Luận án Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam theo tiêu chuẩn Basel II

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH häc viÖn tµi chÝnh  LÊ THỊ HẠNH QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM THEO TIÊU CHUẨN BASEL II CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS Lê Văn Luyện 2. Vũ Quốc Dũng HÀ NỘI - 2017 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và tài liệu trong Luận án là trung thực. Tất cả những nội dung tham khảo và kế thừa đều đƣợc trích dẫn và tham chiếu đầy đủ.

Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả Lê Thị Hạnh ii LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ sự biết ơn tới giáo viên hƣớng dẫn khoa học PGS.TS Lê Văn Luyện và TS Vũ Quốc Dũng đã nhiệt tình hƣớng dẫn, chỉ bảo và đồng hành cùng tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận án. Tác giả cũng xin cảm ơn các thầy cô giáo của Học Viện Tài Chính đặc biệt là các thầy cô giáo của Khoa Tài chính- ngân hàng, Khoa sau đại học đã hỗ trợ cho tác giả trong việc tìm kiếm tài liệu, góp ý chỉnh sửa luận án. Xin chân thành cảm ơn các Quý Ông/Bà lãnh đạo, các chuyên gia, nhân viên ngân hàng nhà nƣớc, ngân hàng Vietcombank, đã có hỗ trợ hữu ích trong việc thu thập dữ liệu, thông tin và hoàn thành bảng hỏi phục vụ Luận án. Cuối cùng, Tác giả xin đƣợc gửi lòng tri ân sâu sắc tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn quan tâm, động viên và khích lệ Tác giả để hoàn thành Luận án này.

Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả Lê Thị Hạnh iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH.vii LỜI MỞ ĐẦU. 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ RỦI RO TÍN DỤNG VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI THEO TIÊU CHUẨN BASEL II.

Rủi ro và Rủi ro tín dụng của Ngân hàng thƣơng mại. Rủi ro trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thƣơng mại. Quan niệm rủi ro tín dụng trong hoạt động của NHTM. Các thành tố cấu thành rủi ro tín dụng của NHTM.

Nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng của NHTM. Hậu quả của rủi ro tín dụng đối với NHTM. Tiêu chí cơ bản đo lƣờng rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng. Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thƣơng mại.

Tổng quan quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng thƣơng mại. Quản trị rủi ro tín dụng theo Basel II. Kinh nghiệm quản trị rủi ro tín dụng theo tiêu chuẩn Basel II tại một số ngân hàng trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho các NHTM Việt Nam. Kinh nghiệm quản trị rủi ro tín dụng theo tiêu chuẩn Basel II tại một số ngân hàng trên thế giới.

Bài học kinh nghiệm về việc quản trị RRTD theo Basel II cho Ngân hàng TMCP ngoại thƣơng Việt Nam. 72 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1. 74 iv CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG THEO TIÊU CHUẨN BASEL II TẠI NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM. Tổng quan về ngân hàng TMCP ngoại thƣơng Việt Nam.

Khái quát quá trình hình thành và phát triển của Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam (Vietcombank - VCB). Cơ cấu tổ chức của Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam. Tình hình hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam. Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng theo Basel II tại ngân hàng TMCP ngoại thƣơng Việt Nam.

Thực trạng rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam. Mô hình tổ chức quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam. Tổ chức thực hiện quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam. Khảo sát thực trạng quản trị rủi ro tín dụng nói riêng và quản trị rủi ro nói chung theo tiêu chuẩn Basel II tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam.

Thực trạng chất lƣợng quản trị rủi ro tín dụng tại Vietcombank theo tiêu chuẩn Basel II. Đánh giá thực trạng quản trị rủi ro nói chung và rủi ro tín dụng nói riêng theo tiêu chuẩn BASEL II tại ngân hàng TMCP ngoại thƣơng Việt Nam. Những kết quả đạt đƣợc. Những hạn chế.

Nguyên nhân ảnh hƣởng đến công tác quản trị rủi ro tín dụng theo tiêu chuẩn Basel II của Vietcombank. 144 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. 154 v CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG THEO TIÊU CHUẨN BASEL II TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM. Định hƣớng quản trị rủi ro tín dụng của Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam trong giai đoạn 2016 -2020.

Định hƣớng và nhiệm vụ trọng tâm của Vietcombank giai đoạn 2016-2020. Định hƣớng công tác quản trị rủi ro tín dụng của Vietcombank theo Basel II trong giai đoạn 2016 - 2020. Giải pháp hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng theo tiêu chuẩn Basel II tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam. Tăng cƣờng hệ thống kiểm tra, kiểm soát nội bộ trong quản trị rủi ro tín dụng.

Đảm bảo an toàn vốn cho ngân hàng. Áp dụng mô hình đánh giá để lƣợng hóa rủi ro tín dụng theo quy định của Hiệp ƣớc Basel II. Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống công nghệ thông tin. Cải tiến công tác quản trị rủi ro tín dụng phù hợp với các tiêu chuẩn của Hiệp ƣớc Basel II.

Đẩy mạnh công tác quản trị nhân lực và tiêu chuẩn hóa đội ngũ cán bộ173 3. Một số kiến nghị. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nƣớc. Kiến nghị với Hiệp hội ngân hàng.

