Nghiên cứu CLVT đánh giá hình thái và chức năng thận - ĐH Huế

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y - DƯỢC DƯƠNG PHƯỚC HÙNG NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ CỦA CHỤP CẮT LỚP VI TÍNH ĐA DÃY ĐẦU THU TRONG ĐÁNH GIÁ HÌNH THÁI VÀ CHỨC NĂNG THẬN Ở NGƯỜI CHO THẬN SỐNG TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HUẾ, 2024 Công trình được hoàn thành tại: TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y - DƯỢC, ĐẠI HỌC HUẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS. LÊ TRỌNG KHOAN PGS. NGUYỄN KHOA HÙNG Phản biện 1: Phản biện 2: Phản biện 3: Luận án được bảo vệ tại Vào lúc giờ 00 ngày tháng năm Có thể tìm hiểu luận án tại: 1. Thư viện Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế 2.

Thư viện Quốc gia Việt Nam ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y - DƯỢC DƯƠNG PHƯỚC HÙNG NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ CỦA CHỤP CẮT LỚP VI TÍNH ĐA DÃY ĐẦU THU TRONG ĐÁNH GIÁ HÌNH THÁI VÀ CHỨC NĂNG THẬN Ở NGƯỜI CHO THẬN SỐNG Ngành: ĐIỆN QUANG VÀ Y HỌC HẠT NHÂN Mã số: 9 72 01 11 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. LÊ TRỌNG KHOAN PGS. NGUYỄN KHOA HÙNG HUẾ, 2024 1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Đánh giá trước phẫu thuật để xác định giữ lại một thận bình thường có chức năng tốt ở người cho thận sống, xác định thận được ghép cho BN không có bất thường quan trọng và xác định các đặc điểm chính về giải phẫu mạch máu của thận.

Có nhiều kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh và y học hạt nhân hiệu quả trong đánh giá chọn lựa thận ở người cho thận sống như: siêu âm, chụp mạch số hoá, cộng hưởng từ, chụp xạ hình nhấp nháy thận (Scintigraphy), chụp cắt lớp phát xạ đơn photon (SPECT), chụp cắt lớp phát xạ Positron (PET). Tuy nhiên, mỗi kỹ thuật đều có những hạn chế nhất định. Cắt lớp vi tính (CLVT) đa dãy là một kỹ thuật toàn diện giúp đánh giá hình thái thận ở người cho thận sống trước phẫu thuật với độ chính xác rất cao từ 95-100%. Đồng thời, đánh giá tốt nhu mô thận bình thường hay bệnh lý, giải phẫu và các biến thể giải phẫu mạch máu thận, giải phẫu của niệu quản và biểu mô đường dẫn niệu cũng như đánh giá được mức lọc cầu thận của mỗi thận riêng biệt.

Tại Việt nam, hiếm có nghiên cứu đánh giá đồng thời cả hình thái và chức năng thận, đặc biệt là đánh giá mức lọc cầu thận của mỗi thận riêng biệt ở người cho thận sống trên CLVT. Do đó, giá trị của CLVT trong trường hợp này chưa được rõ. Với những lý do trên, chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu giá trị của chụp cắt lớp vi tính đa dãy đầu thu trong đánh giá hình thái và chức năng thận ở người cho thận sống” nhằm 3 mục tiêu: 1. Đánh giá hình thái thận ở người cho thận sống trên CLVT đa dãy đầu thu.

Đánh giá chức năng thận ở người cho thận sống trên CLVT đa dãy đầu thu. Xác định giá trị của chụp CLVT đa dãy đầu thu trong đánh giá hình thái và chức năng thận được chọn ghép ở người cho thận sống. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong xác định độ chính xác của đánh giá kích thước, thể tích thận, mạch máu và các bất thường trên CLVT so với đo lường trong phẫu thuật lấy thận ghép. Ngoài ra, nghiên cứu còn cung cấp dữ liệu khoa học cho các nhà khoa học lĩnh vực ghép thận trong nước và trên thế giới thông qua các bài báo khoa học công bố trên tạp chí trong nước và quốc tế cũng như bài báo cáo tại hội nghị khoa học quốc tế.

