Luận án tiến sĩ: Chất lượng đội ngũ kiểm toán viên Kiểm toán Nhà nước - Hà Thị Mỹ Dung

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HÀ THỊ MỸ DUNG CHÊT L¦îNG §éI NGò KIÓM TO¸N VI£N CñA KIÓM TO¸N NHµ N¦íC LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ Mã số: 62 34 01 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. ĐẶNG NGỌC LỢI GS. ĐOÀN XUÂN TIÊN HÀ NỘI - 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận án này là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong bản luận án là trung thực có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Hà Thị Mỹ Dung MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 7 1. Tình hình nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài 7 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước liên quan đến đề tài 15 1. Khái quát kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài và vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu 21 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ KIỂM TOÁN VIÊN NHÀ NƯỚC 24 2.

Khái quát về kiểm toán và kiểm toán nhà nước 24 2. Khái niệm, nhiệm vụ và đặc điểm của kiểm toán viên nhà nước, đội ngũ kiểm toán viên nhà nước 34 2. Khái niệm chất lượng kiểm toán viên nhà nước và chất lượng đội ngũ kiểm toán viên nhà nước 41 2. Các yếu tố cấu thành chất lượng đội ngũ kiểm toán viên nhà nước 42 2.

Các tiêu chí đánh giá chất lượng đội ngũ kiểm toán viên nhà nước 44 2. Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng đội ngũ kiểm toán viên nhà nước 52 2. Kinh nghiệm của một số quốc gia trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ kiểm toán viên nhà nước và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 61 Chương 3: THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ KIỂM TOÁN VIÊN NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 76 3. Thực trạng cơ cấu tổ chức và kết quả hoạt động của cơ quan Kiểm toán nhà nước Việt Nam 76 3.

Thực trạng chất lượng kiểm toán viên của Kiểm toán nhà nước Việt Nam 87 Chương 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ KIỂM TOÁN VIÊN NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 109 4. Định hướng nâng cao chất lượng đội ngũ kiểm toán viên nhà nước Việt Nam 109 4. Giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ kiểm toán viên nhà nước ở nước ta 114 4. Một số khuyến nghị 138 KẾT LUẬN 147 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 150 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 151 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ASEANSAI : Tổ chức Đông Nam Á các cơ quan Kiểm toán tối cao ASOSAI : Tổ chức Châu Á các cơ quan Kiểm toán tối cao HĐND : Hội đồng nhân dân INTOSAI : Tổ chức quốc tế các cơ quan Kiểm toán tối cao KTNN : Kiểm toán nhà nước NSNN : Ngân sách nhà nước SAI : Cơ quan Kiểm toán tối cao UBND : Ủy ban nhân dân XHCN : Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 3.1: Số lượng cuộc kiểm toán do cơ quan Kiểm toán nhà nước thực hiện hàng năm (Từ năm 2009 đến năm 2014) 81 Bảng 3.2: Tổng hợp kết quả kiểm toán qua các năm của cơ quan Kiểm toán nhà nước (từ năm 2009 đến năm 2014) 82 Bảng 3.3: Tổng hợp kết quả thực hiện kiến nghị kiểm toán qua các năm của cơ quan Kiểm toán nhà nước (từ năm 2010 đến năm 2014) 83 Bảng 3.4: Cơ cấu đội ngũ kiểm toán viên nhà nước theo giới tính và cấp bậc (từ năm 1994 đến năm 2014) 92 Bảng 3.5: Cơ cấu đội ngũ kiểm toán viên nhà nước theo chuyên môn, trình độ đào tạo và độ tuổi (từ năm 1994 đến năm 2014) 93 Sơ đồ 3.1: Cơ cấu tổ chức bộ máy cơ quan Kiểm toán nhà nước 79 1 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Con người là yếu tố quyết định trong mọi hoạt động chính trị, kinh tế, xã hội. Chính vì vậy, từ trước tới nay việc phát triển nguồn nhân lực luôn luôn được các nhà khoa học, các nhà hoạt động thực tiễn hết sức quan tâm tìm tòi, nghiên cứu, đưa ra những kiến nghị liên quan tới việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và làm sao để sử dụng tiết kiệm nhất, đồng thời đem lại hiệu quả cao nhất. Về mặt nghiên cứu hàn lâm, các nhà khoa học hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu về lao động và các nhà khoa học làm công tác giảng dạy đã có rất nhiều công trình nghiên cứu tập trung vào những vấn đề cơ bản liên quan tới con người và làm thế nào để phát huy được năng lực của họ. Các công trình đó đã cho thấy rõ các vấn đề như: Thế nào là sức lao động; thế nào là lao động sống, lao động quá khứ; thế nào là nguồn nhân lực; làm thế nào để quản lý tốt nguồn nhân lực,…Tóm lại về lý thuyết, những vấn đề chung nhất như vậy ngày nay đã có rất nhiều tài liệu để ai có quan tâm thì cũng tìm được một cách không mấy khó khăn.

Nhưng trong thực tiễn, việc quản lý con người, quản lý nguồn nhân lực của một lĩnh vực, một tổ chức cụ thể luôn là vấn đề thời sự. Hoạt động của mỗi lĩnh vực, mỗi một đơn vị cụ thể đều có những đặc điểm nghề nghiệp riêng, đòi hỏi về phẩm chất mỗi con người lao động và công tác quản trị nguồn nhân lực cũng có những đặc thù riêng. Thậm chí cùng trong một lĩnh vực, nhưng môi trường (bao gồm môi trường chính trị, xã hội, vị trí địa lý, thể chế quản lý nhà nước,…) hoạt động khác nhau, thì những vấn đề liên quan tới con người và quản lý con người cũng có điểm khác nhau. Nghề kiểm toán, khác với nghề tài chính - kế toán - thanh tra; ngay trong nghề kiểm toán cũng có sự khác nhau giữa kiểm toán độc lập, kiểm toán nội bộ và kiểm toán nhà nước.

Trong hoạt động kiểm toán nhà nước thì hoạt 2 động kiểm toán nhà nước nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa (XHCN) Việt Nam khác với hoạt động kiểm toán nhà nước của Nhật Bản, Hàn Quốc, Liên bang Úc, khác với nhiều nước khác nữa. Kiểm toán nhà nước Việt Nam ngày nay cũng khác với giai đoạn trước khi chưa có Luật Kiểm toán nhà nước và càng khác khi hiện nay địa vị pháp lý của cơ quan Kiểm toán nhà nước đã được Hiến định. Điều đó dẫn đến sự khác nhau về yêu cầu đối với nguồn nhân lực hoạt động kiểm toán trong các điều kiện môi trường khác nhau. Bên cạnh đó, hiện nay và trong thời gian tới để đáp ứng với yêu cầu của Đảng và Nhà nước về nhiệm vụ thực hiện hàng năm đối với tất cả các cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước với chất lượng kiểm toán cao cùng với việc đưa ra các kiến nghị, đề xuất để từ đó giúp cho Quốc hội, Chính phủ xem xét, thẩm tra dự toán ngân sách nhà nước, phân bổ ngân sách Trung ương đồng thời sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các văn bản pháp luật, góp phần bảo đảm quản lý nền tài chính lành mạnh và đảm bảo tính đầy đủ, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật thì vẫn chưa đáp ứng được.

Nguyên nhân là do đội ngũ công chức trực tiếp làm công tác kiểm toán của cơ quan Kiểm toán nhà nước (còn gọi là kiểm toán viên nhà nước) đang thiếu cả về số lượng và chất lượng. Nhất là cơ cấu ngành nghề đào tạo, các ngạch, bậc kiểm toán viên nhà nước chưa phù hợp; việc trang bị đầy đủ kiến thức và nhận thức về đạo đức nghề nghiệp, ứng xử trong công tác cho đội ngũ công chức này còn là vấn đề cần được tiếp tục quan tâm. Nhận thức được điều đó, cơ quan Kiểm toán nhà nước Việt Nam nhiều năm qua cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan tới việc xây dựng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn mới - giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Những công trình đó đã làm rõ được nhiều vấn đề cơ bản liên quan tới con người hoạt động trong lĩnh vực kiểm toán nhà nước.

Nhưng tiêu chí nào để đánh giá đúng chất lượng đội ngũ kiểm toán viên nhà nước và những nhân tố nào đảm bảo những tiêu chí đó trên thực tế vẫn còn là vấn đề bỏ ngỏ. Chính vì lẽ đó mà tác giả đã chọn 3 đề tài "Chất lượng đội ngũ kiểm toán viên của Kiểm toán nhà nước" làm luận án tiến sỹ, chuyên ngành quản lý kinh tế. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, thực tiễn và đánh giá thực trạng chất lượng đội ngũ kiểm toán viên nhà nước, luận án làm rõ những tiêu chí đánh giá chất lượng đội ngũ kiểm toán viên nhà nước và những việc cần làm để đảm bảo đạt được các tiêu chí đó đối với cơ quan Kiểm toán nhà nước nước Cộng hòa XHCN Việt Nam; từ đó đề xuất các định hướng và giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ kiểm toán viên nhà nước của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Nhiệm vụ nghiên cứu Một là: Hệ thống hoá được khung pháp lý cho nghiên cứu chất lượng đội ngũ kiểm toán viên nhà nước. Hai là: Hệ thống, phân tích, đánh giá thực trạng chất lượng đội ngũ kiểm toán viên nhà nước, rút ra một số kết luận liên quan tới chất lượng đội ngũ kiểm toán viên nhà nước. Ba là: Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích những vấn đề lý luận về cơ quan Kiểm toán nhà nước và thực trạng chất lượng đội ngũ kiểm toán viên nhà nước trong thời gian qua, tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm về tuyển dụng, đào tạo, quản lý, sử dụng đội ngũ kiểm toán viên nhà nước của một số nước trên thế giới, đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ kiểm toán viên nhà nước ở Việt Nam. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3.

Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là chất lượng đội ngũ kiểm toán viên của Kiểm toán nhà nước.