Phát triển công nghiệp chế biến rau quả ở viêt nam trong quá trình hội nhập

i Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr−êng §¹i häc kinh tÕ quèc d©n
 tr−¬ng ®øc lùc ph¸t triÓn c«ng nghiÖp chÕ biÕn rau qu¶ ë ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh héi nhËp Chuyªn ngµnh: Kinh tÕ, Qu¶n lý vµ KÕ ho¹ch ho¸ KTQD M· sè: 5.05 luËn ¸n tiÕn sÜ kinh tÕ Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: 1. NguyÔn ®×nh phan 2. Tr−¬ng ®oµn thÓ Hµ Néi - 2006 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Những số liệu, tư liệu, kết quả đưa ra trong Luận án là trung thực và nội dung của Luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào.

Người cam đoan Trương Đức Lực iii MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ MỞ ĐẦU. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN RAU QUẢ TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP. Đặc điểm và vai trò của công nghiệp chế biến rau quả. Xu thế phát triển và một số chỉ tiêu đánh giá trình độ phát triển của công nghiệp chế biến rau quả.

Nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển công nghiệp chế biến rau quả. Kinh nghiệm của các nước trong khu vực và trên thế giới trong phát triển công nghiệp chế biến rau quả. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN RAU QUẢ Ở VIỆT NAM. Sơ lược quá trình hình thành và phát triển công nghiệp chế biến rau quả ở Việt Nam.

Thực trạng phát triển công nghiệp chế biến rau quả ở Việt Nam. Đánh giá tổng quát sự phát triển công nghiệp chế biến rau quả ở Việt Nam. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN RAU QUẢ Ở VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP. Quan điểm phát triển công nghiệp chế biến rau quả.

Định hướng phát triển công nghiệp chế biến rau quả. Biện pháp phát triển công nghiệp chế biến rau quả ở Việt Nam trong quá trình hội nhập. 119 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 159 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ.

161 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 167 iv BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT Viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt CBTPXK Chế biến thực phẩm xuất khẩu CNCBRQ Công nghiệp chế biến rau quả ĐTNN Đầu tư nước ngoài EU European Union Cộng đồng kinh tế Châu Âu FAO Food and Agricaltural Tổ chức lương thực thế giới Organisation GAP Good Agricaltural Pratices Công nghệ nông nghiệp tiên tiến GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GSP Generalised System of Hệ thống ưu đãi thuế quan phổ cập Preferences ISO Internation Standard Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế về Organisation chất lượng KNXK Kim ngạch xuất khẩu LD Xí nghiệp liên doanh với nước ngoài MFN The Most Favoured Nation Quy chế tối huệ quốc NSCB & NM Nông sản chế biến và nghề muối SITC System of Inter - Trade Danh mục tiêu chuẩn ngoại thương classification theo Hệ thống phân loại quốc tế SMFs Smal and Moyen Các doanh nghiệp quy mô vừa và Enterprises nhỏ SWOT Strengths/ Weaknes/ Ma trận kết hợp phân tích chiến lược Opportunies/ Threats bên trong và bên ngoài TOWS Threats/ Opportunies/ Ma trận ngược kết hợp phân tích Weaknes/ Strengths chiến lược bên ngoài và bên trong TSP/N Tấn sản phẩm/năm V.O Value Added/ Gross Ouput Tỷ lệ giá trị gia tăng so với giá trị sản xuất công nghiệp VEGETEXCO Vietnam National Tổng Công ty Rau quả, nông sản Vegetable, Fruit and Việt Nam Agricultural Product Corporation VNN 100% vốn nước ngoài VSATTP Vệ sinh an toàn thực phẩm XHCN Xã hội chủ nghĩa v DANH MỤC CÁC BẢNG STT Tên bảng Trang 1 Bảng 1. Cơ cấu kinh tế và sự dịch chuyển cơ cấu kinh tế ở Việt Nam 16 2 Bảng 1. Cơ cấu hàng xuất khẩu phân theo SITC (2000-2004) 18 3 Bảng 1.