Về ý nghĩa thực tiễn, CLVT có thể đánh giá mức lọc cầu thận của mỗi thận riêng biệt ngoài việc đánh giá hình thái thận. Đây là tiêu chí quan trọng về chức năng thận trong lựa chọn thận ghép. 2 Tính đến thời điểm nghiên cứu, chưa có nghiên cứu hay dữ liệu tại Việt Nam đánh giá đồng thời hình thái và chức năng thận của người cho thận sống trên CLVT. Do đó, kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn giúp các nhà lâm sàng có thêm bằng chứng để quyết định chọn lựa phương pháp đánh giá thận trước phẫu thuật ghép thận.

ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN Đây là nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam với cỡ mẫu nghiên cứu tương đối lớn về áp dụng CLVT trong đánh giá hình thái và chức năng thận trước phẫu thuật ở người cho thận sống. Đặc biệt, CLVT đa dãy đầu thu có khả năng đánh giá mức lọc cầu thận của mỗi thận riêng biệt. Những giá trị này giúp lựa chọn thận để cắt ghép được tối ưu và đảm bảo an toàn trong quá trình phẫu thuật ghép thận. Đồng thời, dữ liệu phân tích từ nghiên cứu cũng cho thấy có sự tương đồng về chức năng lọc cầu thận trên CLVT và xạ hình thận chức năng SPECT.

Kết quả này giúp các nhà lâm sàng có thể tham khảo để lựa chọn phương pháp đánh giá chức năng lọc cầu thận phù hợp. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN Luận án dài 136 trang. Đặt vấn đề 2 trang, tổng quan 34 trang, đối tượng và phương pháp nghiên cứu 23 trang, kết quả nghiên cứu 42 trang, bàn luận 32 trang, kết luận 2 trang, hạn chế và kiến nghị 1 trang. Trong luận án có 66 bảng, 12 biểu đồ, 22 hình, 1 sơ đồ và 2 đồ thị.

Tài liệu tham khảo có 153, trong đó có 29 tài liệu tiếng Việt 122 tài liệu tiếng Anh và 2 tài liệu tiếng Pháp. Có 55 tài liệu tham khảo trong 5 năm gần đây chiếm tỷ lệ 35,95%. Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. GIẢI PHẪU HÌNH THÁI VÀ CHỨC NĂNG THẬN 1.

Đặc điểm giải phẫu hình thái thận 1. Hình thể ngoài, vị trí và kích thước Thận có hình hạt đậu, màu nâu đỏ, bề mặt trơn láng, được bọc trong một bao xơ. Vị trí thận nằm sau phúc mạc trong góc xương sườn XI và cột sống thắt lưng, ngay trước cơ thắt lưng. Kích thước: dài khoảng 12cm, rộng 6cm, dày 3cm, thận trái hơi dài hơn và hẹp hơn.

Trung bình mỗi thận nặng khoảng 150g. Liên quan Thận phải và trái có liên quan với các cấu trúc khác nhau ở phía trước, phía sau, phía trong, phía ngoài. Hình thể trong và cấu tạo đại thể Thận được bọc trong một bao xơ mỏng được cấu tạo bởi tổ chức mô liên kết giàu chất collagen với các sợi cơ trơn và cơ đàn hồi, gồm có xoang thận bao quanh bởi nhu mô thận gồm phần tủy thận và phần vỏ thận. Động mạch thận Động mạch (ĐM) thận thường có kích thước lớn phù hợp với nhu cầu chức năng của thận.

ĐM thận chính điển hình có chiều dài khoảng 40 - 60mm và có đường kính khoảng 5 - 6mm. Tĩnh mạch thận Tĩnh mạch (TM) thận phải: ngắn hơn, chiều dài trung bình khoảng 2 - 4cm và đổ vào ở bờ phải TM chủ dưới thường hơi thấp hơn TM thận trái. TM thận trái: thường dài hơn, trung bình khoảng 6 - 10cm và đi trước ĐM chủ ở ngay dưới ĐM mạc treo tràng trên, để đổ vào TM chủ dưới. Nhận biết các TM đổ về các TM thận trước phẫu thuật là rất quan trọng ở những người cho thận sống vì các TM này rất khó thấy trong quá trình phẫu thuật.

