Luận án tiến sĩ vai trò giáo dục pháp luật đối với phạm nhân đang chấp hành án t

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------------------------- DƢƠNG VĂN ĐẠI VAI TRÒ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI PHẠM NHÂN ĐANG CHẤP HÀNH ÁN TẠI CÁC TRẠI GIAM THUỘC BỘ CÔNG AN (Nghiên cứu trƣờng hợp trại giam Nam Hà) LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC Hà Nội – 2014 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------------------------- DƢƠNG VĂN ĐẠI VAI TRÒ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI PHẠM NHÂN ĐANG CHẤP HÀNH ÁN TẠI CÁC TRẠI GIAM THUỘC BỘ CÔNG AN (Nghiên cứu trƣờng hợp trại giam Nam Hà) Chuyên ngành : Xã hội học Mã số : 62313001 LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. TÔ DUY HỢP PGS. NGUYỄN THỊ KIM THOA Hà Nội - 2014 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ này là công trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc và trung thực của cá nhân tôi và xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này. NGƢỜI CAM ĐOAN DƢƠNG VĂN ĐẠI TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Luận án này là một công trình khoa học độc lập, kết quả của sự nỗ lực mà bản thân tôi gặt hái đƣợc trong nhiều năm học tập, nghiên cứu.

Để hoàn thành luận án, lời đầu tiên tôi bày tỏ lòng biết ơn đến Quý Thầy, Cô giáo, Ban Chủ nhiệm khoa Xã hội học, phòng Quản lý nghiên cứu khoa học và đào tạo Sau đại học (Trƣờng Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội) đã tạo mọi điều kiện giúp tôi hoàn thành luận án. Đặc biệt, tôi chân thành cảm tạ GS.TS Tô Duy Hợp và PGS.TS Nguyễn Thị Kim Hoa - Những ngƣời hƣớng dẫn khoa học, đã giúp đỡ tận tình, đầy trách nhiệm để tôi hoàn thành tốt luận án và trƣởng thành về khoa học. Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Tổng cục Cảnh sát Thi hành án hình sự và Hỗ trợ tƣ pháp, Đảng uỷ, lãnh đạo Cục Tham mƣu, và các đồng nghiệp nơi tôi công tác - đã giúp đỡ, động viên quý báu trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án. Luận án này sẽ trở nên vô nghĩa nếu không có sự tạo điều kiện và giúp đỡ trong việc thu thập thông tin của lãnh đạo Trại giam Nam Hà.

Tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến lãnh đạo và cán bộ chiến sĩ Trại giam Nam Hà. Đặc biệt qua đây tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đối với đại gia đình tôi và những bạn hữu luôn động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành tốt luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn tất cả! Tác giả Dƣơng Văn Đại TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài.

Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của đề tài. Mục đích nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tƣợng, khách thể và phạm vi nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu và khung phân tích. Đóng góp mới và hạn chế của luận án. Kết cấu của luận án.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. Các công trình nghiên cứu về tội phạm nói chung. Công trình nghiên cứu liên quan đến giáo dục, giáo dục phạm nhân trong trại giam. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN.

Các khái niệm công cụ. Giáo dục pháp luật và giáo dục pháp luật cho phạm nhân. Tội phạm và phạm nhân. Chuẩn mực và sai lệch chuẩn mực.

Một số lí thuyết đƣợc sử dụng trong nghiên cứu về hành vi lệch chuẩn và tội phạm. Lí thuyết hành vi lệch chuẩn. Lí thuyết về nền văn hoá phụ của kẻ tội phạm. 47 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Lí thuyết Xung đột. Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nƣớc về công tác giáo dục phạm nhân. Truyền thống dân tộc, tƣ tƣởng bao dung của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Chính sách hình sự về giáo dục cải tạo phạm nhân.

Các nguyên tắc cơ bản trong giáo dục pháp luật. Đặc điểm phạm nhân đang chấp hành án tại các trại giam, đặc điểm, địa bàn nghiên cứu. Vài nét về điều kiện tự nhiên, cơ sở vật chất của các trại giam thuộc Bộ Công an. Tình hình phạm nhân đang chấp hành án tại các trại giam.

Đặc điểm địa bàn nghiên cứu (Trại giam Nam Hà). THỰC TRẠNG GIÁO DỤC PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI PHẠM NHÂN QUA KHẢO SÁT TẠI TRẠI GIAM NAM HÀ. Nội dung, hình thức, phƣơng pháp giáo dục pháp luật. Nội dung giáo dục pháp luật.

Phƣơng pháp giáo dục pháp luật. Hình thức giáo dục pháp luật. Yếu tố ảnh hƣởng đến giáo dục pháp luật cho phạm nhân. Yếu tố ảnh hƣởng trực tiếp.

Yếu tố ảnh hƣởng gián tiếp. KẾT QUẢ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI PHẠM NHÂN, MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TẠI TRẠI GIAM NAM HÀ. Kết quả của giáo dục pháp luật đối với phạm nhân. 101 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Nâng cao nhận thức pháp luật. Phạm nhân nhận thức đƣợc tội lỗi của mình gây ra. Hình thành ý thức trách nhiệm và nghĩa vụ của phạm nhân. Một số vấn đề đặt ra trong giáo dục pháp luật đối với phạm nhân.

Đánh giá chung. Một số tồn tại. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật đối với phạm nhân đang chấp hành án tại Trại giam Nam Hà. Xây dựng, hoàn thiện hệ thống các văn bản pháp quy hƣớng dẫn tổ chức thực hiện giáo dục pháp luật cho phạm nhân.

