Luận án tiến sĩ: Bảo tồn di sản kiến trúc khu phố Pháp Savannakhet, Lào

-1- BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI -------------------------- KHAMPHOUPHET VANIVONG BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN KIẾN TRÚC KHU PHỐ PHÁP TẠI THÀNH PHỐ SAVANNAKHET CHDCND LÀO LUẬN ÁN TIẾN SĨ KIẾN TRÚC HÀ NỘI - 2019 -2- BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI -------------------------- KHAMPHOUPHET VANIVONG BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN KIẾN TRÚC KHU PHỐ PHÁP TẠI THÀNH PHỐ SAVANNAKHET CHDCND LÀO CHUYÊN NGÀNH KIẾN TRÚC MÃ SỐ: 62.02 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1.KTS: NGUYỄN VŨ PHƯƠNG 2.KTS : LÊ CHIẾN THẮNG HÀ NỘI – 2019 - 3i - LỜI CẢM ƠN Xin gửi lời cảm ơn chân thành tới PGS. Nguyễn Vũ Phương và TS. Lê Chiến Thắng, người thầy đã nhiệt tâm hướng dẫn tôi hoàn thành luận án và giúp tôi có cơ hội có được một cái nhìn đầy đủ, mới mẻ về lĩnh vực chuyên môn Bảo tồn Di sản kiến trúc. Xin cảm ơn sự giúp đỡ của Ban Giám hiệu Trường Đại Học Kiến Trúc Hà Nội, Khoa Sau Đại Học, Khoa Kiến Trúc, Trường đại học quốc gia Lào, các đơn vị liên quan và gia đình đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi góp phần hoàn thành nội dung luận án.

Xin được biết ơn sự giúp đỡ của các chuyên gia, các nhà khoa học, kiến trúc sư và các bạn bè đồng nghiệp đã chia sẻ những kinh nghiệm giúp đỡ tôi trong nghiên cứu lý luận và thực tiễn. Xin được gửi lời cảm ơn tới gia đình, người thân đã ủng hộ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Hà Nội, năm 2019 Tác giả luận án NCS. Khamphouphet VANIVONG - 4ii - LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu, kết quả đề xuất trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Hà Nội, năm 2019 Tác giả luận án NCS. Khamphouphet VANIVONG - 5ii- MỤC LỤC Trang LỜI CẢM ƠN ………………………………………………………………. i LỜI CAM ĐOAN ………………………………………………………….

ii MỤC LỤC …………………………………………………………………. iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ……………………………………. ix DANH MỤC THUẬT NGỮ ……………………………………………. x DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ BẢNG BIỂU ………………………………….

xii DANH MỤC HÌNH ẢNH ………………………………………………. xiv MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài …………………………………………………. Mục tiêu nghiên cứu ……………………………………………………… 3 3.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ………………………………………. Phương pháp nghiên cứu …………………………………. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn …………………………………………….1 Ý nghĩa khoa học …………………………………………………….2 Ý nghĩa thực tiễn ……………………………………………………. Đóng góp mới của luận án ……………………………………………….1 Đóng góp mới về phương diện khoa học …………………………….2 Đóng góp mới về phương diện thực tiễn …………………………….