Thường chọn thận trái ở người cho thận sống vì TM thận trái dài hơn, dễ phẫu thuật cắt hơn. Bạch mạch Các bạch mạch ở thận chủ yếu đổ vào các hạch bạch huyết quanh cuống thận. Thần kinh Thận được phân phối thần kinh từ các nhánh của đám rối thận, thuộc hệ thần kinh tự chủ đi dọc theo ĐM thận. Hầu hết là các thần kinh vận mạch.

Còn các thần kinh cảm giác đau chủ yếu ở bể thận, đi vào tủy gai qua các thần kinh tạng. Đặc điểm giải phẫu chức năng thận Thận chịu trách nhiệm cho việc điều hòa nước và điện giải, bài xuất các chất thải, tiết ra renin, erythropoietin và giúp chuyển đổi thành Vitamin D hoạt tính. Tốc độ lọc cầu thận trong một đơn vị thời gian ở người trưởng thành khỏe mạnh thay đổi rất nhiều theo kích thước cơ thể, và do đó thường được chuẩn hóa để tính đến điều này. CHỤP CẮT LỚP VI TÍNH ĐÁNH GIÁ HÌNH THÁI VÀ CHỨC NĂNG THẬN Ở NGƯỜI CHO THẬN SỐNG 1.

Chụp cắt lớp vi tính Chụp CLVT đa dãy đầu thu mạch máu thận với các chương trình xử lý tái tạo hình ảnh trong không gian 3 chiều theo các kỹ thuật MPR, MIP, VRT và Curve MPR có thể xác định chính xác các biến thể giải phẫu của mạch máu thận, từ các biến thể giải phẫu đơn giản đến các biến thể giải phẫu phức tạp, góp phần phục vụ tốt cho lĩnh vực ghép thận. Hiện nay, chụp CLVT đã trở thành phương pháp chẩn đoán hình ảnh được lựa chọn đầu tiên để đánh giá các tổn thương hình thái học và chức năng thận. CLVT đã chứng tỏ được hiệu quả lớn trong việc phát hiện các biến thể giải phẫu mạch máu thận với độ nhạy và độ đặc hiệu trên 90% theo nhiều công trình nghiên cứu đã được báo cáo. Đánh giá chức năng thận trên cắt lớp vi tính 1.

Lịch sử Dawson và Peter (1993) mô tả phương pháp đo chức năng lọc cầu thận tương ứng trên mỗi mi-li-lít của nhu mô thận bằng cách chụp CLVT động học tại một vị trí cắt qua thận trong quá trình tiêm thuốc cản quang. Patlak và cộng sự (1983) phương pháp tiếp cận tương tự (biểu đồ Patlak) để đo các hằng số vận chuyển của hàng rào mạch máu não bằng kỹ thuật chụp CLVT động học tại một vị trí để khảo sát. Nguyên lý Phương trình Patlak-Rutland là nền tảng của việc tính toán chức năng lọc cầu thận. Tuy nhiên, chúng tôi nhận thấy tỷ trọng của ĐM chủ đo ở thì không thuốc có khác nhau tùy thuộc vào loại máy CT sử dụng của các hãng sản xuất khác nhau.

Cách đo tỷ trọng của toàn bộ thận Tỷ trọng trung bình và diện tích của thận phải, thận trái được đo bằng cách dùng ROI (Region of interest) vẽ trên tất cả các lát cắt theo chương trình đo tỷ trọng của máy CLVT. Vùng ROI đo cần phải gần sát với bề mặt ngoài của thận càng chính xác. Chỉ có vùng nhu mô thận được đo trong vùng ROI. Cách đo tỷ trọng của ĐM chủ ROI đo tỷ trọng ĐM chủ có hình tròn và được đặt cẩn thận ở chính giữa lòng ĐM chủ, không bao gồm thành ĐM chủ để tránh xơ vữa vôi hoá trong một số trường hợp.

Tích phân của đường cong tỷ trọng ĐM chủ cần được xác định để tính chức năng lọc cầu thận.