Luận án tiến sĩ kinh tế: Quyết định lựa chọn sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP của hộ nông dân vùng Trung du miền núi phía Bắc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ====***==== NGUYỄN NHƯ TRANG QUYẾT ĐỊNH LỰA CHỌN SẢN XUẤT CHÈ THEO TIÊU CHUẨN THỰC HÀNH NÔNG NGHIỆP TỐT CỦA HỘ NÔNG DÂN TẠI VÙNG TRUNG DU MIỀN NÚI PHÍA BẮC LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KINH TẾ NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI, 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ====***==== NGUYỄN NHƯ TRANG QUYẾT ĐỊNH LỰA CHỌN SẢN XUẤT CHÈ THEO TIÊU CHUẨN THỰC HÀNH NÔNG NGHIỆP TỐT CỦA HỘ NÔNG DÂN TẠI VÙNG TRUNG DU MIỀN NÚI PHÍA BẮC Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 9620115 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Quang Cảnh HÀ NỘI, 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi thực hiện và không vi phạm sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, Ngày ……tháng……năm 2020 Nghiên cứu sinh Nguyễn Như Trang ii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận án, NCS đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình và tạo mọi điều kiện thuận lợi của giáo viên hướng dẫn, các thầy cô giáo, đồng nghiệp, gia đình và bạn bè. NCS xin chân thành cảm ơn PGS.TS Lê Quang Cảnh về sự động viên, định hướng, tận tình và tâm huyết trong suốt quá trình học tập và làm luận án của NCS.

Xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới tập thể lãnh đạo, các giảng viên khoa Bất động sản và Kinh tế tài nguyên, đặc biệt là các thầy giáo, cô giáo Bộ môn Kinh tế nông nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi, giúp đỡ và góp ý để luận án được hoàn thiện. Xin gửi lời cảm ơn tới các cán bộ thuộc Viện Đào tạo Sau đại học – Trường Đại học Kinh tế quốc dân đã tạo điều kiện thuận lợi, hướng dẫn thủ tục hành chính, quy trình thực hiện để NCS hoàn thành chương trình đào tạo. Xin được cảm ơn cán bộ Hội Nông dân, Khuyến nông các cấp và hơn 400 hộ nông dân tại ba tỉnh Thái Nguyên, Yên Bái, Phú Thọ đã chia sẻ nhiệt tình, giúp đỡ NCS có những thông tin quý báu cho luận án này. Cuối cùng, NCS xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã tận tình hỗ trợ, giúp đỡ NCS trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu.

Ngày …tháng…năm 2020 Nghiên cứu sinh Nguyễn Như Trang iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.vi DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH.viii DANH MỤC PHỤ LỤC.ix PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án.

Kết cấu của luận án.6 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Sản xuất nông nghiệp theo hướng vệ sinh an toàn thực phẩm. Lựa chọn sản xuất theo tiêu chuẩn GAP. Nghiên cứu nhân tố quyết định lựa chọn sản xuất theo tiêu chuẩn GAP.

Phương pháp tiếp cận chính trong các nghiên cứu về nhân tố quyết định lựa chọn 14 1. Lý thuyết quyết định lựa chọn sản xuất của nông hộ. Khoảng trống nghiên cứu.17 TÓM TẮT CHƯƠNG 1. 19 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUYẾT ĐỊNH LỰA CHỌN PHƯƠNG PHÁP SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP THEO TIÊU CHUẨN GAP CỦA HỘ NÔNG DÂN.

Cơ sở lý thuyết về quyết định lựa chọn. Đặc điểm quyết định lựa chọn sản xuất của hộ nông dân. Sản xuất nông nghiệp của hộ theo tiêu chuẩn GAP. Khái niệm và vai trò của GAP trong sản xuất nông nghiệp.2 Quyết định lựa chọn sản xuất theo tiêu chuẩn GAP của hộ.3 Một số tiêu chuẩn GAP đang được áp dụng.

Sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP. Nội dung sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP. Sự khác biệt giữa sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP và theo phương pháp truyền thống. Nhân tố ảnh hưởng tới quyết định sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP.41 TÓM TẮT CHƯƠNG 2.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Khung nghiên cứu và biến nghiên cứu. Khung nghiên cứu. Biến nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập dữ liệu. Phương pháp phân tích dữ liệu. Dữ liệu nghiên cứu.59 TÓM TẮT CHƯƠNG 3.

THỰC TRẠNG SẢN XUẤT CHÈ THEO TIÊU CHUẨN GAP TẠI VÙNG TDMNPB. Đặc điểm tự nhiên kinh tế xã hội vùng TDMNPB. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế xã hội cơ bản của vùng.

Khái quát sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP ở vùng TDMNPB. Quy mô và sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP vùng TDMNPB. Thực hiện quy trình sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP. Chi phí đầu tư sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP.

Thực trạng các nhân tố ảnh hưởng tới quyết định sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP của hộ nông dân vùng TDMNPB. Nhân tố thuộc về hộ sản xuất. Nhân tố thuộc về thị trường. Nhân tố thuộc về yêu cầu kỹ thuật.

Nhân tố thuộc về chính sách nhà nước. Đánh giá kết quả sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP. Những kết quả đạt dược. Những vấn đề còn tồn tại và nguyên nhân.98 TÓM TẮT CHƯƠNG 4.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM LỰA CHỌN VÀ DUY TRÌ SẢN XUẤT CHÈ THEO TIÊU CHUẨN GAP. Kết quả phân tích nhân tố. Kết quả kiểm định thang đo/biến. Kết quả từ phân tích nhân tố khám phá EFA.

Quyết định lựa chọn áp dụng sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP. Quyết định duy trì sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP.109 TÓM TẮT CHƯƠNG 5. GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY HỘ NÔNG DÂN LỰA CHỌN VÀ DUY TRÌ SẢN XUẤT CHÈ THEO TIÊU CHUẨN GAP. Định hướng và quy hoạch phát triển sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP.

Kết quả nghiên cứu chính. Giải pháp thúc đẩy hộ lựa chọn và duy trì sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP 118 6. Bảo đảm quỹ đất và tăng cường liên kết hộ nhằm tăng quy mô diện tích đất cho sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP. Xây dựng cơ chế hỗ trợ các hộ tiếp tục duy trì sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP 119 6.

Tăng cường tuyên truyền kiến thức, lợi ích về quy trình sản xuất nông nghiệp theo tiêu chuẩn GAP và các mô hình sản xuất áp dụng thành công. Chú trọng giải quyết vấn đề thị trường đầu ra cho sản phẩm chè. Thường xuyên rà soát, xây dựng và ban hành các chính sách, thông tư hướng dẫn riêng cho sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP, chú ý tới vấn đề thực thi chính sách 124 6. Kiểm tra, giám sát việc triển khai áp dụng quy trình sản xuất chè theo GAP.