Cấu trúc của luận án ……………………………………………………… 7 8. Sơ đồ tiến trình nghiên cứu ………………………………………………. 8 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN SỰ HÌNH THÀNH DSKT, ĐÔ THỊ THỜI PHÁP THUỘC TẠI TP SAVANNAKHET VÀ TÌNH HÌNH BẢO TỒN DSKT HIỆN NAY 1.1 Sự hình thành và phát triển KPP TP Savannakhet ……….1 Lược sử thời Pháp thuộc ở Đông Dương và Lào ……….2 Sự hình thành các KPP tại Lào .3 Sự hình thành KPP tại TP Savannakhet .1 Savannakhet trước thời Pháp thuộc ……………….2 Quá trình hình thành KPP Savannakhet ….3 Các giai đoạn phát triển KPP Savannakhet ….2 Hiện trạng KPP Savannakhet ….1 Hiện trạng đô thị ……………………………………….1 Cấu trúc đô thị ……….2 Cơ sở hạ tầng kỹ thuật đô thị ……….2 Cảnh quan không gian và các hoạt động đô thị ……….2 Hiện trạng DSKT …………………………………….1 Tình trạng sử dụng …………………………….2 Các loại kiến trúc …………………………….3 Phong cách kiến trúc ………………………………………….4 Tình trạng công trình …………………………….3 Tình hình bảo tồn DSKT hiện nay ….1 Tình hình bảo tồn DSKT tại Lào ……….1 Tại Thủ đô Vientiane …………………………………….2 Tại Cổ đô Luangphabang ………………….2 Tình hình bảo tồn DSKT ở Châu Á ………….2 Khu phố cổ Dadaocheng, Đài Loan (Taipei) ………………….3 Khu phố cổ Hội An, Việt Nam ………………….4 Các công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến đề tài luận án .1 Các ấm phẩm khoa học và các bài nghiên cứu khác ………………… 42 1.1 Các ấn phẩm nghiên cứu khoa học …………………………….2 Các bài nghiên cứu khoa học khác liên quan đến luận án …….2 Các nghiên cứu khoa học tại Lào .5 Các vấn đề nghiên cứu cần tập chung giải quyết ……………….1 Các vấn đề tồn tại trong nghiên cứu .2 Các vấn đề luận án cần giải quyết. 49 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN ĐÁNH GIÁ GIÁ TRỊ TIỀM NĂNG DSKT TẠI KPP SAVANNAKHET 2.1 Cơ sở khoa học về bảo tồn và phát huy giá trị di sản …….1 Quan điểm về di sản văn hóa ……………………….1 Di sản trong mối quan hệ giữa phát triển và bảo tồn ………….2 Cách thức tiếp cận di sản ………………….2 Các cơ sở lý thuyết về bảo tồn di sản ……………………….1 Bảo tồn đặc tính môi trường cảnh quan đô thị …………….2 Bảo tồn và sử dụng thích ứng di sản ………………….3 Các yếu tố ảnh hướng về phát huy giá trị di sản …………………….2 Các văn bản pháp lý bảo tồn di sản quốc tế và Lào ………….1 Các văn kiện quốc tế liên quan đến bảo tồn di sản ……………….1 Hiến chương Athens (1931) ……………………………….2 Hiến chương Venice (1964) ………………………………….3 Hiến chương Burra (1979) ……………………………….4 Hiến chương về bảo vệ thành phố và khu đô thị lịch sử .6 Công ước quốc tế về du lịch văn hóa - 1999 ………………….7 Nghị định thư Hội An (2003) ………………………………….2 Khung văn bản pháp lý về BTDS văn hóa của Lào ………….1 Luật Di sản văn hóa ………………………………….2 Các văn bản pháp lý khác có liên quan ……………………….3 Phương pháp tiếp cận ĐGTN di sản .1 Phương pháp luận đánh giá tiềm năng ….2 Cách thức đánh giá tiềm năng ….3 Hệ tiêu chí đánh giá tiềm năng ….4 Xây dựng tiêu chí ĐGTN thích ứng di sản tại KPP Savannakhet .1 Nội dung xây dựng tiêu chí ĐGTN di sản ……………….1 Tiêu chí ĐGTN vê DSKT ………….2 Tiêu chí ĐGTN vê đô thị ………….2 Cơ sở xây dựng tiêu chí ĐGTN thích ứng di sản ………….1 Mục tiêu xây tiêu chí ĐGTN thích ứng di sản ……………….2 Tiến hành ĐGTN thích ứng di sản ……………….3 Thiết lập tiêu chí ĐGTN thích ứng di sản tại KPP Savannakhet …….1 Tiêu chí ĐGTN đô thị ……………….2 Tiêu chí ĐGTN di sản kiến trúc ….4 Điều tra xã hội học ………….1 Tiến hành điều tra xã hội học ……………….2 Kết quả điều tra ……………….5 Đặc điểm DSKT tại KPP Savannakhet .1 Đặc điểm hình thái không gian đô thị ….2 Đặc điểm DSKT ….1 Đặc điểm về đặc tính kiến trúc ….2 Đặc điểm về chức năng sử dụng ….6 Các điều kiện về tài nguyên, chính sách và các nguồn lực trong phát triển thành phố Savannakhet .1 Chiến lược phát triển thành phố từ năm 2015 đến năm 2030 …….1 Kế hoạch phát triển chung của thành phố ………….2 Các nguồn lực và chính sách phát triển thành phố ………….2 Cơ sở khoa học phát triển DLVH bền vững tại TP Savannakhet …….1 Cơ sở khoa học phát triển DLVH ………….2 Các nguồn lực DLVH tại TP Savannakhet ………….3 Phát triển DLVH bền vững tại TP Savannakhet …….