180 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3. 184 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN CỦA TÁC GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vi DANH MỤC VIẾT TẮT AIRB Phƣơng pháp đánh giá nội bộ nâng cao CBRC Cơ quan giám sát ngân hàng Trung Quốc CIC Trung tâm thông tin tín dụng EAD Rủi ro vỡ nợ EL Tổn thất dự kiến FIRB Phƣơng pháp đánh giá nội bộ cơ bản FSA Cơ quan giám sát ngân hàng Nhật Bản IRB Phƣơng pháp đánh giá nội bộ NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc NHTM Ngân hàng thƣơng mại NHTMNN Ngân hàng thƣơng mại Nhà nƣớc OECD Tổ chức hợp tác và phát triển Kinh tế PD Xác suất vỡ nợ RRTD Rủi ro tín dụng TCTD Tổ chức tín dụng UL Tổn thất ngoài dự kiến vii DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH 1.1: Rủi ro chính các tổ chức tài chính vi mô phải đối mặt .1: Các chỉ tiêu tài chính cơ bản .2: Hoạt động thanh toán xuất nhập khẩu các năm 2012 - 2016 .3: Doanh số mua bán ngoại tệ các năm 2012 - 2016 .4: Diễn biến tình hình rủi ro tín dụng các năm 2012 -2016 .5: Tỷ nợ nợ xấu phân theo loại tiền tệ .6: Tỷ lệ nợ xấu phân theo thành phần kinh tế.7: Hƣớng dẫn tính toán một số chỉ tiêu phân tích tài chính trong chấm điểm xếp hạng tín dụng doanh nghiệp của Vietcombank .8: Điểm trọng số các chỉ tiêu phi tài chính chấm điểm xếp hạng tín dụng doanh nghiệp của Vietcombank .9: Điểm trọng số các chỉ tiêu tài chính và phi tài chính chấm điểm xếp hạng tín dụng doanh nghiệp của Vietcombank .10: Hệ thống ký hiệu xếp hạng tín dụng doanh nghiệp Vietcombank .11: Các chỉ tiêu tài chính chấm điểm xếp hạng tín dụng doanh nghiệp của Vietcombank tại VCI .12: Các chỉ tiêu chấm điểm xếp hạng tín dụng nội bộ đối với khách hàng cá nhân của Vietcombank .13: Hệ thống ký hiệu xếp hạng tín dụng nội bộ cá nhân Vietcombank.14: Phân loại nợ theo điều 6 - QĐ 493/2005/QĐ-NHNN .15: Phân loại nợ theo điều 7 - QĐ 493/2005/QĐ-NHNN .16: Tỷ lệ trích dự phòng cụ thể .17: Nhận định về thời gian triển khai Basel II tại các NHTM Nhà nƣớc .18: Điểm trung bình về phƣơng pháp phù hợp để tính yêu cầu vốn cho rủi ro tín dụng .19: Điểm trung bình về đánh giá về các trụ cột của Basel II .20: Điểm trung bình về các điều kiện thuận lợi khi triển khai Basel II.21: Điểm trung bình về các lợi ích NH nhận đƣợc khi thực hiện Basel II .22: Điểm trung bình về các điều kiện bất lợi khi triển khai Basel II.23: Điểm trung bình về tính tuân thủ, minh bạch khi thực hiện Basel II .1: Phân nhóm ngân hàng áp dụng Basel II .1: Tăng trƣởng tổng tài sản các năm 2012 - 2016 .2: Diễn biến tỷ lệ ROA - ROE các năm 2012 - 2016 .3: Tăng trƣởng vốn huy động các năm 2012 – 2016 .4: Tình hÁình dƣ nợ tín dụng các năm 2012 – 2016. Diễn biến Tỷ lệ nợ quá hạn, Tỷ lệ nợ xấu và Tỷ lệ trích lập dự phòng RRTD các năm 2012 – 2016 .1: Thành phần của rủi ro .2: Rủi ro truyền thống và rủi ro phi truyền thống. Cấu thành rủi ro tín dụng .4 : Mô hình quản trị rủi ro tín dụng tập trung .5: Mô hình quản trị rủi ro tín dụng phân tán.

Các tuyến kiểm soát RRTD ở ngân hàng .7: Cơ cấu tổ chức bộ máy quản trị rủi ro tín dụng. Các bƣớc của quy trình quản trị RRTD. Nội dung Basel II. Cơ cấu tổ chức của Vietcombank .2: Mô hình tổ chức quản trị rủi ro tín dụng tại Vietcombank.

90 1 LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam đã trở thành thành viên của WTO và đang trong tiến trình hội nhập quốc tế. Với xu hƣớng hội nhập và toàn cầu hoá mạnh mẽ này, hoạt động kinh doanh Ngân hàng đƣợc xem là một trong những lĩnh vực hết sức nhạy cảm, phải mở cửa gần nhƣ hoàn toàn theo các cam kết quốc tế. Trong bối cảnh chung đó,việc các NHTM Việt Nam sẽ phải đối mặt với những thách thức nhƣ thế nào, tận dụng cơ hội ra sao và bằng cách nào để có thể biến thách thức thành cơ hội, biến những khó khăn thành lợi thế của bản thân, muốn thế thì toàn bộ các thành viên trong hệ thống NHTM Việt Nam phải chủ động nhận thức để tham gia vào quá trình hội nhập.

Một trong những điều ƣớc quốc tế đƣợc các nhà quản trị ngân hàng đặc biệt quan tâm chính là hiệp ƣớc quốc tế về an toàn vốn trong hoạt động ngân hàng – còn đƣợc biết thông dụng với tên gọi Hiệp ƣớc Basel.