Luận án Tiến sĩ: Phát triển thị trường trái phiếu chính phủ ở Việt Nam - Lê Thị Ngọc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH LÊ THỊ NGỌC PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH LÊ THỊ NGỌC PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HOC: 1. Trịnh Thanh Huyền 2. Vũ Nhữ Thăng HÀ NỘI 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận án là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu kết quả nêu trong luận án là trung thực có nguồn gốc rõ ràng.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN LÊ THỊ NGỌC ii MỤC LỤC Contents LỜI CAM ĐOAN.ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.vi DANH MỤC CÁC BẢNG. viii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ.x DANH MỤC PHỤ LỤC.xi MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của Luận án.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Luận án. Những đóng góp mới của Luận án. Kết cấu của Luận án.5 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ VÀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ.

Tình hình nghiên cứu trong nước. Tình hình nghiên cứu nước ngoài. NHỮNG GIÁ TRỊ KHOA HỌC, THỰC TIỄN ĐƯỢC KẾ THỪA VÀ KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU. Những giá trị khoa học và thực tiễn luận án được kế thừa.

Những khoảng trống nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Quy trình nghiên cứu. Nghiên cứu định tính.

Thiết kế nghiên cứu định lượng. Phương pháp phân tích dữ liệu.20 CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ. THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ. Trái phiếu Chính phủ.

Thị trường trái phiếu Chính phủ. PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ. Khái niệm, yêu cầu, lợi ích và điều kiện phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ. Các tiêu chí đánh giá phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ.

Các nhân tố tác động đến sự phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ VÀ BÀI HỌC ĐỐI VỚI VIỆT NAM. Kinh nghiệm quốc tế phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ. Một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.63 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM.

BỐI CẢNH KINH TẾ QUỐC TẾ VÀ TRONG NƯỚC. Bối cảnh kinh tế quốc tế. Bối cảnh kinh tế trong nước. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM.

Tổng quan về sự phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ ở Việt Nam. Thực trạng phát triển thị trường Trái phiếu Chính phủ ở Việt Nam. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ SỰ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM. Những thành tựu.

Những hạn chế. Nguyên nhân của những hạn chế. PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ VIỆT NAM. Khảo sát, đánh giá các nhân tố tác động đến sự triển của thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam.

Phân tích các nhân tố tác động đến sự triển của thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam.127 CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM.1 BỐI CẢNH, QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2025 VÀ TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030. Bối cảnh phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ ở Việt Nam và nhu cầu vốn của Chính phủ.2 Quan điểm, định hướng phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ ở Việt Nam. Mục tiêu phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ ở Việt Nam. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2025 VÀ TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030.

Nhóm giải pháp vĩ mô. Xây dựng môi trường kinh tế vĩ mô ổn định, minh bạch hóa các khoản đầu tư từ ngân sách. Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý. Hoàn thiện cấu trúc thị trường trái phiếu Chính phủ.

Nhóm giải pháp vi mô. Phát triển đa dạng và chuẩn hóa Trái phiếu Chính phủ. Phát triển sản phẩm mới trên thị trường trái phiếu Chính phủ. Phát triển hệ thống nhà đầu tư định chế.

Phát triển các định chế tài chính trung gian và dịch vụ thị trường. Đổi mới cơ chế điều hành lãi suất và tạo lập đường cong lãi suất chuẩn. Xây dựng và phát triển tổ chức định mức tín nhiệm. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quản lý thị trường TPCP và tăng cường hội nhập quốc tế.

Điều kiện để thực hiện giải pháp. LỘ TRÌNH PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2025 VÀ TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030. 201 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 204 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

214 vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Ký hiệu viết tắt Chữ viết đầy đủ ADB Ngân hàng phát triển Châu Á (The Asian Development Bank) ABMF Diễn đàn trái phiếu Châu Á (The Asian Bonds Market Forum) ASEAN + 3 Cơ chế hợp tác giữa Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (Association of Southeast Asian Nations) và ba quốc gia Đông Bắc Á gồm Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc BHTG Bảo hiểm tiền gửi BHXH Bảo hiểm xã hội BIDV Ngân hàng đầu tư và phát triển Việt Nam BTC Bộ Tài chính CKPS Chứng khoán phái sinh CNH-HĐH Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa CNTT Công nghệ thông tin CPI Chỉ số giá tiêu dung (Consumer Price Index) CQĐP Chính quyền địa phương ĐCLS Đường cong lãi suất EU Liên minh Châu Âu (European Union) FED Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Federal Reserve System) GDCK Giao dịch chứng khoán GDP Tổng sản phẩm quốc nội (Gross Domestic Product) GNP Tổng sản phẩm quốc dân (Gross National Product) GDCK Giao dịch chứng khoán HNX Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội HSX Sở Giao dịch Chứng khoán TPHCM IMF Quỹ Tiền tệ quốc tế (International Money Funds) KBNN Kho bạc Nhà nước KT-XH Kinh tế - Xã hội NĐTNN Nhà đầu tư nước ngoài NHCSXH Ngân hàng Chính sách Xã hội NHNN Ngân hàng Nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại NHTW Ngân hàng trung ương NSĐP Ngân sách địa phương NSNN Ngân sách Nhà nước NSTW Ngân sách Trung ương ODA Viện trợ phát triển chính thức (Official Development Assistance) vii OTC Thị trường phi tập trung (Over the counter) PDs Hệ thống nhà tạo lập thị trường (Primary Dealers) QLNQ Quản lý ngân quỹ SCIC Tổng công ty đầu tư và kinh doanh vốn Nhà nước TCTD Tổ chức tín dụng TPCP Trái phiếu Chính phủ TPCPBL Trái phiếu Chính phủ bảo lãnh TPCQĐP Trái phiếu Chính quyền địa phương TPQT Trái phiếu Quốc tế TPDN Trái phiếu Doanh nghiệp TTCK Thị trường Chứng khoán TTLKCK Trung tâm lưu ký chứng khoán TTTC Thị trường tài chính TTTP Thị trường Trái phiếu UBCKNN Ủy Ban Chứng khoán Nhà nước UPCoM Sàn chứng khoán UPCoM (Unlisted Public Company Market) VBMA Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam (Vietnam Bonds Market Associations) VND Đồng Việt Nam VNIBOR Lãi suất Liên ngân hàng Việt Nam VNindex-HNX Chỉ số chứng khoán trên sàn HOSE, HNX index WB Ngân hàng Thế giới (World Bank) WEF Diễn đàn kinh tế thế giới (World Economic Forum) viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang Bảng 2. Tổng khối lượng huy động vốn năm 2016-2017 57 Bảng 2. Phương thức huy động vốn năm 2016-2017 57 Bảng 2. Khối lượng phát hành hiện tại so với kế hoạch năm 2016 – 2017 57 Bảng 2.