92 CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP BẢO TỔN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DSKT TẠI KPP SAVANNAKHET 3.1 Các quan điểm về giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị DSKT tại KPP Savannakhet .1 Quan điểm về giải pháp bảo tồn di sản ….2 Quan điểm về phát huy giá trị di sản ….3 Quan điểm về ĐGTN di sản ….2 Nhận diện giá trị DSKT tại KPP Savannakhet .1 Giá trị quy hoạch đô thị …………….2 Giá trị DSKT …………….1 Giá trị lịch sử ……….2 Giá trị sử dụng ……….3 Giá trị văn hóa và tinh thần ……….4 Giá trị thầm mỹ ……….5 Giá trị kỹ thuật công nghệ ……….3 Kết quả ĐGTN di sản tại KPP Savannakhet .1 Kết quả ĐGTN đô thị …………….1 ĐGTN cấu trúc tổng thể ……….2 ĐGTN các khu vực đặc thù ……….2 Kết quả ĐGTN DSKT …………….1 ĐGTN theo các loại kiến trúc ……….2 ĐGTN theo phong cách kiến trúc ……….3 ĐGTN theo tình trạng công trình …….4 Đề xuất giải pháp bảo tồn di sản tại KPP Savannakhet .1 Giải pháp bảo tồn đô thị ……….1 Xác định khu vực bảo tồn tổng thể đô thị ……….2 Xác định khu vực bảo tồn các thành phần đô thị .3 Giải pháp bảo tồn cho các vùng tiềm năng .2 Giải pháp bảo tồn DSKT …………………….1 Giải pháp bảo tồn DSKT công trình công cộng ………….2 Giải pháp bảo tồn DSKT nhà ở …….5 Phát huy giá trị tiềm năng DSKT tại KPP TP Savannakhet .1 Phát huy giá trị di sản theo hướng bền vững .2 Phát huy theo mô hình phát triển DLVH .1 Xây dựng mô hình DLVH .2 Mô hình phát triển không gian đô thị .3 Quản lý DSKT trong phát triển thành phố đến năm 2030 ….1 Xây dựng các tiêu chí quản lý bảo tồn thích ứng .2 Bổ sung các chính sách và văn bản pháp lý bảo tồn và phát huy giá trị DSKT tại KPP TP Savannakhet .1 Phương pháp luận ĐGTN DSKT ………………….1 Hiện thực hóa phương pháp ĐGTN DSKT …….2 Tính cầp thiết về bảo tồn di sản …………………….3 Tính hợp lý về giải pháp phát huy giá trị di sản .2 Vai trò của giá trị DSKT trong phát triển đô thị ………….3 Hệ thống văn bản pháp lý về quản lý KPP tại TP Savannakhet …. 147 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ……………. 148 BÀI BÁO KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO …………….

161 - 11 ix - DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tên đầy đủ DSKT Di sản kiến trúc DSVH Di sản văn hóa BTDS Bảo tồn di sản GTDS Giá trị di dản ĐGTN Đánh giá tiềm năng DLVH Du lịch văn hóa KPP Khu phố Pháp KTS Kiến trúc sư TP Thành phố PTĐT Phát triển đô thị CHDCND Lào Công hòa dân chủ nhân dân lào EWEC Dự án hành lang kinh tế Đông-Tây (East-West Economic Corridor) SAVAN – Dự án khu kinh tế đặc biệt (Savan - Seno Special Economic Zonne) SENO - 12 x - DANH MỤC THUẬT NGỮ Từ ngữ Ý nghĩa và nội dung đầy đủ Khu phố Pháp Là trung tâm đô thị lịch sử hình thành từ thời Pháp thuộc. Hiện nay đô thị hoặc khu phố lịch sử nằm trong thành phố Savannakhet. Savannakhet Là một thành phố nằm ở miền Trung Lào Di sản kiến trúc Là các công trình kiến trúc được xây dựng trong giai đoạn lịch sử nào đó của lịch sử có phong cách kiến trúc, kỹ thuật và vật liệu xây dựng đặc trưng mang ảnh hưởng của chế độ, văn hóa xã hội và chính trị trong thời gian đó. Làng Là địa phận hành chính trong hệ thống cấp chính quyền địa phương của CHDCND Lào bao gồm Thủ đô, thành phố hay tỉnh (1), Quận, huyện (2) và Làng (3).

Nhà liên kế Là một loại DSKT Pháp có ảnh hưởng của văn hóa pha trội giữa Pháp và Việt - Hoa của thời Pháp thuộc. DSKT này là loại nhà phố xây dựng kế tiếp nhau dọc theo đường phố có chức năng là ở kết hợp với kinh doanh.