Bảo đảm các điều kiện cần thiết về cơ sở vật chất, nguồn nhân lực phục vụ công tác giáo dục pháp luật cho phạm nhân trong các trại giam 140 4. Nâng cao trình độ kiến thức pháp luật, kỹ năng nghiệp vụ sƣ phạm của đội ngũ cán bộ làm công tác giáo dục pháp luật cho phạm nhân. Đổi mới giáo dục pháp luật cho phạm nhân. Có chế tài khen thƣởng kịp thời - kỷ luật nghiêm minh đối với phạm nhân trong quá trình giáo dục pháp luật.

148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN…………………………………………………….……151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 163 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Danh mục các ký hiệu và chữ cái viết tắt ANQG: An ninh quốc gia BGD&ĐT: Bộ Giáo dục và Đào tạo BQP: Bộ Quốc phòng BTP: Bộ Tƣ pháp C86: Cục Giáo dục cải tạo và hoà nhập cộng đồng NXB: Nhà xuất bản THCS: Trung học cơ sở THPT: Trung học phổ thông TG: Trại giam Tổng cục VIII: Tổng cục Cảnh sát Thi hành án hình sự và Hỗ trợ tƣ pháp TTHS: Tố tụng hình sự TTLT: Thông tƣ liên tịch THAHS: Thi hành án hình sự 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Danh mục các bảng Bảng 2. Cơ cấu phạm nhân theo tội danh. Cơ cấu phân loại phạm nhân theo nghề nghiệp trƣớc khi vào trại.

Cơ cấu phạm nhân có tiền án, tiền sự. Cơ cấu phạm nhân theo độ tuổi. Các nhóm phạm nhân đƣợc học pháp luật. Các nội dung giáo dục pháp luật của phạm nhân đƣợc học trong thời gian chấp hành án phạt tù.

Tập thể, cá nhân đƣợc khen thƣởng trong quá trình chấp hành án phạt tù tại trại giam. Giáo dục chung cho phạm nhân. Tham gia chƣơng trình tìm hiểu pháp luật. Cơ cấu phạm nhân theo độ tuổi.

Mức độ nhận thức của phạm nhân đối với nội dung pháp luật đƣợc học trong quá trình chấp hành án phạt tù. Tƣơng quan giữa trình độ học vấn của phạm nhân và mức độ nhận thức các nội dung giáo dục pháp luật. Tƣơng quan giữa số lần tiền án và mức độ nhận thức pháp luật của phạm nhân có tiền án, tiền sự. Tƣơng quan giữa các nhóm tội với mức độ nhận thức pháp luật.

Mức độ nhận thức pháp luật của phạm nhân phạm tội xâm phạm an ninh quốc gia. Về mức độ nhận thức pháp luật của nhóm phạm nhân phạm các tội về trật tự quản lí kinh tế. Nhận thức pháp luật của nhóm phạm nhân phạm tội ma tuý. Nội dung giáo dục pháp luật mà phạm nhân cần hiểu.

Mức độ tham gia học tập, tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật của các nhóm phạm tội. Số phạm nhân vi phạm Nội quy trại giam. 129 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Danh mục hình vẽ, biểu đồ Biểu đồ 2. Mức độ gia tăng phạm nhân chấp hành án tại các trại giam.

Cơ cấu trình độ học vấn của phạm nhân. Hình thức giáo dục pháp luật cá biệt (lƣợt phạm nhân). Thời gian giáo dục cho phạm nhân. Cơ cấu về tội danh.

Phân loại mức án. Cơ cấu phân loại phạm nhân có tiền án. Trình độ học vấn của phạm nhân. Nghề nghiệp của phạm nhân trƣớc khi vào trại.

Trình độ chuyên môn của cán bộ giáo dục. Tỷ lệ phạm nhân xâm phạm an ninh quốc gia đang chấp hành án tại Trại giam Nam Hà với tỷ lệ phạm nhân phạm tội xâm phạm an ninh quốc gia đang chấp hành án tại các trại giam trong toàn quốc. Xếp loại thi đua của phạm nhân. 130 Danh mục các hộp Hộp 4.

128 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Hiện tƣợng tội phạm cũng nhƣ những hiện tƣợng lệch chuẩn xã hội đều đƣợc coi là “những hành vi không bình thƣờng”, tức là những hành vi đã vi phạm các chuẩn mực, quy tắc xã hội đƣợc mọi ngƣời hoặc của một nhóm ngƣời chấp nhận [128, tr. Hành vi mà ngƣời thực hiện nó sẽ gặp phải sự phản ứng mạnh mẽ của xã hội, những gì đƣợc coi là tội phạm hay là sự lệch chuẩn của xã hội đều là hành vi vi phạm, đi kèm theo là các hình thức trừng phạt các hành vi đó nhƣ: sự phản đối, tẩy chay, phạt tiền, phạt tù hay tử hình. Năm 2013, Bộ Công an quản lí, giam giữ trên 130.000 ngƣời đang chấp hành hình phạt tù (phạm nhân) với thành phần, tính chất tội phạm ngày càng nguy hiểm, phức tạp [7, tr.

Giáo dục phạm nhân để đầu vào là một ngƣời phạm tội, đầu ra là một công dân lƣơng thiện, có ích cho xã hội vừa là nhiệm vụ vừa là mục đích chủ yếu của các trại giam thuộc Bộ Công an.