Luận án tiến sĩ về truyền dẫn chính sách tài khóa tới Việt Nam - Nguyễn Hoàng Thụy Bích Trâm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM NGUYỄN HOÀNG THỤY BÍCH TRÂM TRUYỀN DẪN CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA TỪ CÁC QUỐC GIA CÓ QUAN HỆ THƯƠNG MẠI ĐẾN VIỆT NAM: ỨNG DỤNG MÔ HÌNH GVAR LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh, năm 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM TRUYỀN DẪN CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA TỪ CÁC QUỐC GIA CÓ QUAN HỆ THƯƠNG MẠI ĐẾN VIỆT NAM: ỨNG DỤNG MÔ HÌNH GVAR Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng Mã số chuyên ngành: 9340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS NGUYỄN THỊ LIÊN HOA TP.Hồ Chí Minh, năm 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các số liệu sử dụng phân tích trong luận án có nguồn gốc rõ ràng, đã công bố theo đúng quy định. Các kết quả nghiên cứu trong luận án do tôi tự tìm hiểu, phân tích một cách trung thực, khách quan và phù hợp với thực tiễn của Việt Nam.

Các kết quả này chưa từng được công bố trong bất kỳ nghiên cứu nào khác. Nghiên cứu sinh Nguyễn Hoàng Thụy Bích Trâm ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn đến PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hoa đã hướng dẫn động viên tôi và khuyến khích tôi trong quá trình thực hiện luận án. Nhờ những lời khuyên hữu ích và góp ý của cô mà luận án có thể được hoàn thành tốt. Ngoài ra, tôi cũng nhận được nhiều sự động viên và giúp đỡ từ các giảng viên Khoa Tài Chính, đặc biệt là, những đóng góp chuyên môn quý báu từ các thầy cô bộ môn Tài Chính Quốc Tế.

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn của mình với những đóng góp này của các thầy cô. Bên cạnh đó, tôi cũng xin cảm ơn những hỗ trợ về tinh thần từ gia đình và đồng nghiệp của tôi, đã góp phần cho sự thành công của luận án này. iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii MỤC LỤC.iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG.

vii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ. xi CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU.1 Bối cảnh nghiên cứu.2 Khoảng trống nghiên cứu.3 Mục tiêu của luận án.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.5 Phương pháp nghiên cứu.6 Những đóng góp mới của luận án.7 Kết cấu của luận án.8 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY.1 Lý thuyết cơ sở về truyền dẫn chính sách tài khóa quốc tế.1 Truyền dẫn chính sách tài khóa quốc tế thông qua lãi suất.2 Truyền dẫn chính sách tài khóa thông qua hành vi tiêu dùng.3 Truyền dẫn chính sách tài khóa thông qua tỷ lệ mậu dịch.4 Truyền dẫn chính sách tài khóa quốc tế thông qua các nhân tố vĩ mô khác 15 2.2 Các nghiên cứu thực nghiệm.1 Truyền dẫn cú sốc tài khóa ở những quốc gia phát triển.2 Truyền dẫn tài khóa từ các quốc gia phát triển đến những quốc gia đang phát triển. 27 iv TỔNG KẾT CHƯƠNG 2. 30 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU.1 Mô hình truyền dẫn chính sách tài khóa quốc tế dưới cách tiếp cận của GVAR 32 3.1 Mô hình của từng quốc gia riêng lẻ.2 Các tiến trình của mô hình GVAR.2 Dữ liệu nghiên cứu.1 Điều chỉnh mùa vụ bằng chương trình X-13A-S.2 Xử lý dữ liệu Việt Nam bằng phương pháp Denton-Cholette.3 Ma trận tỷ trọng thương mại của các quốc gia trong mẫu nghiên cứu.51 TỔNG KẾT CHƯƠNG 3.