Thực hiện liên kết sáu nhà trong sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP. 131 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ.134 TÀI LIỆU THAM KHẢO.135 vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ATVSTP An toàn vệ sinh thực phẩm Bộ NN&PTNT Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn BVTV Bảo vệ thực vật EFA Phân tích nhân tố khám phá GAP Quy trình thực hành nông nghiệp tốt NCS Nghiên cứu sinh TDMNPB Trung du miền Núi phía Bắc UBND Ủy ban nhân dân vi DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: So sánh sản xuất chè tiêu chuẩn GAP và chè thông thường.2: Nhóm nhân tố sử dụng trong nghiên cứu quyết định lựa chọn sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP.1: Diễn giải thang đo, căn cứ và giả thuyết tác động của các biến.2: Mô tả dữ liệu trong mẫu nghiên cứu.1: Trang bị cơ sở vật chất vùng TDMNPB phân theo xã.2: Mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản của hộ nghèo vùng TDMNPB năm 2016.3: Diện tích chè vùng TDMNPB giai đoạn 2016-2018.4: Diện tích sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP vùng TDMNPB, 2015-201869 Bảng 4.5: Diện tích chè GAP vùng TDMNPB thực tế và quy hoạch.6: Chi phí đầu tư để sản xuất 1 ha chè theo tiêu chuẩn GAP.7: Chi phí kiến thiết và chăm sóc hàng năm cho 1 ha chè GAP của hộ.8: Chi phí sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP và chè thường/1ha hộ bỏ ra.9: Giá bán các loại sản phẩm chè.10: Kết quả sản xuất kinh doanh chè GAP và chè thường.11: Thống kê tuổi chủ hộ.12: Thống kê trình độ học vấn của chủ hộ sản xuất chè.13: Thống kê giới tính chủ hộ sản xuất chè.14: Thống kê chủ hộ tham gia các tổ chức chính trị - xã hội.15: Thống kê số năm kinh nghiệm sản xuất chè của chủ hộ.16: Khoảng cách từ hộ đến trung tâm huyện.17: Thái độ với công nghệ mới.18: Kết quả khảo sát về nhận thức lợi ích của hộ sản xuất chè áp dụng tiêu chuẩn GAP.19: Yêu cầu thị trường về sản phẩm chè GAP của hộ.20: Doanh thu chè khô của các hộ.21: Quy mô diện tích của các hộ trồng chè.22: Đánh giá yêu cầu sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP.23: Hộ nhận được hỗ trợ.24: Ý kiến hộ nông dân về các chính sách hỗ trợ.1: Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo.2: Kết quả phân tích EFA Rotated component matrix.3: Các nhân tố ảnh hưởng tới quyết định áp dụng sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP của hộ.4: Tác động biên của các biến tới quyết định duy trì sản xuất chề theo tiêu chuẩn GDP của hộ trồng chè.110 vi DANH MỤC HÌNH Hình 3.1: Mô hình nghiên cứu quyết định lựa chọn sản xuất của hộ nông nghiệp.2: Mô hình quyết định của hộ nông dân với tiêu chuẩn GAP.3: Mối quan hệ giữa hai quyết định.2: Số hộ sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP.3: Lý do các hộ chưa áp dụng tiêu chuẩn GAP cho sản xuất chè.4: Lý do hộ áp dụng tiêu chuẩn GAP cho sản xuất chè.5: Lý do hộ không duy trì áp dụng tiêu chuẩn GAP cho sản xuất chè.6: Hệ thống kênh tiêu thụ chè GAP.79 ix DANH MỤC PHỤ LỤC Phụ lục 1: Bảng hỏi khảo sát.138 Phụ lục 2: Câu hỏi phỏng vấn sâu.145 Phụ lục 3: Tổng hợp kết quả phỏng vấn nhân tố ảnh hưởng tới quyết định sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP của hộ.149 Phụ lục 4: Phân công nhiệm vụ quản lý ATTP đối với sản xuất chè.161 Phụ lục 5: Các văn bản chính sách hỗ trợ cho sản xuất chè an toàn do địa phương các tỉnh ban hành.164 Phụ lục 6: Văn bản chính sách của nhà nước về ATTP nói chung và sản xuất chè an toàn nói riêng.165 Phụ lục 7: Xử lý vấn đề nội sinh của biến diện tích.168 Phụ lục 8: Kết quả kiểm định phương sai trích.169 Phụ lục 9: Kết quả kiểm định sự phù hợp và tương quan của các thang đo: Kiểm định KMO và Bartlett.171 Phụ lục 10: Kết quả phân tích EFA Rotated Component Matrix.172 Phụ lục 11: Kết quả kiểm định đa cộng tuyến: Ma trận hệ số tương quan Pearson.176 Phụ lục 12: Ước lượng các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định duy trì sản xuất chè theo tiêu chuẩn GAP của hộ ở vùng TDMNPB.177 Phụ lục 13: Nội dung quy định sản xuất chè theo tiêu chuẩn VietGAP theo quyết định số 1121/QĐ-BNN-KHCN-2008.179 Phụ lục 14: Tổng chi phí sản xuất chè hàng năm.