Luận án Tiến sĩ Luật học: Quyền khiếu nại hành chính của công dân ở Việt Nam hiện nay - Nguyễn Thị Thủy

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYEN THỊ THỦY QUYEN KHIEU NẠI HANH CHÍNH CUA CONG DAN 6 VIỆT NAM HIEN NAY Chuyên ngành : Ly luận va lich sử nhà nước va pháp luật Mã số :62380L01 1 H U Vie te on ĐẠI HỌC LUAT HA NỘI PHONG BOC aay + te em 7 LUAN AN TIEN SI LUAT HOC Người hướng dân khoa hoc: 1. Tran Minh Hương 2. Duong Thanh Mai HA NOI - 2009 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Nguyễn Thị Thủy Trang MỞ ĐẦU Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN KHIẾU NẠI HANH CHÍNH 18 CỦA CÔNG DÂN 1. Quyền khiếu nại hành chính 18 13: Bảo đảm pháp lý cho việc thực hiện quyền khiếu nại hành chính 58 của công dân Chương 2: THUC TRANG THUC HIỆN QUYỀN KHIẾU NẠI HANH 77 CHÍNH CUA CONG DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 2. Thực trạng pháp luật về quyền khiếu nại hành chính của công dân 77 Ziad Thực tiễn sử dụng quyền khiếu nại hành chính của công dân 125 2.

Thực trạng công tác tổ chức thực hiện pháp luật và bảo vệ pháp 140 luật về quyền khiếu nại hành chính của công dân Chương 3: NÂNG CAO HIỆU QUA THỰC HIỆN QUYỀN KHIẾU NẠI 151 HÀNH CHÍNH CỦA CÔNG DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 3. Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả thực hiện quyền khiếu nại 151 hành chính của công dân ở Việt Nam hiện nay 3.26 Quan điểm nâng cao hiệu quả thực hiện quyền khiếu nại hành 157 chính của công dân ở Việt Nam hiện nay 3. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện quyền khiếu nại hành chính 164 của công dân KẾT LUẬN 198 CÁC CÔNG TRINH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BO LIEN QUAN DEN ĐỀ TÀI 202 LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 203 PHỤ LỤC 210 DANH MỤC CÁC TU VIET TAT QDHC : Quyết định hành chính HVHC: Hành vi hành chính UBND : Ủy ban nhân dân MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Một trong những yêu cầu cơ bản của Nhà nước pháp quyền Việt Nam của dân, do dân, vì dân là phải bảo đảm quyền con người, quyền công dân; cá nhân phải hiểu đúng và thực hiện đúng các quyền và nghĩa vụ công dân của mình.

Có như vậy cá nhân mới thực sự được hưởng quyền công dân, đồng thời mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân mới càng ngày được củng cố và phát triển. Quyền khiếu nại hành chính là quyền khiếu nại của công dân trong quản lý hành chính nhà nước. Trong các quyền chính trị, quyền khiếu nại hành chính có vị trí quan trọng trong đời sống xã hội và trong quản lý hành chính nhà nước. Quyền khiếu nại hành chính còn là hình thức thể hiện chế độ dân chủ mà ở đó công dân được làm chủ xã hội, làm chủ nhà nước.

Công dân thực hiện quyền khiếu nại hành chính là một trong những điều kiện bảo đảm cho bộ máy nhà nước luôn trong sạch và vận hành có hiệu quả. Trên cơ sở Điều 74 Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001) Nhà nước Việt Nam đã cụ thể hóa quyền khiếu nại của công dân trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước tại Luật Khiếu nại, tố cáo (sửa đổi, bổ sung năm 2005), Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính (sửa đổi, bổ sung năm 2006) và tại các nghị định hướng dẫn thi hành. Những qui phạm pháp luật về quyền khiếu nại hành chính trong các văn bản pháp luật kể trên là cơ sở pháp lý để công dân sử dụng quyền khiếu nại hành chính như là công cụ pháp lý hữu hiệu nhằm bảo vệ các quyền cơ bản khác của công dân cũng như nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Bản thân khiếu nại hành chính vốn là hiện tượng tất yếu khách quan trong quản lý hành chính nhà nước, lại là vấn đề hết sức nhạy cảm.

Do vậy, việc xác lập qui phạm pháp luật điều chỉnh việc thực hiện quyền khiếu nại hành chính là cần thiết cho việc bảo đảm thực hiện quyền khiếu nại hành chính và duy trì trật tự quản lý hành chính nhà nước. Trong quản lý hành chính nhà nước, việc thực hiện quyền khiếu nại hành chính vừa được xem là hiện tượng phản ánh chân thực, khách quan hoạt động quản lý hành chính nhà nước của các cơ quan nhà nước, cán bộ công chức trong các cơ quan nhà nước vừa được xem là phương thức giám sát của công dân đối với việc thực thi quyền lực nhà nước. Dưới góc độ chính trị, quyền khiếu nại hành chính là hình thức để công dân tham gia quản lý hành chính nhà nước. Bởi vậy, quyền khiếu nại trong quản lý hành chính nhà nước được ghi nhận là quyền công dân có ý nghĩa quan trọng trong nền hành chính hiện đại.