Chính sách của Nhà nước tác động đến khả năng cạnh tranh 45 của doanh nghiệp 4 Bảng 2. Tình hình sản xuất sản phẩm chủ yếu rau quả hộp 57 5 Bảng 2. Tốc độ phát triển SXSP chủ yếu rau quả hộp 59 6 Bảng 2. Cơ cấu mặt hàng hoặc nhóm mặt hàng RQCB của Vegetexco 59 2001 - 2004 7 Bảng 2.

Tỷ trọng mặt hàng dứa so với toàn bộ rau quả chế biến của 61 Tổng Công ty Rau quả (1999 - 2004) 8 Bảng 2. Công suất phân theo khu vực sở hữu với quy mô công nghiệp 70 9 Bảng 2. Sản phẩm dứa hộp chủ yếu (1988 - 1994) 75 10 Bảng 2. Kim ngạch xuất khẩu nhóm mặt hàng rau quả 77 11 Bảng 2.

Tốc độ phát triển KNXK 1999 - 2004 77 12 Bảng 2. Kim ngạch xuất khẩu sang các thị trường (1990 - 1994) 80 13 Bảng 2. Sản lượng dứa chế biến của Tổng Công ty Rau quả giai 81 đoạn 1992 - 1994 14 Bảng 2. Kim ngạch xuất khẩu dứa của Tổng Công ty Rau quả giai 82 đoạn 1992 - 1994 15 Bảng 2.

Kim ngạch xuất khẩu dứa giai đoạn 1995-1998 84 16 Bảng 2. Kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm dứa của Tổng Công ty 85 rau quả (1995 -1998) 17 Bảng 2. Kim ngạch xuất khẩu dứa chế biến của Tổng Công ty rau 86 quả giai đoạn 1999 - 2004 18 Bảng 2. Một số thị trường xuất khẩu dứa chế biến của Tổng Công ty 91 Rau quả Việt Nam 19 Bảng 2.

Giá dứa xuất khẩu một số nước trên thế giới 93 20 Bảng 2. KNXK dứa hộp sang thị trường Mỹ 95 21 Bảng 2. Tình hình XK rau quả giai đoạn 1999 - 2004 97 22 Bảng 3. Vận dụng phân tích ma trận SWOT 114 23 Bảng 3.

Vận dụng dự báo KNXKRQ 117 24 Bảng 3. Kết quả dự báo KNXK 118 25 Bảng 3. Kết quả của câu hỏi 3 134 26 Bảng 3. Kết quả của câu hỏi 4 134 27 Bảng 3.

Kết quả của câu hỏi 7 135 28 Bảng 3. Kế hoạch đầu tư mở rộng của Tổng Công ty Rau quả đến 137 năm 2005 29 Bảng 3. Vận dụng ma trận sản phẩm/thị trường 147 vi DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ STT Tên hình Trang 1 Hình 1. Tháp nhu cầu của Maslow 11 2 Hình 1.

Cơ cấu hàng xuất khẩu phân theo SITC (2000 - 2004) 19 3 Hình 1. Nhân tố ảnh hưởng theo mô hình kim cương của M. Các yếu tố đầu vào sản xuất của doanh nghiệp 34 5 Hình 1. Các ngành có liên quan và hỗ trợ 43 6 Hình 2.

Tình hình sản xuất sản phẩm chủ yếu rau quả hộp 58 (2000 - 2004) 7 Hình 2. Kết quả thực hiện giá trị sản phẩm dứa so với giá trị TSL 61 (1999 -2004) 8 Hình 2. Công suất phân theo khu vực sở hữu với quy mô công nghiệp 70 9 Hình 2. Mô hình sản xuất kinh doanh rau quả 73 10 Hình 2.

Sản phẩm rau quả hộp chủ yếu của Tổng Công ty Rau quả 75 (1988 - 1994) 11 Hình 2. Kim ngạch xuất khẩu nhóm mặt hàng rau quả (1999 - 2004) 78 12 Hình 2. Kim ngạch xuất khẩu dứa giai đoạn 1995 - 1998 84 13 Hình 2. Kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm dứa chế biến của 85 Tổng Công ty Rau quả (1995 - 1998) 14 Hình 2.

