Đổi mới tổ chức và hoạt động tòa hành chính - Hoàng Quốc Hồng, ĐH Luật Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI HOÀNG QUỐC HỒNG ĐỔI MỚI TỔ CHỨC VÀ HOẠT DONG CUA TOA HANH CHÍNH DAP UNG YÊU CAU XÂY DUNG NHÀ NƯỚC PHAP QUYỀN VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật Mã số: 62 38 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. HOÀNG THỊ NGÂN | THƯ VIỆN | die ¡HỌC LUẬI HA NO} PHON ae OG. HA NỘI - 2007 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu cua riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học cua luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIA LUẬN AN MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN ĐÔI MỚI TÔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG 13 CUA TOA HANH CHÍNH DAP UNG YEU CAU XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYEN VIỆT NAM 1. Toà hành chính trong hệ thống toà án nhân dân 13 1. VỊ trí của toà hành chính 13 1.

Vai trò của toà hành chính 20 1,Í „3, Các nguyên tắc tô chức, hoạt động của toà hành chính 30 1. Tham quyền, đặc điểm của hoạt động xét xử do toà hành 48 chính thực hiện 1. Thâm quyền của toà hành chính 49 1. Đồi tượng xét xử của toà hành chính 60 12.5, Các căn cứ xác định thâm quyền xét xử của toà hành chính 66 1.

Đặc điểm của hoạt động xét xử do toà hành chính thực hiện 76 Chương 2: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHAT TRIEN, | 84 THỰC TRẠNG TÔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TOÀ HÀNH CHÍNH O VIET NAM 2. Quá trình hình thành va phát triển của toà hành chính ở 84 Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử 2. Giai đoạn trước Cách mạng tháng Tám 84 2.12 Giai đoạn sau Cách mạng tháng Tám đến năm 1975 85 2. Giai đoạn từ năm 1975 đến 1995 86 2.

Giai đoạn từ năm 1995 đến nay 89 2. Thực trạng về tô chức và thắm quyền xét xử của toà hành chính 90 2. Tổ chức của toà hành chính hiện nay 90 u22: Tham quyền xét xử của toà hành chính 109 Lede Trình tự, thủ tục tố tụng của toà hành chính 118 2. Thụ lí vụ án hành chính 118 2a Did Quyết định của toà hành chính sau khi thụ lí vụ án 121 2.

Hoạt động xét xử của toà hành chính I22 2. Những hạn chế trong tổ chức và hoạt động của toà hành 143 chính, nguyên nhân của những hạn chế 2. Những hạn chế trong tổ chức và hoạt động của toà hành chính 143 2. Nguyên nhân của những hạn chế 146 Chương 3: YÊU CAU, QUAN DIEM, GIẢI PHAP DOI MỚI TÔ CHỨC 154 VÀ HOẠT DONG CUA TOA HANH CHINH THEO HUONG XAY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM HIỆN NAY 3.

Yêu cầu đối mới tô chức và hoạt động của toà hành chính 154 ce Đôi mới tổ chức và hoạt động của toà hành chính nhằm đáp ứng yêu 155 cau tăng cường giám sát hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước Don Uns Đỗi mới tô chức và hoạt động của toà hành chính đáp ứng yêu cầu 157 tăng cường bảo đảm các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân 3. Đôi mới tô chức và hoạt động của toà hành chính nhằm đáp ứng yêu 160 cầu đảm bảo công bằng, bình đẳng và dân chủ trong hoạt động tố tụng 3. Quan điểm đỗi mới tô chức và hoạt động của toà hành chính 164 ở nước ta hiện nay 32. Đổi mới tổ chức và hoạt động của toà hành chính phải đặt dưới 164 sự lãnh đạo của Đảng D2 Đổi mới tổ chức và hoạt động của toà hành chính phải dựa trên 166 quan điểm xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của dân, do dân, vì dân 3.

Đôi mới tổ chức và hoạt động của toà hành chính phải được đặt 168 trong moi quan hệ biện chứng với công cuộc cải cách nên hành chính quốc gia 3. Đổi mới tổ chức và hoạt động của toà hành chính phải được đặt 171 trong tong thé của chiến lược cải cách tư pháp 3.5, Đổi mới tổ chức và hoạt động của toà hành chính là công việc 174 đòi hỏi các bước đi thích hợp, kê thừa thành tựu đã đạt được trong những năm qua 33s Giải pháp d6i mới tổ chức và hoạt động của toà hành chính 177 ca Ea ie Đổi mới mô hình tô chức toà hành chính hiện nay lệ? 3. Phân định thâm quyền xét xử phù hợp với mô hình toà hành 185 chính đôi mới BoD Tăng cường công tác xây dựng đội ngũ thẩm phán, hội thẩm toa 189 hành chính nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của toà hành chính 3. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống các văn bản pháp luật liên 196 quan đên hoạt động của toà hành chính 3.

Sửa đối, b6 sung các quy định trong văn bản pháp luật tố tụng 198 hành chính hiện hành KÉT LUẬN 208 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 211 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ở nước ta, quyền lực nhà nước là thống nhất nhưng có sự phân công, phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện ba quyền: lập pháp, hành pháp, tư pháp. Quyền tư pháp là một bộ phận của quyền lực nhà nước, được thực hiện thông qua hoạt động xét xử của toà án và hoạt động của các cơ quan nhà nước khác như điều tra, công tố, giám định, thi hành án. Hoạt động xét xử là trung tâm của quyền tư pháp, các hoạt động điều tra, giám định, công tố đều phục vụ cho hoạt động này.

