Luận án tiến sĩ pháp luật về quan hệ lao động giúp việc gia đình tại Việt Nam - Trường Đại học Luật Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI PHÁP LUẬT VỀ QUAN HỆ LAO ĐỘNG GIÚP VIỆC GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2023 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI LỮ BỈNH HUY PHÁP LUẬT VỀ QUAN HỆ LAO ĐỘNG GIÚP VIỆC GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật Kinh tế Mã số: 9 38 01 07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Hiền Phương HÀ NỘI - 2023 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đúng theo quy định. Tôi xin chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của Luận án này.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN luan an ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Hiền Phương đã tận tình giúp đỡ tôi hoàn thiện luận án. Đồng thời, tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo và cán bộ của Trường Đại học Luật Hà Nội đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn tới các cơ quan, tổ chức, cá nhân, gia đình, đồng nghiệp và bạn bè đã luôn ủng hộ, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm luận án. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Lữ Bỉnh Huy luan an iii MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN .1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.

Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Nhóm các công trình nghiên cứu vấn đề lý luận về lao động giúp việc gia đình và pháp luật về lao động giúp việc gia đình. Nhóm các công trình nghiên cứu quy định pháp luật về lao động giúp việc gia đình và thực tiễn thi hành. Nhóm các công trình nghiên cứu về hoàn thiện quy định và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về lao động giúp việc gia đình.

Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu .32 CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ LAO ĐỘNG GIÚP VIỆC GIA ĐÌNH VÀ PHÁP LUẬT VỀ QHLĐ GIÚP VIỆC GIA ĐÌNH.

Những vấn đề lý luận về lao động giúp việc gia đình. Khái niệm lao động giúp việc gia đình. Đặc điểm lao động giúp việc gia đình. Phân loại lao động giúp việc gia đình.

Theo thời gian giúp việc gia đình. Theo nơi sinh sống của lao động giúp việc gia đình. Theo nội dung công việc của lao động giúp việc gia đình. Những vấn đề lý luận pháp luật về QHLĐ giúp việc gia đình.

Khái niệm pháp luật về QHLĐ giúp việc gia đình. Nguyên tắc điều chỉnh pháp luật về QHLĐ giúp việc gia đình. Nội dung pháp luật về QHLĐ giúp việc gia đình .54 luan an iv 1. Pháp luật về xác lập QHLĐ giúp việc gia đình.

Pháp luật về thực hiện QHLĐ giúp việc gia đình. Pháp luật về chấm dứt QHLĐ giúp việc gia đình. Các biện pháp pháp lý đảm bảo thực hiện pháp luật về QHLĐ giúp việc gia đình .70 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT QUAN HỆ LAO ĐỘNG GIÚP VIỆC GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM.

Thực trạng pháp luật về xác lập QHLĐ giúp việc gia đình. Thực trạng pháp luật thực hiện QHLĐ giúp việc gia đình. Thực trạng pháp luật về chấm dứt QHLĐ giúp việc gia đình. Các biện pháp pháp lý đảm bảo thực hiện pháp luật về QHLĐ giúp việc gia đình.

Xử lý vi phạm hành chính về QHLĐ giúp việc gia đình. Giải quyết tranh chấp về lao động giúp việc gia đình. Quản lý nhà nước về lao động giúp việc gia đình.123 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ.130 NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ QHLĐ GIÚP VIỆC GIA ĐÌNH TẠI VIỆT NAM.

Yêu cầu hoàn thiện pháp luật về QHLĐ giúp việc gia đình tại Việt Nam. Cơ sở lý luận của việc hoàn thiện pháp luật về QHLĐ giúp việc gia đình ở Việt Nam. Cơ sở thực tiễn của việc hoàn thiện pháp luật về QHLĐ giúp việc gia đình ở Việt Nam. Hoàn thiện pháp luật về QHLĐ giúp việc gia đình ở Việt Nam nhằm khắc phục những hạn chế trong quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành và những vướng mắc trong thực tiễn thực hiện pháp luật về QHLĐ giúp việc gia đình.

Đảm bảo tính tương thích và phù hợp với hệ thống pháp luật quốc gia và các tiêu chuẩn lao động quốc tế về quan hệ lao động giúp việc gia đình. Hoàn thiện pháp luật về quan hệ lao động giúp việc gia đình hướng tới mục tiêu xây dựng QHLĐ bền vững, hài hòa và tiến bộ. Hoàn thiện pháp luật về QHLĐ giúp việc gia đình ở Việt Nam cần đảm bảo hài hòa được quyền và lợi ích của các bên chủ thể trong QHLĐ giúp việc gia đình. Một số kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật về QHLĐ giúp việc gia đình.

Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về QHLĐ giúp việc gia đình tại Việt Nam .144 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 .152 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO luan an vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ 1. BLLĐ Bộ luật lao động 2. GVGĐ Giúp việc gia đình 3. LĐGVGĐ Lao động giúp việc gia đình 4.

ILO Tổ chức Lao động quốc tế (International Labour Organization) 5. BHTN Bảo hiểm thất nghiệp 6. BHXH Bảo hiểm xã hội 7. BHYT Bảo hiểm y tế 8.

HĐLĐ Hợp đồng lao động 9. LĐTBXH Lao động Thương binh và Xã hội 10. Nxb Nhà xuất bản 11. NLĐ Người lao động 12.

