Luận án tiến sĩ: Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THCS thành phố Hà Nội

Giới thiệu khái quát về luận án Đề tài: “Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học cơ sở thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” là công trình khoa học độc lập, được nghiên cứu trên địa bàn thành phố Hà Nội trong bối cảnh đổi mới giáo dục theo Nghị quyết 29/NQ-TW. Đề tài được kết cấu 3 chương. Nội dung đề tài đi sâu phân tích, luận giải một cách khoa học về thực chất và những vấn đề có tính quy luật của quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THCS; đồng thời, tiến hành khảo sát, đánh giá đúng thực trạng và chỉ ra những yêu cầu về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THCS thành phố Hà Nội trong bối cảnh đổi mới giáo dục; trên cơ sở đó, luận án đề xuất những biện pháp cơ bản và tổ chức thử nghiệm biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trường THCS đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Những nội dung cơ bản đó góp phần cung cấp cơ sở khoa học để các nhà lãnh đạo, quản lý các cấp chỉ đạo tổ chức hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THCS trên địa bàn Thủ đô đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

Lý do chọn đề tài luận án GD&ĐT có vị trí quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực. Trong đó chất lượng giáo viên ảnh tới thành tích học tập của HS …. Đội ngũ nhà giáo là lực lượng nòng cốt thực hiện mục tiêu GD&ĐT; là người xây dựng cho học sinh thế giới quan, nhân sinh quan tiến bộ, tổ chức HS kiến tạo và rèn luyện phương pháp tư duy khoa học, khả năng làm việc độc lập, sáng tạo. Khi nói về vai trò của đội ngũ nhà giáo, tại Hội nghị giáo dục ở Úc năm 1993, các đại biểu đã đưa ra nhận định: người giáo viên sẽ là người có trách nhiệm làm thay đổi thế giới.

Đảng ta cũng xác định “Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục và được xã hội tôn vinh”. 2 Nghị quyết số 29/NQ-TW tại Hội nghị lần thứ 8, BCHTƯ Ðảng khóa XI về "Ðổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế" đã khẳng định vai trò "quyết định chất lượng giáo dục" của đội ngũ nhà giáo. Ðiều này vừa thể hiện niềm tin vừa thể hiện sự mong đợi của Ðảng và Nhà nước đối với đội ngũ nhà giáo các cấp học trong công cuộc đổi mới giáo dục đã và đang diễn ra. Nhiệm vụ "Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục" đang đặt lên vai đội ngũ nhà giáo Việt Nam những yêu cầu mới với trách nhiệm lớn hơn trong dạy học và giáo dục.

Mỗi thầy giáo, cô giáo theo yêu cầu đổi mới không những là người giỏi về kiến thức môn học mà còn phải là người có năng lực sư phạm. “Dạy cái gì?” và “Dạy như thế nào?” là hai câu hỏi lớn thể hiện năng lực dạy học mà mỗi người giáo viên trong nhà trường hiện đại phải đáp ứng. Hiện nay, chương trình giáo dục phổ thông mới được xây dựng theo tinh thần Nghị quyết Trung ương số 29 - NQ/TW, đã tác động sâu sắc đến mọi yếu tố, trong đó giáo viên là yếu tố đặc biệt quan trọng quyết định phần lớn thành công của nội dung đổi mới giáo dục. Thực trạng giáo dục hiện nay cho thấy còn nhiều bất cập với yêu cầu của Nghị quyết 29-NQ/TW, trong đó có nguyên nhân chủ yếu từ sự bất cập về năng lực nghề nghiệp của đội ngũ giáo viên.

Trong những năm gần đây, Bộ GD&ÐT đã chỉ đạo, tổ chức nhiều đợt tập huấn bồi dưỡng nâng cao trách nhiệm, đạo đức và năng lực nghề nghiệp cho giáo viên. Ðặc biệt là các nội dung đổi mới về PPDH theo thuyết kiến tạo và đánh giá kết quả học tập; áp dụng các phương pháp và hình thức giáo dục và dạy học tiên tiến, hiện đại (như: Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề, phương pháp bàn tay nặn bột, phương pháp dạy học theo dự án, giáo dục kỹ năng sống, giáo dục di sản, giáo dục văn hóa truyền thống, giáo dục ứng phó 3 với biến đổi khí hậu và thảm họa thiên tai, ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào dạy và học. Chương trình bồi dưỡng và nâng cao năng lực đội ngũ nhà giáo theo những yêu cầu của Chuẩn nghề nghiệp GV và Chuẩn cán bộ quản lý các cấp từ năm 2010, giúp nhà giáo ở cương vị công tác của mình, thường xuyên tự học tập và rèn luyện để nâng cao mức đạt được theo các yêu cầu của Chuẩn. Các Chuẩn đó được thể hiện cụ thể về phẩm chất đạo đức; năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm; năng lực tìm hiểu môi trường và đối tượng giáo dục; năng lực phối hợp với gia đình, cộng đồng và xã hội trong công tác giáo dục, năng lực phát triển nghề nghiệp.