Với tư cách là một bộ phận của Nhà nước, thông qua chức năng xét xử, toà án bảo vệ công lý. Nhu cầu được sống trong một xã hội văn minh, dân chủ, công bằng ngày càng trở nên quan trọng đối với mọi cá nhân, công dân. Để đảm bảo cho những yêu cầu này, toà án có nhiệm vụ xét xử các tranh chấp xảy ra trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Trước thực tế đó phải chuyên môn hoá hoạt động xét xử, do vậy việc thành lập các phân toà khác nhau trong toà án nhân dân để giải quyết các vụ việc ngày càng đa dạng, phức tạp là một tất yếu.

Toà hành chính là một phân toà trong toà án nhân dân có chức năng xét xử các vụ án hành chính. Thông qua hoạt động của mình, toà hành chính góp phần bảo vệ hữu hiệu quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, phòng chống bệnh quan liêu, lạm quyền của cơ quan hành chính, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính. Qua hơn 10 năm hoạt động, toà hành chính đã khẳng định được vai trò là một thiết chế dân chủ trong xã hội, một kênh kiểm soát có hiệu quả đối với hoạt động quản lí. Tuy nhiên, tổ chức, hoạt động của toà hành chính vẫn chưa ngang tầm với nhiệm vụ.

Điều này xuất phát từ hệ thống các văn bản pháp luật tố tụng hành chính vừa thiếu vừa chậm thay đổi và còn nhiều điểm mâu thuẫn, chồng chéo. Trình tự thủ tục tố tụng chưa phản ánh được những nét đặc thù của xét xử vụ án hành chính. Hoạt động xét xử các vụ án hành chính hiện nay do nhiều toà đảm nhiệm không đảm bảo chuyên môn hoá trong hoạt động xét xử, việc xét xử lại qua nhiều cấp dẫn đến tình trạng kéo dài thời gian giải quyết. Tổ chức của toà hành chính đến nay vẫn không phải là một toà chuyên trách thực thụ, chỉ được thành lập đến cấp tỉnh, với cách tổ chức theo đơn vị hành chính lãnh thổ, chịu sự ảnh hưởng của chính quyền địa phương.

Trình độ thẩm phán xét xử vụ án hành chính còn thấp, chưa được đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ xét xử vụ án hành chính. Tình hình đó dẫn đến chất lượng xét xử không cao. Trước yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu giải quyết các tranh chấp hành chính ngày càng tăng, việc đổi mới tổ chức, hoạt động của toà hành chính là một đòi hỏi tất yếu khách quan hiện nay. Hiện nay cùng với sự đổi mới toàn diện các mặt của đời sống xã hội, các cơ quan tư pháp cũng được đổi mới nhằm tăng cường hiệu luc, chất lượng hoạt động.

Đổi mới tổ chức, hoạt động của toà án nói chung, toà hành chính nói riêng được đặt trong tổng thể chiến lược cải cách tư pháp. Đối với toà án nhân dân, Nghị quyết hội nghị BCHTU lần thứ 8 khoá VII (1995), Hội nghị BCHTU Đảng lần 3 Khoá VIII đều chỉ rõ sự cần thiết phải xây dung củng cố, kiện toàn hệ thống toà án trong đó có các toà chuyên trách. Tỉnh thần này lại được khẳng định tại Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng (2001): “sắp xếp lại hệ thống toà án nhân dân, phân định hợp lí thẩm quyền của toà án các cấp ”. Tiếp tục triển khai thực hiện đường lối của Đảng về cải cách tư pháp, Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2-6-2005 chỉ rõ: “Mở rộng thẩm quyền xét xử của toà án đối với các khiếu kiện hành chính.

Đổi mới mạnh mẽ thủ tục giải quyết các khiếu kiện hành chính tại toà án, tạo điêu kiện cho người dân tham gia tố tụng, bảo đảm sự bình đẳng giữa công dân và cơ quan công quyền trước toà án. Hoàn thành việc tăng thẩm quyền xét xử của toà án nhân dân cấp huyện, chuẩn bị thành lập toà án khu vực ở cấp này từng bước đổi mới tổ chức hệ thống toà án nhát dân các cấp. Tổ chức hệ thống toà án theo thẩm quyền xét xử không phụ thuộc vào đơn vị hành chính. việc thành lập toà chuyên trách phải căn cứ vào thực tế xét xử của từng cap, toà án từng khu vực”.

Dựa trên quan điểm, phương hướng của Đảng, yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nước và thực trạng tổ chức, hoạt động của toà hành chính, việc nghiên cứu dé tài: “Đổi mới tổ chức, hoạt động của toà hành chính đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện nay ” là một yêu cầu cấp thiết nhằm xây dựng toà hành chính ngày càng vững mạnh, hoạt động thực sự hiệu quả, đáp ứng nhu cầu giải quyết các tranh chấp hành chính, bảo vệ công dân trước các hành vi vi phạm của cơ quan công quyền, góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân. Tình hình nghiên cứu đề tài Đến nay, ở nước ta đã có nhiều công trình khoa học và các bài viết nghiên cứu ở những mức độ khác nhau liên quan đến tổ chức, hoạt động, thẩm quyền, thủ tục tố tụng hành chính. của toà hành chính.