Vận dụng phương pháp dạy học tích cực bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh Vật lý 11 THPT

i CÁC CHỮ VI T TẮT TRONG LUẬN ÁN TT Cá hữ viết tắt Ý nghĩ 1 ĐC Đối chứng 2 GQVĐ Giải quyết vấn đề 3 GV Giáo viên 4 HS Học sinh 5 NL Năng lực 6 PPDH Phƣơng pháp dạy học 7 PTDH Phƣơng tiện dạy học 8 SGK Sách giáo khoa 9 THPT Trung học phổ thông 10 TN Thí nghiệm 11 TNSP Thực nghiệm sƣ phạm 12 ThN Thực nghiệm 13 VL Vật lí ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. L DO CHỌN ĐỀ TÀI. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

GIẢ THUYẾT KHOA HỌC. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN.

Về nghiên cứu lý luận. Về nghiên cứu ứng dụng. CẤU TRÖC CỦA LUẬN ÁN.TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Các kết quả nghiên cứu về phƣơng pháp dạy học tích cực ở nƣớc ngoài.

Các kết quả nghiên cứu về phƣơng pháp dạy học tích cực ở trong nƣớc. Cơ sở tâm l học, giáo dục học, l luận dạy học của PPDH tích cực. Các nghiên cứu vận dụng phƣơng pháp dạy học tích cực trong môn Vật lí. Các kết quả về dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề.

Các kết quả nghiên cứu trên thế giới. Các kết quả nghiên cứu ở Việt Nam. Nh ng vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu. VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG.

Phƣơng pháp dạy học. Khái niệm phƣơng pháp dạy học. Cấu trúc của phƣơng pháp dạy học. Phân loại phƣơng pháp dạy học.

Phƣơng pháp dạy học tích cực. Khái niệm phƣơng pháp dạy học tích cực. Nh ng dấu hiệu đ c trƣng của phƣơng pháp dạy học tích cực. So sánh phƣơng pháp dạy học tích cực với các phƣơng pháp dạy học khác.

Phân loại PPDH tích cực. Năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong học tập. Khái niệm năng lực. Năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong học tập Vật lí.

Vận dụng phƣơng pháp dạy học tích cực nhằm bồi dƣỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong học tập Vật lí. Xác lập quan điểm vận dụng phƣơng pháp dạy học tích cực bồi dƣỡng 38 năng lực GQVĐ cho HS trong dạy học Vật lí. Lựa chọn phