Luận án Tiến sĩ của Phạm Thị Lý: Thị trường lao động TP.HCM hội nhập quốc tế

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM -----***----- PHẠM THỊ LÝ THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM -----***----- PHẠM THỊ LÝ THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ Chuyên ngành: Kinh tế chính trị Mã ngành: 62.02 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. LƯU THỊ KIM HOA 2. NGUYỄN CHÍ HẢI LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP.

HỒ CHÍ MINH, NĂM 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án Tiến sĩ với đề tài “Thị trường lao động Thành phố Hồ Chí Minh trong hội nhập quốc tế” là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các thông tin, số liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ rang; các kết quả nghiên cứu chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Nghiên cứu sinh Phạm Thị Lý i MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của nghiên cứu.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Đóng góp mới của luận án. Kết cấu của luận án.

- 6 - CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tổng quan các nghiên cứu về TTLĐ ở nước ngoài. Tổng quan các nghiên cứu về TTLĐ ở các nước trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế. Tổng quan các nghiên cứu về TTLĐ ở một số nước đang phát triển trong hội nhập quốc tế.

Tổng quan các nghiên cứu về TTLĐ ở Việt Nam. Đánh giá chung về các nghiên cứu có liên quan. Những đóng góp về mặt lý luận. Những đóng góp về mặt thực tiễn.

Khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu. - 27 - TÓM TẮT CHƯƠNG 1. - 28 - CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ. Những vấn đề lý luận cơ bản về thị trường lao động.

Khái niệm thị trường lao động. Lý luận về hàng hóa sức lao động của C. Các quy luật vận hành của TTLĐ. Lý thuyết việc làm và thất nghiệp.

Thị trường lao động trong hội nhập quốc tế. Những nhân tố bên trong nền kinh tế tác động đến TTLĐ. Tác động của hội nhập quốc tế đến TTLĐ. Vai trò của TTLĐ đối với tăng trưởng kinh tế và hội nhập quốc tế.

Khung phân tích đề nghị cho luận án. - 70 - TÓM TẮT CHƯƠNG 2. - 71 - CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp tiếp cận nghiên cứu.

Phương pháp luận biện chứng duy vật. Phương pháp trừu tượng hóa khoa học. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể. Phương pháp nghiên cứu định tính.

Phương pháp nghiên cứu định lượng. Nguồn số liệu. - 79 - TÓM TẮT CHƯƠNG 3. - 80 - CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG TP.HCM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ.

Khái quát quá trình hội nhập quốc tế và đổi mới tư duy về TTLĐ ở Việt Nam. Khái quát quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam và TP.2 Quá trình đổi mới tư duy về TTLĐ trong quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế ở Việt Nam. Phân tích thực trạng thị trường lao động TP.HCM trong quá trình hội nhập quốc tế. Cung – cầu lao động.

Việc làm và thất nghiệp. Tiền công - tiền lương. Cạnh tranh trên TTLĐ TP.5 Hệ thống an sinh xã hội và chính sách hỗ trợ những người lao động yếu thế. Phân tích các yếu tố bên trong tác động đến sự phát triển TTLĐ TP.HCM trong quá trình hội nhập quốc tế.

Dân số học. Tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế TP. Giáo dục – đào tạo. Thể chế và chính sách của Nhà nước đối với TTLĐ.

Hệ thống dịch vụ gắn kết cung – cầu trên TTLĐ. Phân tích tác động của hội nhập quốc tế đến TTLĐ TP. Tác động của hội nhập quốc tế đến cung – cầu lao động. Tác động của hội nhập quốc tế đến việc làm và tiền lương trong khu vực doanh nghiệp ở TP.

Đánh giá chung về những thành tựu và hạn chế của TTLĐ TP.HCM trong hội nhập quốc tế. Những thành tựu và nguyên nhân. Những hạn chế và nguyên nhân. - 141 - TÓM TẮT CHƯƠNG 4.

- 143 - CHƯƠNG 5: QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG TP.HCM TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ - 144 - 5. Quan điểm và định hướng phát triển TTLĐ TP.HCM trong hội nhập quốc tế. Dự báo những cơ hội và thách thức cho TTLĐ TP.HCM trong hội nhập quốc tế. Quan điểm và định hướng phát triển TTLĐ TP.HCM trong hội nhập quốc tế.

Những giải pháp mang hàm ý chính sách nhằm phát triển TTLĐ TP. HCM trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay. Nhóm giải pháp đối với cung lao động. Nhóm giải pháp đối với cầu lao động.

Nhóm giải pháp hoàn thiện thể chế, chính sách TTLĐ. - 173 - TÓM TẮT CHƯƠNG 5. - 182 - DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. - 186 - DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH VÀ CÔNG BỐ NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN PHỤ LỤC v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ASEAN : Hiệp hội các nước Đông Nam Á AEC : Cộng đồng kinh tế ASEAN AFTA : Khu vực mậu dịch tự do ASEAN BHXH : Bảo hiểm xã hội BHYT : Bảo hiểm y tế BHTN : Bảo hiểm thất nghiệp CMKT : Chuyên môn kỹ thuật CNTB : Chủ nghĩa tư bản DN Doanh nghiệp DNFDI : Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài DNVVN : Doanh nghiệp vừa và nhỏ DNNN : Doanh nghiệp Nhà nước DNTN : Doanh nghiệp tư nhân FDI : Đầu tư trực tiếp nước ngoài FES : Viện Friedrich Elber Stiftung GDP : Tổng sản phẩm quốc nội HNKTQT : Hội nhập kinh tế quốc tế ILO : Tổ chức lao động quốc tế ILSSA : Viện khoa học lao động và xã hội NSLĐ : Năng suất lao động TP.