54 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.1 Kết quả ước lượng mô hình GVAR.1 Kiểm định nghiệm đơn vị.2 Xác định và ước lượng các mô hình của từng quốc gia.2 Kiểm tra các quan hệ dài hạn và đặc tính dai dẳng.3 Hiệu ứng đồng thời và mối tương quan chéo giữa các quốc gia.4 Phân tích truyền dẫn tài khóa và phân rã phương sai từ các quốc gia là đối tác thương mại đến Việt Nam.1 Tác động của chính sách tài khóa của các quốc gia là đối tác thương mại đến tiêu dùng hộ gia đình Việt Nam.2 Tác động của chính sách tài khóa của các quốc gia là đối tác thương mại đến sản lượng Việt Nam.3 Tác động của chính sách tài khóa của các quốc gia là đối tác thương mại đến số dư tiền thực của Việt Nam.4 Tác động của chính sách tài khóa của các quốc gia là đối tác thương mại đến tỷ lệ mậu dịch của Việt Nam.5 Tác động của chính sách tài khóa của các quốc gia là đối tác thương mại đến giá cả nội địa của Việt Nam.5 Thảo luận kết quả nghiên cứu. 90 TỔNG KẾT CHƯƠNG 4. 94 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý NGHIÊN CỨU.1 Tóm tắt kết quả nghiên cứu, các hàm ý và khuyến nghị chính sách.2 Các hàm ý và khuyến nghị chính sách.3 Đóng góp của luận án.4 Hạn chế của đề tài. 98 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

100 Phụ lục 1: Ma trận tỷ trọng thương mại thay đổi theo thời gian. 107 Phụ lục 2: Kiểm định nghiệm đơn vị. 119 Phụ lục 3: Kết quả thống kê giá trị riêng của mô hình GVAR. 125 Phụ lục 4: Kết quả phân rã phương sai sai số dự báo tổng quát của cú sốc chi tiêu chính phủ từ các đối tác thương mại đến Việt Nam.

129 Phụ lục 5: Hoạt động thương mại của Việt Nam và các đối tác thương mại với Việt Nam năm 2017. 132 Phụ lục 6: Bảng thống kê mô tả của biến nội địa. 144 Phụ lục 7: Bảng thống kê mô tả của biến nước ngoài.148 Phụ lục 8: Bảng thống kê mô tả của biến toàn cầu. 152 vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Diễn giải GVAR Phương pháp tự hồi quy vector toàn cầu VAR Mô hình vector tự hồi quy VARX* Mô hình vector tự hồi quy có biến nước ngoài VECMX* Mô hình vector hiệu chỉnh sai số có biến nước ngoài PP Hàm đặc tính dai dẳng GIRFs Hàm phản ứng xung tổng quát GFEVD Phân rã phương sai sai số dự báo tổng quát ADF Kiểm định nghiệm đơn vị Dicky Fuller WS Dicky Fuller cân đối có trọng số AIC Tiêu chuẩn thông tin Akaike OLS Phương pháp bình phương bé nhất CUSUM Tổng tích lũy PK Thống kê tổng tích lũy QLR Thống kê của Quandt MW Thống kê Wald APW Thống kê Wald theo hàm mũ CSTK Chính sách tài khóa CTHGĐ Chi tiêu hộ gia đình 3SLS Mô hình hồi quy ba bước NOEM Mô hình cân bằng tổng quát chuẩn REER Tỷ giá thực đa phương CTCP Chi tiêu chính phủ CTHGĐ Chi tiêu hộ gia đình vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1: Tóm tắt cơ chế truyền dẫn chính sách tài khóa quốc tế.

18 Bảng 2: Ma trận tỷ trọng thương mại của các quốc gia năm 2017.53 Bảng 3: Kết quả tóm tắt kiểm định nghiệm đơn vị ở mức ý nghĩa 5%.56 Bảng 4: Bậc của mô hình VARX* được lựa chọn.57 Bảng 5: Kết quả kiểm định ngoại sinh dạng yếu ở mức ý nghĩa 5%.58 Bảng 6: Số trường hợp bác bỏ tính ổn định của các tham số trong mô hình ở mức ý nghĩa 5%. 59 Bảng 7: Mối quan hệ đồng liên kết ở các mô hình VARX*riêng lẻ của từng quốc gia. 61 Bảng 8: Các hiệu ứng đồng thời của biến nước ngoài lên các đối tác nội địa.65 Bảng 9: Mối quan hệ tương quan chéo từng cặp của các biến và phần dư.67 Bảng 10: Kết quả ước lượng trung vị của hàm phản ứng đẩy tổng quát cho nền kinh tế Việt Nam trước sự gia tăng (+1σ) chi tiêu chính phủ Trung Quốc trong 8 quý đầu 90 viii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Hình 1: Tiến trình hiệu chỉnh mùa vụ. 44 Hình 2: Số liệu của Việt Nam theo tần suất quan sát năm.