Dự báo tình hình tài chính năm 2017-2021 58 Bảng 3. Dự báo tăng trưởng GDP tại Đông Á và Thái Bình Dương (%) 70 Bảng 3. Các chỉ số kinh tế vĩ mô cơ bản 74 Bảng 3. Dư nợ thị trường trái phiếu giai đoạn 2011-2017 75 Bảng 3.

Kỳ hạn bình quân TPCP phát hành qua các năm 83 Bảng 3. Danh mục kỳ hạn TPCP phát hành năm 2016-2017 83 Bảng 3.6 Khối lượng phát hành trên TTTP giai đoạn 2011- 2017 85 Bảng 3. Kết quả huy động vốn từ phát hành TPCP năm 2011 – 2017 86 Bảng 3. Quy mô thị trường trái phiếu giai đoạn 2011-2017 87 Bảng 3.

Tỷ lệ đầu tư TPCP so với tổng tài sản, tình hình nắm giữa TPCP 93 Bảng 3. Tỷ lệ mua, đầu tư TPCP so với nguồn vốn ngắn hạn của hệ thống tổ chức tín dụng tại thời điểm cuối năm 2017 94 Bảng 3. Tỷ lệ năm giữ TPCP/ Tổng tài sản của hệ thống tổ chức tín dụng giai đoạn 2011 – 2017 94 Bảng 3. Cơ cấu danh mục đầu tư của các doanh nghiệp bảo hiểm giai đoạn 2011 – 2017 95 Bảng 3.

Tổng tài sản và cơ cấu đầu tư của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ giai đoạn 2011 – 2017 96 Bảng 3. Cơ cấu đầu tư của Bảo hiểm xã hội giai đoạn 2014 – 2017 97 Bảng 3. Tỷ lệ đầu tư TPCP của BHTG giai đoạn 2014 – 2017 98 Bảng 3. Triển vọng định mức tín nhiệm của Việt Nam 123 ix Bảng 3.

Đánh giá về khuôn khổ pháp lý 124 Bảng 3. Đánh giá về sản phẩm 125 Bảng 3. Đánh giá về nhà đầu tư 125 Bảng 3. Đánh giá về hạ tầng công nghệ 126 Bảng 3.

Đánh giá về tính minh bạch 126 Bảng 3. Đánh giá về định chế tài chính trung gian 127 Bảng 3. Đánh giá về phát triển thị trường 127 Bảng 3. Kết quả kiểm định sự tin cậy cho nhân tố khuôn khổ pháp lý 128 Bảng 3.

Kết quả kiểm định sự tin cậy cho nhân tố sản phẩm 128 Bảng 3. Kết quả kiểm định sự tin cậy cho nhân tố nhà đầu tư 129 Bảng 3. Kết quả kiểm định sự tin cậy cho nhân tố hạ tầng công nghệ 129 Bảng 3. Kết quả kiểm định sự tin cậy cho nhân tố minh bạch 130 Bảng 3.

Kết quả kiểm định sự tin cậy cho nhân tố định chế tài chính trung gian 130 Bảng 3. Kết quả kiểm định sự tin cậy cho nhân tố phát triển thị trường TPCP 131 Bảng 3. Kết quả phân tích nhân tố cho các biến độc lập 131 Bảng 3. Kết quả phân tích nhân tố cho biến phụ thuộc 132 Bảng 3.

Kết quả phân tích nhân tố cho các biến độc lập 133 Bảng 3. Kết quả phân tích nhân tố cho biến phụ thuộc 133 Bảng 3. Kết quả phân tích hồi quy các nhân tố ảnh hướng đến sự phát triển TPCP thị trường sơ cấp 134 Bảng 3. Kết quả phân tích hồi quy các nhân tố ảnh hướng đến sự phát triển TPCP thị trường thứ cấp 135 Bảng 4.

Tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm của GDP 138 Bảng 4. Ví dụ về mức lãi suất tham chiếu đối với trái phiếu có lãi suất thả nổi 164 x DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ Hình, biểu đồ Tên hình, biểu đồ Trang HÌNH Hình 1.