Luận án tiến sĩ phòng chống tham nhũng đất đai tại Việt Nam - Nghiên cứu thực tiễn thành phố Hải Phòng (2021)

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH PHẠM THỊ KIM ANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG ĐẤT ĐAI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY QUA KHẢO SÁT THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: CHÍNH TRỊ HỌC HÀ NỘI - 2021 luan an HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH PHẠM THỊ KIM ANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG ĐẤT ĐAI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY QUA KHẢO SÁT THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: CHÍNH TRỊ HỌC Mã số: 9 31 02 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS,TS. TRỊNH THỊ XUYẾN HÀ NỘI - 2021 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả luận án Phạm Thị Kim Anh luan an MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 8 1.

Tổng quan các công trình nghiên cứu 8 1. Đánh giá chung về các công trình đã tổng quan và hướng nghiên cứu của đề tài 27 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG ĐẤT ĐAI Ở VIỆT NAM 30 2. Tham nhũng đất đai 30 2. Phòng, chống tham nhũng đất đai 48 Chương 3: THỰC TRẠNG PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG ĐẤT ĐAI Ở THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 70 3.

Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Hải Phòng và tác động của chúng đến tham nhũng đất đai và phòng, chống tham nhũng đất đai ở thành phố Hải Phòng 70 3. Khái quát về tình hình tham nhũng đất đai và hệ thống tổ chức, nhân sự phòng, chống tham nhũng đất đai ở thành phố Hải Phòng 74 3. Thực trạng phòng, chống tham nhũng đất đai ở thành phố Hải Phòng giai đoạn từ năm 2006 đến nay 80 3. Đánh giá chung về phòng, chống tham nhũng đất đai ở thành phố Hải Phòng từ năm 2006 đến nay 106 Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG ĐẤT ĐAI Ở VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 124 4.

Quan điểm về phòng, chống tham nhũng đất đai ở Việt Nam hiện nay 124 4. Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng đất đai ở Việt Nam hiện nay 127 KẾT LUẬN 161 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 163 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 164 PHỤ LỤC 181 luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT HĐND : Hội đồng nhân dân PCTN : Phòng, chống tham nhũng TAND : Tòa án nhân dân UBND : Ủy ban nhân dân VKSND : Viện kiểm sát nhân dân luan an DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 3.1: Số liệu về công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về phòng, chống tham nhũng ở thành phố Hải Phòng từ năm 2006 đến nay 84 Bảng 3.2: Số liệu về công khai minh bạch tài sản và thu nhập ở thành phố Hải Phòng từ năm 2006 đến nay 90 Bảng 3.3: Số liệu về số vụ việc tham nhũng được phát hiện thông qua hoạt động thanh tra ở thành phố Hải Phòng từ năm 2006 đến nay 92 Bảng 3.4: Số liệu vụ việc tham nhũng bị xử lý hành chính thông qua hoạt động thanh tra ở thành phố Hải Phòng từ năm 2006 đến nay 95 Bảng 3.5: Số liệu thu hồi tài sản trong quản lý đất đai trên ở thành phố Hải Phòng thông qua hoạt động thanh tra từ năm 2006 đến nay 96 Bảng 3.6: Số liệu kiểm tra việc thực hiện các kết luận thanh tra ở thành phố Hải Phòng từ năm 2006 đến nay 99 Bảng 3.7: Tổng hợp số vụ việc khiếu nại về đất đai tồn đọng, phức tạp, đông người, kéo dài ở thành phố Hải Phòng từ năm 2006 đến nay 114 Bảng 3.8: Kết quả lấy ý kiến của người dân về lý do không tố cáo tham nhũng 120 luan an DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 3.1: Kênh phát hiện các vụ án tham nhũng đất đai đã được xét xử ở thành phố Hải Phòng từ năm 2006 đến nay 76 Biểu đồ 3.2: Số liệu về kiểm tra việc thực hiện quy tắc ứng xử cán bộ, công chức ở thành phố Hải Phòng từ năm 2006 đến nay 87 Biểu đồ 3.3: Số liệu chuyển đổi vị trí công tác của cán bộ, công chức, viên chức ở thành phố Hải Phòng từ năm 2006 đến nay 88 Biểu đồ 3.4: Các loại tội phạm tham nhũng đất đai ở thành phố Hải Phòng từ năm 2006 đến nay 100 luan an 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sau hơn 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, nước ta đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, chúng ta cũng phải đối mặt với nhiều nguy cơ và thách thức.

Tham nhũng chính là một trong bốn nguy cơ đe dọa nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, sự tồn vong của Đảng, của chế độ, đe dọa sự ổn định xã hội, cản trở quá trình phát triển và tăng trưởng kinh tế cũng như làm suy giảm lòng tin của người dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và sự điều hành của cơ quan nhà nước. Nhận thức được tác hại nguy hiểm của tham nhũng, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến công tác PCTN và coi đó là nhiệm vụ quan trọng. Xuyên suốt từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI - thời điểm bắt đầu cho công cuộc đổi mới đất nước đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, trong các Văn kiện của Đảng luôn đánh giá thực trạng tham nhũng ở nước ta và khẳng định quyết tâm PCTN; đề ra nhiều giải pháp nhằm kiên quyết thực hiện nhiệm vụ này. Do đó, công tác PCTN cũng đạt được những kết quả nhất định.

