò của tòa hành chính trong Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của ;/27/882/2:/::;f8m7fz/2:/PPERREREEEEER.

Những đảm bảo pháp lý cho tổ chức và hoạt động của tòa hành chính trong Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của dân, do dân, vì dân .---- --- 67 Chương 2: THỰC TRẠNG TỎ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM HIEN NAY. Thực trạng tô chức của tòa hành chỉnh hiện NY veecscesesecseseeseseeseseesetenseseeseseesetenseees 78 2. Thực trạng hoạt động của Tòa hành chính.-- --:-c+©s5s+cs>xsz+xesxsrssz §7 2. Những hạn chế trong tô chức và hoạt động của Tòa hành chính.

Nguyên nhân của những hạn chế trong tổ chức và hoạt động của Tòa //1,84,1//1,PSBRRERERRE. 117 Chương 3: QUAN DIEM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRO CUA TOA HANH CHINH TRONG NHA NUOC PHAP QUYEN XA HOI CHU NGHIA VIỆT NAM CUA DAN, DO DÂN, VI DAN .Quan điểm về phát huy vai trò của tòa hành chính trong Nhà nước pháp quyền XHCN /717⁄82/21/N82/282/21/80⁄28-/21/8R8. Giải pháp để phát huy vai trò của tòa hành chính trong nhà nước pháp quyên XHCN của dân, do dân, vì diân.22222222222222Eee 141 KET LUAN NV NN. 192 CAC CONG TRÌNH CUA TÁC GIA ĐÃ CÔNG BO LIEN QUAN DEN DE TÀI LUAN AN DANH MUC TAI LIEU THAM KHAO MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Từ năm 1995 Tòa hành chính (THC) được thành lập căn cứ trên cơ sở Luật Tổ chức Tòa án nhân dân sửa đổi (tháng 12/1995) và chính thức hoạt động từ ngày 1 tháng 7 năm 1996. Việc tô chức THC với tư cách là một tòa chuyên trách của Tòa án nhân dân ở thời điểm những thập niên 90 của thé kỷ XX được xem là tương đối phù hợp, là giải pháp có tính tình thế, đáp ứng yêu cầu cấp thiết của thời cuộc. Sau hơn 15 năm, câu chuyện về vị trí, vai trò của THC vẫn là chuyện cần bàn. Đã đến lúc phải xây dựng mô hình mới cho THC, đúng với tính chất, vai trò của cơ quan này và tạo cơ chế thuận lợi để THC phát huy đúng vai trò của mình đối với Nhà nước và xã hội.

Van đề đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp đang là một trong những chủ trương lớn của Đảng và là nhiệm vụ cấp bách của Nhà nước trong quá trình đôi mới hệ thống chính trị, hoàn thiện bộ máy nhà nước theo các yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân. Nghị quyết số 08/NQ-TW (ngày 02 tháng 01 năm 2002) và Nghị quyết số 49/NQ-TW (ngày 02 thang 6 năm 2005) của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đang đặt ra hàng loạt van dé cần giải đáp, trong đó có van đề t6 chức THC. Thực trạng hoạt động của hệ thống cơ quan tư pháp trong đó có Tòa án nhân dân những năm qua còn nhiều hạn chế từ tô chức đến thâm quyền nhưng rat chậm được đổi mới. THC không năm ngoài bối cảnh chung đó với một đội ngũ cán bộ làm công tác xét xử còn hạn chế về năng lực, thiếu kinh nghiệm.

Chính vì thế, từ năm 2005, Thanh tra Chính phủ đã xây dựng đề án thành lập cơ quan tài phán hành chính trực thuộc Chính phủ, độc lập với các cơ quan quản lý hành chính, chuyên thực hiện nhiệm vụ giải quyết các khiếu nại hành chính bang con đường tổ tụng. Việc thành lập cơ quan này có căn nguyên từ hoạt động kém hiệu quả của hệ thống THC sau hơn 10 năm thành lập. Bên cạnh đó, theo tinh thần Nghị quyết 49/NQ-TW về cải cách tư pháp, dé án thành lập Tòa án khu vực cũng được triển khai nhằm đổi mới một cách căn bản t6 chức của hệ thống Tòa án nhân dân, dam bảo cho Tòa án độc lập xét xử và đảm bảo tính khách quan, minh bạch trong hoạt động tư pháp. Việc nghiên cứu để tìm kiếm những giải pháp cho tổ chức của THC là một yêu cầu quan trọng, vừa phải đảm bảo phù hợp với chức năng của THC vừa phù hợp với xu thé cai cách tư pháp nói chung, góp phan phát huy tối đa vai trò của nó đối với xã hội.