Kim ngạch xuất khẩu dứa chế biến của Tổng Công ty Rau 87 quả giai đoạn 1999 - 2004 15 Hình 2. Giá dứa xuất khẩu của Việt Nam so với bình quân của 93 thế giới 16 Hình 2. Kim ngạch xuất khẩu dứa hộp sang thị trường Mỹ 95 17 Hình 2. Tình hình xuất khẩu rau quả theo thị trường năm 2002 98 18 Hình 2.

Tình hình xuất khẩu rau quả theo thị trường năm 2003 98 19 Hình 2. Tình hình xuất khẩu rau quả theo thị trường năm 2004 98 20 Hình 3. Dự báo kim ngạch xuất khẩu rau quả 119 21 Hình 3. Chuỗi cung ứng - mối liên hệ giữa các doanh nghiệp 144 22 Hình 3.

Dây chuyền giá trị theo M. Giá trị gia tăng ngoại sinh 153 24 Hình 3. Năm lĩnh vực thuộc giá trị gia tăng ngoại sinh 155 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Phát triển công nghiệp chế biến nông sản là một định hướng chiến lược được ưu tiên hàng đầu trong chuyển dịch cơ cấu ngành công nghiệp.

Trong đó công nghiệp chế biến rau quả là một trong những bộ phận cấu thành quan trọng. Mặc dù tỷ lệ chế biến còn thấp so với một số ngành chế biến nông sản khác ở trong nước cũng như các nước trong khu vực (đang dừng lại ở con số từ 5 % đến 7 %), nhưng sản phẩm rau quả chế biến của nước ta đã khẳng định được vị thế là một trong những nhóm mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu tương đối cao, góp phần thực hiện chiến lược xuất khẩu cũng như công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước. Những năm 70 và 80, sản phẩm rau quả chế biến của Việt Nam chủ yếu được xuất khẩu sang Liên Xô và một số nước XHCN Đông Âu. Tại những thị trường này sản phẩm rau quả chế biến cũng đã khẳng định được uy tín, đặc biệt có những mặt hàng đã từng nhận được huy chương vàng tại hội chợ quốc tế lúc đó.

Cuộc khủng hoảng kinh tế và chính trị này đã có những tác động to lớn tới nền kinh tế Việt Nam. Công nghiệp chế biến rau quả không nằm ngoài tình trạng đó. Thị trường tiêu thụ rau quả chế biến bị thu hẹp một cách đáng kể. Nhưng cũng từ thách thức đó lại là cơ hội để các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh trong ngành hàng rau quả đổi mới công nghệ, tích cực tìm kiếm và phát triển được một số thị trường mới như Nhật bản, EU, Mỹ.

Tuy nhiên những kết quả bước đầu còn rất hạn chế và khiêm tốn. Hơn nữa, việc đầu tư đổi mới công nghệ của các nhà máy chế biến chưa được quan tâm đúng mức và triệt để. Điều đó ảnh hưởng lớn tới năng suất, chất lượng cũng như chi phí sản xuất. Thực tế trong thời gian qua công tác bảo đảm nguyên liệu rau quả cho chế biến cũng gặp không ít khó khăn.

Có lúc các nhà máy chế biến thiếu nguyên liệu một cách trầm trọng, ngược lại cũng có lúc ở nơi này hay nơi 2 khác tình trạng nguyên liệu được đầu tư theo quy hoạch phục vụ cho nhà máy chế biến nhưng đã không được đưa vào chế biến công nghiệp theo mong muốn. Điều đó gây nên những thiệt hại to lớn cho người trồng nguyên liệu rau quả mà cụ thể là nông dân. Đây là một vấn đề đã và đang gây nên rất nhiều bức xúc thu hút sự quan tâm của toàn xã hội. Những thực trạng phát triển chưa bền vững và ổn định trên chịu sự tác động của yếu tố chính sách phát triển, đặc biệt là các chính sách vĩ mô.