51 Hình 3: Số liệu Việt Nam theo quý được điều chỉnh theo Denton- Cholette.51 Hình 4: Đồ thị hàm đặc tính dai đẳng của các mối quan hệ đồng liên kết trong mô hình GVAR. 62 Hình 5: Các giá trị riêng trong mô hình. 70 Hình 6: Đồ thị phản ứng xung tổng quát của cú sốc tăng chi tiêu chính phủ từ các đối tác thương mại lên chi tiêu hộ gia đình Việt Nam. 74 Hình 7: Đồ thị phản ứng đẩy tổng quát của cú sốc tăng chi tiêu chính phủ từ các đối tác thương mại lên sản lượng Việt Nam.

78 Hình 8: Phản ứng đẩy tổng quát của cú sốc tăng chi tiêu chính phủ từ các đối tác thương mại lên số dư tiền thực của Việt Nam. 82 Hình 9: Đồ thị phản ứng đẩy tổng quát của cú sốc tăng chi tiêu chính phủ từ các đối tác thương mại lên tỷ lệ mậu dịch của Việt Nam. 86 Hình 10: Đồ thị phản ứng đẩy tổng quát của cú sốc tăng chi tiêu chính phủ từ các đối tác thương mại lên giá cả nội địa của Việt Nam.90 Hình 11: Phản ứng của nền kinh tế Việt Nam trước sự gia tăng chi tiêu chính phủ Trung Quốc. 93 Hình 12: Xuất Khẩu sản phẩm nông nghiệp 2017.

133 Hình 13: Xuất khẩu sản phẩm năng lượng và khai thác quặng mỏ 2017.134 Hình 14: Xuất khẩu ngành sản xuất năm 2017. 135 Hình 15: Xuất khẩu mặt hàng sắt thép năm 2017. 136 Hình 16: Xuất khẩu mặt hàng máy móc và thiết bị vận tải năm 2017.137 Hình 17: Xuất khẩu thiết bị văn phòng và bưu chính viễn thông năm 2017.138 Hình 18: Xuất khẩu các sản phẩm ô tô năm 2017. 138 Hình 19: Xuất khẩu các sản phẩm hóa chất năm 2017.

139 Hình 20: Xuất khẩu nguyên liệu vải sợi năm 2017. 140 ix Hình 21: Xuất khẩu quần áo năm 2017. 141 x TÓM TẮT Luận án nghiên cứu sự truyền dẫn chính sách tài khóa từ các quốc gia có quan hệ thương mại đến Việt Nam trong giai đoạn 1995 - 2017. Luận án đã sử dụng phương pháp tự hồi quy vector toàn cầu (GVAR) trên các đối tác thương mại lớn của Việt Nam như là Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan, Úc, Singapore, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Philipines, và khu vực Châu Âu để làm rõ tính phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế có quan hệ thương mại với nhau.

Luận án đã tìm thấy kết quả cho rằng sự gia tăng chi tiêu chính phủ ở Trung Quốc sẽ làm tăng chi tiêu hộ gia đình và sản lượng Việt Nam. Kết quả này có được là do sự gia tăng chi tiêu chính phủ Trung Quốc làm giảm tỷ giá thực đa phương của Việt Nam, mang lại lợi thế cạnh tranh cho hàng hóa của Việt Nam. Đồng thời, tác động lan tỏa này cũng góp phần làm giảm giá cả hàng hóa nội địa của Việt Nam và làm tăng số dư tiền thực, từ đó kích thích tiêu dùng hộ gia đình Việt Nam, góp phần làm gia tăng sản lượng Việt Nam.