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập 2, nhận định: “Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí có bước tiến mạnh, đạt được nhiều kết quả tích cực, rõ rệt, tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ trong toàn xã hội, được nhân dân đồng tình, đánh giá cao, các tổ chức quốc tế ghi nhận” [48]. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác PCTN vẫn còn một số hạn chế, tồn tại cần khắc phục. Theo đánh giá của Tổ chức Minh bạch Quốc tế (Transparency International - TI), chỉ số cảm nhận tham nhũng của Việt Nam năm 2016, 2017, 2018, 2019 lần lượt là 33/100, 35/100, 33/100, 37/100; đứng thứ 113/176, 107/180, 117/180, 96/180. Năm 2020, Việt Nam đạt 36/100 điểm, giảm 1 điểm so với năm 2019, xếp hạng 104/180 trên bảng xếp hạng toàn cầu.

Điểm CPI của Việt Nam năm 2020 thấp hơn điểm trung bình của khu vực ASEAN (42/100) và cao hơn một số quốc gia trong khu vực (Phi-líp-pin, Lào, My-an-ma và Cam-pu-chia). Như vậy, Việt Nam vẫn nằm trong số hai phần ba các quốc gia trên thế giới có điểm dưới 50. Điều này cho thấy tình trạng tham nhũng trong khu vực công ở Việt Nam vẫn được cho là rất nghiêm trọng. Như vậy, mặc dù Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều nỗ lực đẩy mạnh thực hiện PCTN nhưng “tham nhũng, lãng phí chưa bị đẩy lùi” [46, tr.

Từ chỗ đánh giá “Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí chưa đạt yêu cầu đề ra; tham nhũng, lãng phí vẫn còn nghiêm trọng” [46, tr.174], Nghị quyết Đại hội đại biểu lần thứ XII khẳng định: “Đẩy mạnh đấu tranh phòng chống tham nhũng. trong các cơ quan nhà luan an 2 nước và trong đội ngũ cán bộ, công chức” [46, tr.181], “Kiên quyết phòng, chống tham nhũng, lãng phí với yêu cầu chủ động phòng, ngừa, không để xảy ra tham nhũng, lãng phí; xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, lãng phí, bao che, dung túng, tiếp tay cho các hành vi tham nhũng, lãng phí, can thiệp, ngăn cản việc chống tham nhũng, lãng phí” [46, tr. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập 1 tiếp tục nhận định:. công tác phòng, chống tham nhũng.

ở một số địa phương, bộ, ngành chưa có sự chuyển biến rõ rệt; công tác phòng ngừa tham nhũng ở một số nơi còn hình thức. Việc phát hiện, xử lý tham nhũng,. vẫn còn hạn chế, nhất là việc tự kiểm tra, tự phát hiện và xử lý tham nhũng,. trong nội bộ cơ quan, đơn vị còn yếu.

Tham nhũng vẫn là một trong những nguy cơ đe dọa sự tồn vong của Đảng và chế độ ta [47, tr. Do vậy, trong thời gian tới Việt Nam “Kiên quyết, kiên trì đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tham nhũng. với quyết tâm chính trị cao, hành động mạnh mẽ, triệt để hơn, hiệu quả hơn” [47, tr.193] là một trong các nội dung quan trọng của công tác xây dựng Đảng, chỉnh đốn Đảng nhiệm kỳ Đại hội XIII. “Tham nhũng.

trên một số lĩnh vực, địa bàn vẫn còn nghiêm trọng, phức tạp, với những biểu hiện ngày càng tinh vi, gây bức xúc trong xã hội” [47, tr.93], trong đó, tham nhũng đất đai khá phổ biến và phức tạp. Tham nhũng đất đai gây ra hậu quả rất nặng nề cho xã hội, gây nhiều bức xúc trong nhân dân với số lượng tài sản bị mất là vô cùng lớn. Trong thời gian qua, nhiều vụ tham nhũng đất đai đã bị phát hiện và đưa ra xét xử, như vụ án thâu tóm đất công sản tại thành phố Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh với tổng diện tích 6. Hải Phòng là thành phố trực thuộc Trung ương - đô thị loại I cấp quốc gia thuộc vùng Đông bắc đất nước, là địa phương hội tụ những điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội quan trọng trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Trong thời gian gần đây, trên địa bàn Hải Phòng đã xảy ra nhiều vụ tham nhũng đất đai, trong đó phải kể đến một số vụ án trọng điểm như là vụ tham nhũng đất đai tại Đồ Sơn, Quán Nam, Tú Sơn Kiến Thụy. Trên thực tế, các vụ án tham nhũng đất đai này đều do những cán bộ lãnh đạo chủ chốt của chính quyền cơ sở và một số sở, ngành của thành phố Hải Phòng gây ra. Điều này, một mặt phản ánh kết quả PCTN đất đai trên địa bàn, nhưng mặt khác cũng cho thấy, kết quả chưa tương thích và phản ánh đúng tham nhũng đất đai trên thực tế.