Đặc điểm và sự biến đổi cấu trúc không gian khu phố cũ Hà Nội - Luận án Tiến sĩ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI ___________________________________________________________________ VŨ HOÀI ĐỨC ĐẶC ĐIỂM VÀ SỰ BIẾN ĐỔI CẤU TRÚC KHÔNG GIAN KHU PHỐ CŨ HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ Hà Nội - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI ___________________________________________________________________ VŨ HOÀI ĐỨC ĐẶC ĐIỂM VÀ SỰ BIẾN ĐỔI CẤU TRÚC KHÔNG GIAN KHU PHỐ CŨ HÀ NỘI CHUYÊN NGÀNH: QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ MÃ SỐ: 62.05 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Nguyễn Hồng Thục 2. Khuất Tân Hưng Hà Nội - 2019 i LỜI CẢM ƠN Ước mơ thời niên thiếu được trở thành người vẽ nên những ngôi nhà đã dẫn tôi đến với trường Đại học Kiến trúc Hà Nội vào những năm đầu thời "đổi mới" đầy gian khó để theo đuổi nghiệp kiến trúc, quy hoạch cho đến nay. Xin cảm ơn, ngôi trường với những thầy cô, đã khắp lên trong tôi ngọn nến sáng soi kho tàng tri thức nhân loại.

Xin cảm ơn PGS. TS Nguyễn Hồng Thục và PGS.TS Khuất Tân Hưng đã tận tâm, đồng hành cũng tôi suốt quá trình nghiên cứu, bổ khuyết cho tôi những gì còn thiếu hụt, giúp tôi trưởng thành hơn thông qua luận án này. Xin được cảm ơn gia đình, đồng nghiệp và bạn bè đã giữ lửa, đồng hành cùng tôi trên con đường vượt qua chính mình suốt những năm qua. Vũ Hoài Đức ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu và tài liệu nêu trong luận án là trung thực. Các đề xuất mới của luận án chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình khoa học nào khác. Hà Nội, năm 2019 Tác giả luận án Vũ Hoài Đức iii MỤC LỤC MỤC LỤC. iii PHẦN MỞ ĐẦU.

Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án. Đóng góp mới của luận án. Các khái niệm và thuật ngữ. Cấu trúc của luận án.

8 PHẦN NỘI DUNG. 9 CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ CẤU TRÚC KHÔNG GIAN KHU PHỐ TRUNG TÂM LỊCH SỬ TRÊN THẾ GIỚI VÀ KHU PHỐ CŨ HÀ NỘI TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA. Tổng quan về cấu trúc không gian khu phố trung tâm lịch sử trên thế giới. Khu phố trung tâm lịch sử trong quá trình đô thị hóa.

Đô thị thuộc địa trên thế giới. Đô thị thời thuộc địa ở Việt Nam. Một số đô thị tiêu biểu. Vị trí, quan điểm phát triển, quy mô và chức năng đô thị.

Đặc trưng cơ bản của cấu trúc không gian đô thị. Cấu trúc không gian Khu phố cũ Hà Nội. Quá trình hình thành cấu trúc không gian Khu phố cũ Hà Nội. Hiện trạng cấu trúc không gian Khu phố cũ Hà Nội.

Vị thế của cấu trúc không gian Khu phố cũ trong quá trình đô thị hóa hiện nay tại Hà Nội. Lịch sử và văn hóa - xã hội. Quy hoạch xây dựng. Không gian cảnh quan.

Kiến trúc - nghệ thuật. Các nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Đề tài nghiên cứu khoa học. Đánh giá tổng hợp các vấn đề nghiên cứu.

Xác định các vấn đề cần nghiên cứu. 54 CHƯƠNG II: CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ NHẬN DIỆN ĐẶC ĐIỂM VÀ SỰ BIẾN ĐỔI CẤU TRÚC KHÔNG GIAN KHU PHỐ CŨ HÀ NỘI. Các yếu tố tác động đến đặc điểm và sự biến đổi cấu trúc không gian Khu phố cũ Hà Nội trong quá trình đô thị hóa. Diện tích - Dân số.

Mô hình quản lý đô thị. Lý thuyết nhận dạng sự biến đổi cấu trúc không gian Khu phố cũ Hà Nội. Lý thuyết hình thái học đô thị. Lý thuyết biến đổi cấu trúc không gian đô thị.

Lý luận nhận dạng đặc điểm cấu trúc không gian Khu phố cũ Hà Nội 66 2. Ba lý thuyết về thiết kế không gian của R. Lý luận hình ảnh đô thị của Kevin Lynch. Đặc trưng văn hóa phi vật thể.

Phương pháp luận nhận diện đặc điểm và sự biến đổi cấu trúc không gian Khu phố cũ Hà Nội trong quá trình đô thị hóa. Các yếu tố và phương pháp nhận diện đặc điểm và sự biến đổi cấu trúc không gian. Mô hình cấu trúc không gian đô thị phương Tây được vận dụng ở Khu phố cũ Hà Nội. Cơ sở pháp lý của Việt Nam và quốc tế.

Định hướng bảo tồn và phát huy giá trị Khu phố cũ Hà Nội đến năm 2030 78 2. Định hướng bảo tồn trong quy hoạch đô thị ở Khu phố cũ Hà Nội. Công ước quốc tế về bảo tồn và phát huy giá trị các khu phố lịch sử. Cơ sở pháp lý về quản lý quy hoạch - kiến trúc Khu phố cũ Hà Nội.

Kinh nghiệm quốc tế. Sự biến đổi cấu trúc không gian các đô thị thuộc địa trên thế giới:. Đặc điểm cấu trúc không gian đô thị các khu phố thời thuộc địa hiện nay. 88 CHƯƠNG III: NHỮNG ĐẶC ĐIỂM, SỰ BIẾN ĐỔI CỦA CẤU TRÚC KHÔNG GIAN KHU PHỐ CŨ HÀ NỘI VÀ ĐỊNH HƯỚNG BẢO TỒN, PHÁT HUY GIÁ TRỊ.

Nguyên tắc nhận diện sự biến đổi cấu trúc không gian Khu phố Cũ Hà Nội:. Nguyên tắc nhận diện đặc điểm cấu trúc không gian Khu phố Cũ Hà Nội:. Sự biến đổi cấu trúc không gian Khu phố cũ Hà Nội qua các thời kỳ93 3. Sự biến đổi cấu trúc không gian từ đô thị truyền thống sang mô hình đô thị hiện đại.

Sự biến đổi về vị trí và tính chất các không gian chủ đạo. Sự tham gia và biến đổi của các cấu trúc truyền thống trong quá trình hình thành Khu phố cũ Hà Nội. Sự biến đổi về chức năng của các địa điểm đặc trưng. Đặc điểm và giá trị của cấu trúc không gian Khu phố cũ Hà Nội.

Đặc điểm và giá trị của cấu trúc không gian tổng thể. Đặc điểm và giá trị của cấu trúc không gian các khu vực trong Khu phố cũ Hà Nội. Đặc điểm các tổ hợp không gian chủ đạo. Đặc điểm của cấu trúc không gian cảnh quan.

Định hướng bảo tồn và phát huy giá trị cấu trúc không gian Khu phố cũ Hà Nội. Định hướng thiết kế đô thị tổng thể cấu trúc không gian Khu phố cũ Hà Nội. Định hướng thiết kế đô thị các khu vực đặc trưng tiêu biểu. Giải pháp về quản lý phát huy giá trị.

Bàn luận về sự biến đổi cấu trúc không gian Khu phố cũ Hà Nội trong lịch sử. Bàn luận về đặc điểm của cấu trúc không gian Khu phố cũ Hà Nội. Bàn luận về định hướng bảo tồn và phát huy giá trị cấu trúc không gian Khu phố cũ Hà Nội. 151 KẾT LUẬN - KIẾN NGHỊ.

152 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .a DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. f vii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT BTDS: Bảo tồn di sản CTKG: Cấu trúc không gian CTXD: Công trình xây dựng CTCC: Công trình công cộng DTLS: Di tích lịch sử DSĐT: Di sản đô thị DSLS: Di sản lịch sử ĐSĐT: Đường sắt đô thị ĐTH: Đô thị hóa KPC: Khu phố cũ KTXH: Kinh tế - xã hội LSĐT: Lịch sử đô thị QHC: Quy hoạch chung QHXD: Quy hoạch xây dựng TKĐT: Thiết kế đô thị TCKG: Tổ chức không gian TP: Thành phố XHCN: Xã hội chủ nghĩa viii DANH MỤC BẢNG, BIỂU Nhận diện sự hình thành các khu vực đô thị qua các giai đoạn Bảng 2.1 Tr 73 lịch sử Bảng 2.2 Nhận dạng các khu vực thành phần Tr 73 Bảng 2.3 Nhận dạng đặc điểm các lớp CTKG khu vực đô thị Tr 74 Bảng 2.4 Sự biến đổi CTKG các đô thị thuộc địa trên thế giới Tr 86 Bảng 2.5 Đặc điểm CTKG đô thị thời thuộc địa trên thế giới Tr 88 Tổng hợp đặc điểm CTKG cơ bản một số đô thị thời thuộc Bảng 2.6 Tr 92 địa trên thế giới hiện nay Bảng 3.1 Nhận dạng đặc điểm các khu vực trong KPC Hà Nội Tr 118 Bảng 3.2 Đường và nút khu trung tâm Ba Đình bị chi phối bởi thành cổ Tr 126 Bảng 3.3 Đặc điểm CTKG các khu vực trong KPC Hà Nội Tr 130 Bảng 3.4 Trục không gian trong KPC Hà Nội Tr 134 Bảng 3.5 Các dạng tuyến trục hướng tới các điểm nhấn trong KPC Hà Nội Tr 134 Bảng 3.6 Tổ hợp tại các nút trong KPC Hà Nội Tr 135 ix DANH MỤC HÌNH ẢNH, SƠ ĐỒ Hình 1. Phạm vi KPC Hà Nội trong khu nội đô lịch sử Tr 03 Các đô thị nghiên cứu và các thuộc địa Pháp trên thế giới từ Hình 1.1 Tr 10 giữa Thế kỷ XIX đến giữa thế kỷ XX Hình 1.2 Cassablanca, Maroc (1914) và Tunis, Tuy-ni-di (1724) Tr 11 Hình 1.3 Quy hoạch Pondichery, Ấn Độ (1724) Tr 12 Hình 1.4 Quy hoạch Manila, Philippines (1571) Tr 12 Hình 1.5 Quy hoạch Batavia, Indonesia (1571) Tr 13 Hình 1.6 Quy hoạch Madaras, Ấn Độ (1778) Tr 14 Hình 1.7 Quy hoạch Caltuta, Ấn Độ (1778) Tr 14 Hình 1.8 Khu phố cũ Hà Nội Tr 15 Hình 1.9 Khu vực người Âu phía Nam kinh thành Huế Tr 16 Hình 1.10 Khu phố cũ Hải Phòng Tr 17 Hình 1.11 Khu phố cổ - cũ ở thành phố Nam Định Tr 18 Hình 1.12 Đà Nẵng - Tourane thời Pháp thuộc Tr 18 Đà Lạt - Trạm nghỉ dưỡng và Thủ đô mùa hè thời Pháp Hình 1.13 Tr 19 thuộc Sài Gòn - Chợ Lớn: Thành phố phát triển đầu tiên theo mô Hình 1.14 Tr 20 hình đô thị Tây phương và lớn nhất ở Đông Dương Hình 1.15 Quá trình hình thành Khu phố cũ Hà Nội Tr 23 Hình 1.16 Hà Nội năm 1925 Tr 24 Hình 1.17 Hà Nội năm 1936 Tr 24 Hình 1.18 Quy hoạch Hà Nội thời Pháp thuộc Tr 25 Hình 1.19 Hiện trạng sử dụng đất KPC Hà Nội Tr 29 Mật độ xây dựng trong các ô phố thuộc KPC phía Nam quận Hình 1.20 Tr 30 Hoàn Kiếm, phía Băc quận Ba Đình Hình 1.21 Vị trí công trình và dự án cao tầng trong Khu phố cũ Hà Nội Tr 32 Hình 1.22 Các yếu tố cảnh quan tích cực của thành phố Hà Nội. Tr 33 x DANH MỤC HÌNH ẢNH, SƠ ĐỒ Hình 1.23 Các yếu tố cảnh quan tiêu cực của thành phố Hà Nội.24 Không gian cảnh quan, quảng trường Khu phố cũ Tr 35 Vị trí công trình di sản và các phong cách kiến trúc trong Hình 1.