Từ năm 2010, hệ thống quy định pháp luật tố tụng hành chính có sự thay đổi căn bản với sự ra đời của Luật Tổ tụng hành chính, thay thé cho Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính 1996 (sửa đổi 1998, 2006). Pháp luật thay đổi kéo theo hàng loạt các van đề cần phải được bàn luận và giải quyết, cụ thê là những giải pháp cần thiết dé có thé thực thi được Luật Tố tụng hành chính một cách hiệu quả, dé THC hoạt động hiệu qua nhằm đạt các mục tiêu mà nhà làm luật đã xác định. Ở một góc độ khác, khi đề cập đến đội ngũ cán bộ làm công tác xét xử hành chính, có thể có những đánh giá mang nhiều sắc thái khác nhau ké cả tích cực và không tích cực. Song, nhìn chung, tư duy lý luận pháp luật của đội ngũ cán bộ làm công tác xét xử hành chính còn nhiều hạn chế.

Chính vì vậy mà việc nghiên cứu một cách toàn diện những van đề lý luận về vị trí, vai trò của THC trong bối cảnh hiện nay là rất cần thiết. Bởi vì, việc luận bàn các vấn đề lý luận về THC sẽ góp phần làm phong phú nhận thức tư tưởng của cán bộ, công chức Tòa án về tầm quan trọng của cơ quan này trong hệ thống xét xử nói riêng, trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam nói chung. Từ đó, họ có thé vận hành bộ máy này theo đúng mục tiêu mà Đảng và Nhà nước xác định cho Tòa hành chính. Như vậy, với nền tảng lý luận mới hiện nay, có thể nhận thấy sự tiềm an một nhu cau về sự tồn tại và phát huy vai trò của THC đối với Nhà nước và xã hội.

THC không chỉ là công cụ đảm bảo pháp chế trong Nhà nước XHCN như những năm đầu ra đời mà đã trở thành thiết chế không thé thiếu trong NNPQ XHCN Việt Nam. Đó không chỉ đơn thuần là biện pháp áp đặt từ bên ngoài vào để kiểm soát hệ thống hành chính mà chính là nhu cầu tự thân của nền hành chính để đảm bảo cho hành chính tự hoàn thiện mình, đáp ứng đòi hỏi của một NNPQ và trở thành công cụ mà người dân sử dụng dé tự vệ. Trong bối cảnh nêu trên, việc nghiên cứu đề tài «7oà hành chính trong Nhà nước pháp quyên xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân, vì dâm» thực sự mang tính cấp thiết, vừa có ý nghĩa lý luận, vừa có giá trị thực tiễn cao. Tình hình nghiên cứu đề tài Nghiên cứu về vị trí, vai trò của THC trong NNPQ XHCN Việt Nam, chúng tôi đã có dịp tiép xúc với một sô công trình nghiên cứu quan trong, có gia tri cao trong khoa học chính trị - pháp lý.

Năm 1992 Viện Nhà nước và Pháp luật chủ trì và Giáo sư Đào Trí Úc đã chủ biên chuyên khảo “Tim hiểu về Nhà nước pháp quyên”, đây là công trình tóm lược tổng thuật các nghiên cứu về NNPQ trong vài thập niên qua tại Pháp, Đức, Mỹ. Cùng năm đó, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Duy Quý có bài “Mộ số suy nghĩ về van dé xây dựng nhà nước pháp quyén ở nước ta” đăng trên tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 2 — 1992. Năm 1995, nha xuất bản Chính trị quốc gia phát hành cuốn “Những lý luận cơ bản về Nhà nước và pháp luật” của Viện Nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật. Cuốn sách bàn về nhà nước dưới khía cạnh pháp luật đã dành một phần nói về NNPQ XHCN Việt Nam.

Năm 1997, Giáo sư Đào Trí Úc tiếp tục chủ biên công trình “Nà „ước và pháp luật của chúng ta trong sự nghiệp doi moi” được nhà xuất bản Khoa học xã hội phát hành, chương 6 cuốn sách đã phân tích những đặc trưng của NNPQ của dân, do dân, vì dân. Cùng năm này, cuốn “Đại hội VIII Đảng cộng sản Việt Nam và những vấn đê cấp bách của khoa học về Nhà nước và Pháp luật” do Giáo sư Đào Trí Úc chủ biên đã tập hợp những bài viết của các nhà nghiên cứu hàng đầu trong lĩnh vực khoa học pháp lý như GS.TS Nguyễn Duy Quý, GS.TS Hoàng Văn Hảo, PGS. Dinh Văn Mậu, GS.TS Võ Khánh Vinh.