Hiện nay, tuyệt đại bộ phận giáo viên có tinh thần trách nhiệm tốt, kiên trì, vượt khó vì sự nghiệp phát triển giáo dục, nhất là giáo viên ở vùng khó khăn. Tuy nhiên, do nhiều khó khăn trong cuộc sống, do áp lực của công việc, do trình độ đào tạo không đồng đều, do cơ chế quản lý hoạt động nghề nghiệp còn bất cập,… nên có một bộ phận không nhỏ giáo viên chán nghề, chưa phấn đấu nâng cao kiến thức và kỹ năng giảng dạy. Hằng năm, các cơ sở giáo dục đều thực hiện hoạt động bồi dưỡng giáo viên nhằm nâng cao trình độ, nhưng dường như chưa có chuyển biến trong cách dạy, còn nhiều hình thức bồi dưỡng chưa phù hợp và ý thức tham gia bồi dưỡng của giáo viên còn chưa cao. Nhiều giáo viên có thói quen dạy học cũ từ trước và ngại đổi mới.

Đây có thể xem là hạn chế lớn nhất của giáo viên phổ thông nói chung và giáo dục trung học cơ sở nói riêng. Theo các kết quả điều tra mới nhất, một tỉ lệ khá lớn giáo viên phổ thông đang không đủ sức đáp ứng các yêu cầu của chương trình giáo dục hiện hành; việc bồi dưỡng được tổ chức hằng năm cho giáo viên phổ thông lại mang nặng tính hình thức, kém hiệu quả; tình trạng vừa thừa vừa thiếu giáo viên tồn tại dai dẳng hàng chục năm qua không giải quyết được cũng khiến công tác đào tạo và sử dụng giáo viên gặp không ít khó khăn. 4 Bên cạnh đó, trở ngại lớn nhất trong việc xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên phổ thông là Thầy/Cô giáo ở các trường phổ thông công lập động lực hoạt động phát triển nghề nghiệp chưa cao vì thu nhập từ lương và phụ cấp từ ngân sách Nhà nước không đủ bảo đảm cuộc sống cho họ. Vì vậy, nhiều giáo viên trường công, đặc biệt ở các đô thị phải dạy thêm dẫn đến tình trạng dạy thêm tràn lan.

Trong khi đó, tình trạng xuống cấp về đạo đức và văn hóa trong xã hội gây nhiều tác động tiêu cực đến trường học. Do vậy, vị thế xã hội của nghề thầy và người thầy bị hạ thấp trong thang giá trị xã hội. Trong cuộc điều tra gần đây, 40-60% giáo viên phổ thông đã thẳng thắn bày tỏ ý kiến nếu được chọn lại nghề sẽ không làm nghề dạy học. Học sinh khá, giỏi không thi vào trường sư phạm sẽ là nguy cơ giảm dần chất lượng GV.

Trước thực trạng rất đáng lo ngại như vậy, rõ ràng cần phải tập trung sửa đổi chính sách đối với nhà giáo và cải cách công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đồng thời làm cho nghề dạy học trở thành một trong những lĩnh vực nghề nghiệp được xã hội thật sự coi trọng , tạo nđộng lực phát triển ngyheef hnghieepj cho GV và có sức thu hút đối với học sinh khá/ giỏi sau khi tốt nghiệp bậc trung học phổ thông. Quá trình đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế đòi hỏi sự nỗ lực của toàn xã hội. Trong đó, đội ngũ nhà giáo có vai trò hết sức quan trọng bởi họ chính là lực lượng trực tiếp đóng góp vào sự đổi mới này. Để nâng cao năng lực cho đội ngũ nhà giáo, công tác bồi dưỡng phải được tiến hành thường xuyên với những biện pháp quản lý phù hợp, hiệu quả.

Nhiệm vụ đó không chỉ cấp bách trước mắt mà còn là thể chế được Điều 63 - Luật Giáo dục quy định: “Nhà giáo có nhiệm vụ không ngừng học tập, rèn luyện để nâng cao đạo đức, phẩm chất, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và nêu gương tốt cho học sinh”. Vì thế, giáo viên THCS nói chung và giáo viên các trường THCS thành phố Hà Nội nói riêng 5 phải có ý thức chủ động tham gia bồi dưỡng và tự bồi dưỡng để nâng cao kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm, phẩm chất đạo đức là những cấu phần chủ yếu của năng lực nghề nghiệp nhà giáo. Những vấn đề nêu trên là lý do để chúng tôi lựa chọn đề tài: “Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học cơ sở thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” để nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3.

Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu đề xuất các giải pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THCS thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Nhiệm vụ nghiên cứu 3. Xác định cơ sở lý luận về quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên THCS đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Điều tra, khảo sát làm rõ thực trạng về quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên THCS thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên THCS thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Khảo nghiệm các biện pháp và Thử nghiệm 1 biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên THCS thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Khách thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu và giả thiết khoa học 4. Khách thể nghiên cứu: Hoạt động bồi dưỡng giáo viên ở trường THCS 4.

Đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THCS thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Phạm vi nghiên cứu 4.