Nhà nước cần phải quan tâm đến việc bảo đảm cho việc thực hiện quyền khiếu nại hành chính của công dân đặc biệt là các bảo đảm pháp lý. Việc ghi nhận khiếu nại hành chính là quyền công dân sẽ trở nên vô nghĩa nếu chúng ta thiếu hệ thống các yếu tố bảo đảm pháp lý cho quyền khiếu nại hành chính của công dân được thực hiện trong thực tế. Mặt khác, hiệu quả thực hiện quyền khiếu nại hành chính của công dân cũng là một trong những tiêu chí đánh giá mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân. Đó là mối quan hệ trách nhiệm qua lại, mối quan hệ dân chủ của Nhà nước và công dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Thiếu đi các yếu tố bảo đảm pháp lý cho việc thực hiện quyền khiếu nại hành chính của công dân, hay ngay cả khi có các yếu tố bảo đảm pháp lý nhưng còn hạn chế thì việc ghi nhận quyền khiếu nại hành chính của công dân chỉ là hình thức. Mặt khác cũng chính các bảo đảm pháp lý cho việc thực hiện quyền khiếu nại hành chính của công dân sẽ định hướng để công dân thực hiện quyền khiếu nại hành chính đúng pháp luật, phù hợp với trật tự quản lý hành chính nhà nước, phù hợp với quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước và công dân. Lý do này khiến Nhà nước Việt Nam thực sự quan tâm đến việc xây dựng các qui phạm pháp luật điều chỉnh quyền khiếu nại của công dân, bảo đảm quyền khiếu nại hành chính của công dân được thực hiện trong thực tế. Đó cũng là tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh được thể hiện thông qua những lời văn hết sức bình di nhưng lại vô cùng sâu sắc: "Đồng bào có oan ức, có thắc mắc mới khiếu nại, ta giải quyết tốt các khiếu nại, đông bào thấy Đảng và Chính phủ quan tam lo lang đến họ, do đó mối quan hệ quan chúng nhân dan với Đảng và Chính phú được củng cố tốt hơn” [44, tr.

Thời gian qua các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã ban hành nhiều văn bản pháp luật nhằm cụ thể hóa quyền khiếu nại hành chính của công dân, điều chỉnh các quan hệ quản lý liên quan đến việc thực hiện quyền khiếu nại hành chính. Tháng 12/1981 Hội đồng nhà nước đã ban hành Pháp lệnh qui định việc xét và giải quyết các khiếu nại, tố cáo của công dân. Mười năm sau, Hội đồng nhà nước ban hành Pháp lệnh Khiếu nại, tố cáo của công dân năm 1991 thay thế Pháp lệnh năm 1981. Sự không phù hợp của Pháp lệnh Khiếu nại, tố cáo của công dân năm 1991 với Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính nam 1996 đã khiến cho hoạt động giải quyết tranh chấp hành chính gap rất nhiều khó khăn trong giai đoạn này.

Việc sử dụng quyền khiếu nại hành chính của công dân vì thế cũng có nhiều cản trở. Thực tiễn thực hiện quyền khiếu nại hành chính của công dân trong giai đoạn này đòi hỏi cần phải có Luật Khiếu nại, tố cáo thay thế cho Pháp lệnh Khiếu nại, tố cáo của công dân năm 1991. Bởi vậy, Quốc hội đã ban hành Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998 vừa bảo đảm cho công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo vừa bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân và là cơ sở pháp lý cho việc thực hiện quyền khiếu nại hành chính của công dân. Cho đến thời điểm hiện nay, Luật Khiếu nại, tố cáo năm 1998 đã được sửa đổi, bổ sung hai lần vào năm 2004 và 2005, theo đó việc giải quyết khiếu nại của công dân đã đạt được những kết quả đáng khích lệ; quyền và lợi ích hợp pháp của công dân cũng được bảo đảm, bảo vệ tốt hơn.

Bên cạnh đó hệ thống văn bản quy phạm dưới luật qui định về khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong từng giai đoạn cụ thể hết sức phong phú [76], điều đó đã minh chứng việc Nhà nước Việt Nam luôn nỗ lực bảo đảm cho việc thực hiện quyền khiếu nại hành chính của công dân, hướng tới bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân; củng cố mối quan hệ mật thiết giữa Nhà nước và công dân. Tuy nhiên trên thực tế thực hiện, các qui định pháp luật về quyền khiếu nại và giải quyết khiếu nại hành chính vẫn bộc lộ những vướng mắc cả về lý luận và thực tiễn. Thực tiễn sử dụng quyền khiếu nại cho thấy, công dan khi khiếu nại hành chính còn chưa tuân thủ các qui định pháp luật về điều kiện khiếu nại, việc nhận thức về quyền khiếu nại hành chính của công dân còn hạn chế, tình trạng khiếu nại đông người vẫn phát sinh và ngày càng phức tạp. Bởi vậy hiệu quả thực hiện quyền khiếu nại hành chính của công dân còn thấp.

Nhiều vụ việc khiếu nại không xuất phát từ mục dich hợp pháp mà từ mục đích chính trị dẫn đến mất ổn định trật tự xã hội, ảnh hưởng xấu đến mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân. Thực trạng công tác tổ chức thực hiện và bảo vệ pháp luật về quyền khiếu nại hành chính của công dân cũng cho thấy bảo đảm pháp lý cho việc thực hiện quyền khiếu nại hành chính của công dân ở Việt Nam hiện nay còn nhiều tồn tại cần khắc phục. Nhiều qui định pháp luật về quyền khiếu nại và giải quyết khiếu nại hành chính chưa minh bạch, chưa thực sự tạo cơ hội thuận lợi cho việc sử dụng quyền khiếu nại của công dân, đôi khi còn là rào cản mỗi khi công dân thực hiện quyền khiếu nại hành chính của họ.