HCM : Thành phố Hồ Chí Minh TTLĐ : Thị trường lao động KTTN : Kinh tế tư nhân KTTT : Kinh tế thị trường WTO : Tổ chức thương mại thế giới XHCN : XHCN XNK : Xuất nhập khẩu vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 4.1: Tỷ lệ đóng góp của khu vực có vốn ĐTNN vào tổng vốn đầu tư và GDP TP. HCM giai đoạn 1995 – 2015 .2: Dân số và lao động TP.3: Trình độ CMKT của LLLĐ thành phố Hồ Chí Minh 2011- 2015 .4: Phân tích chỉ số cơ cấu cung lao động theo trình độ nghề ở TP.5: Cơ cấu lao động từ 15 tuổi trở lên chia theo thành phần kinh tế.6: Sự chuyển dịch về cơ cấu doanh nghiệp và lao động hoạt động trong khu vực doanh nghiệp theo hình thức sở hữu năm 2014 so với năm 2000 .7: Phân tích chỉ số cơ cấu cầu lao động theo trình độ CMKT ở TP.8: Cơ cấu lao động 15 tuổi trở lên theo vị thế việc làm năm 2015 .9: Cơ cấu lao động có việc làm từ 15 tuổi trở lên theo nghề nghiệp ở TP.HCM và so sánh với cả nước vào năm 2015 .10: Thu nhập bình quân/tháng của lao động làm công ăn lương giai đoạn 2002 – 2015.11: Chênh lệch tiền lương/ tháng theo trình độ học vấn đã điều chỉnh theo lạm phát giai đoạn 2002 - 2014.12: Tốc độ tăng trưởng kinh tế TP.HCM giai đoạn 1996 – 2015 theo khu vực kinh tế.13: Cơ cấu lao động làm việc trong độ tuổi chia theo ngành kinh tế .14: Kết quả ước lượng mô hình hồi quy hàm sản xuất của TP.15: Năng suất lao động theo ngành theo giá thưc tế.16: Số lượng doanh nghiệp trên địa bàn TP. HCM giai đoạn 2007 – 2014 .17: Tiền lương trung bình/năm của người lao động phân theo loại hình doanh nghiệp.18: Số lao động trung bình phân theo loại hình doanh nghiệp và có tham gia hoạt động XNK.19: Tiền lương trung bình năm của người lao động trong doanh nghiệp có và không có xuất nhập khẩu phân theo thành phần kinh tế .1: So sánh tiền lương cơ bản của người lao động làm việc trong khu vực sản xuất ở một số nước ASEAN* .- 148 -! viii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2.1: Đường cung lao động.2: Đường cầu lao động .3: Cân bằng trên TTLĐ ngành i .4: Sự di chuyển lao động giữa các ngành có xu hướng san bằng tiền lương .1: Thiết kế hỗn hợp đa phương pháp .1: Kim ngạch xuất – nhập khẩu của TP.HCM giai đoạn 1995 – 2015 .2: Độ mở cửa thương mại của TP. HCM và cả nước giai đoạn 1995 – 2015 - 87 -! Hình 4.3: Tiền lương bình quân/tháng của người lao động từ 15 tuổi trở lên năm 2015 phân theo thành phần kinh tế (ĐVT: nghìn đồng) .4: Tiền lương bình quân của lao động theo trình độ học vấn năm 2014 .5: Tốc độ tăng trưởng TP.HCM và cả nước .6: Tăng trưởng tổng lao động và tổng nguồn vốn trong khu vực doanh nghiệp ở TP.

HCM giai đoạn 2008 – 2014 .7: Biến động về giá trị trung bình của vốn tính bình quân người lao động trong các khu vực doanh nghiệp ở TP. HCM giai đoạn 2007 – 2014. Tính cấp thiết của nghiên cứu Việt Nam chính thức khởi xướng công cuộc đổi mới từ năm 1986, chuyển đổi mô hình kinh tế từ kế hoạch hóa tập trung sang mô hình nền KTTT định hướng XHCN. Một trong những nội dung quan trọng của đổi mới kinh tế là phát triển TTLĐ.

Bởi để KTTT hình thành và phát triển đòi hỏi phải hình thành và phát triển đồng bộ các loại thị trường như: thị trường vốn, thị trường chứng khoán, thị trường tư liệu sản xuất, TTLĐ,… Trong đó, TTLĐ là một trong những thị trường yếu tố sản xuất, là một bộ phận không thể thiếu trong hệ thống đồng bộ các thị trường. Do đó, làm thế nào để phát triển TTLĐ luôn là chủ đề được các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách ở Việt Nam quan tâm. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới và trở thành một phần sôi động của nền kinh tế thế giới, TTLĐ Việt Nam cũng là một kênh chính chịu sự tác động của quá trình này. Quá trình tự do hóa thương mại đòi hỏi phải dỡ bỏ các rào cản thương mại như thuế quan, hạn ngạch,… đã làm giá cả hàng hóa và dịch vụ trong nước diễn biến sát hơn với giá cả trên thị trường thế giới.