NSDLĐ Người sử dụng lao động 13. GFCD Trung tâm Nghiên cứu Giới, Gia đình và Phát triển cộng đồng 14. UBND Ủy ban nhân dân luan an 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Lao động giúp việc gia đình (LĐGVGĐ) là một loại hình lao động xuất hiện tương đối sớm trong lịch sử, có đóng góp đáng kể vào sự phát triển kinh tế - xã hội.

Trong giai đoạn hiện nay, khi nền kinh tế ngày càng phát triển, nhu cầu về LĐGVGĐ ngày càng tăng. LĐGVGĐ là lực lượng lao động rất được thế giới quan tâm. Theo thống kê của Tổ chức lao động quốc tế (ILO), hiện có khoảng 53 triệu lao động làm việc trong lĩnh vực giúp việc gia đình trên toàn thế giới, trong đó có đến 83 % số lao động giúp việc gia đình là nữ giới1. Tại Việt Nam, mặc dù nhu cầu về nghề giúp việc gia đình là rất lớn nhưng LGGVGĐ vẫn chưa chính thức được coi là một nghề2.

Hầu hết những người giúp việc đều xuất thân ở nông thôn, hành nghề bằng thói quen và kinh nghiệm của bản thân. Trong mối QHLĐ (QHLĐ) giữa hộ gia đình và người giúp việc, sự thỏa thuận tương đối hạn chế. Trên thực tế, phần lớn LĐGVGĐ không có thời gian thử việc, họ có thể không được thuê khi không đạt yêu cầu. Mặc dù họ cung cấp các dịch vụ thiết yếu nhưng LĐGVGĐ hiếm khi được tiếp cận với các quyền cơ bản.

Họ cũng phải đối mặt với một số điều kiện làm việc vất vả nhất nhưng mức lương chỉ bằng 56% mức lương trung bình hàng tháng của những người lao động (NLĐ) khác trong khi phải làm việc nhiều hơn. LĐGVGĐ cũng dễ bị bạo lực và quấy rối cũng như bị hạn chế quyền tự do đi lại và đặc biệt dễ bị tổn thương. Năm 2011, ILO đã thông qua Công ước số 189 về việc làm bền vững đối với LĐGVGĐ và Khuyến nghị số 201 về LĐGVGĐ. Đây là những tiêu chuẩn quốc tế phổ quát đầu tiên được áp dụng với LĐGVGĐ, kể cả LĐGVGĐ làm việc ở nước ngoài nhằm tạo ra hàng rào pháp lý bảo vệ đối với LĐGVGĐ, đảm 1 https://www.org/global/topics/domestic-workers/lang--en/index.htm 2 Đào Thị Mai Ngọc (2018), Lao động giúp việc gia đình tại Việt Nam.

Link truy cập: http://tapchikhxh.vn/lao-dong-giup-viec-gia-dinh-tai-viet-nam-n50232.html luan an 2 bảo cho họ được hưởng sự bình đẳng về việc làm và điều kiện sinh hoạt. Văn bản này đưa ra các quyền và nguyên tắc cơ bản, đồng thời yêu cầu các Quốc gia thực hiện một loạt các biện pháp nhằm hiện thực hóa việc làm bền vững cho LĐGVGĐ. Tại Việt Nam, quy định về LĐGVGĐ đã có những thay đổi nhằm phù hợp nhu cầu điều chỉnh pháp luật trong từng thời kỳ. Bộ luật lao động (BLLĐ) năm 2012 và hiện nay là BLLĐ 2019 đã có sự thay đổi đột phá bằng việc quy định cụ thể, chi tiết về LĐGVGĐ và quan hệ lao động (QHLĐ) về giúp việc gia đình.

Cụ thể, pháp luật hiện hành đã có những quy định tương đối chi tiết về QHLĐ giúp việc gia đình như về điều kiện chủ thể, quyền và nghĩa vụ của NSDLĐ và LĐGVGĐ, điều kiện làm việc,…. Tuy nhiên, trên thực tế, việc thực hiện các quy định này còn chưa được hiệu quả. LĐGVGĐ chủ yếu là những người phụ nữ và trẻ em nông thôn, với trình độ học vấn hạn chế, ít hiểu biết về xã hội đô thị và chưa được đào tạo nghề, họ thiếu nhận thức về pháp luật liên quan đến quyền và lợi ích của mình, nên dễ bị xâm phạm, khiến cho mối QHLĐ giúp việc gia đình không được hài hòa, bền vững và ổn định. Hơn nữa, việc quản lý của nhà nước còn nhiều bất cập, nên đã nảy sinh nhiều vấn đề xã hội phức tạp làm ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội, cũng như quyền lợi của các bên liên quan đến hoạt động này.

Vì vậy, nhu cầu cần tiếp tục nghiên cứu để đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về quan hệ LĐGVGĐ, tạo cơ sở pháp lý vững chắc điều chỉnh quan hệ này là cần thiết. Ngoài ra, mặc dù đã có một số công trình nghiên cứu về LĐGVGĐ nhưng các công trình nghiên cứu về quan hệ lao động giúp việc gia đình còn hạn chế. Kể từ khi BLLĐ năm 2019 có hiệu lực (01/01/2021) thì các công trình nghiên cứu về QHLĐ giúp việc gia đình chưa nhiều. Từ những lý do trên, tác giả chọn đề tài “Pháp luật về quan hệ lao động giúp việc gia đình ở Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu cho luận án tiến sỹ luật học của mình.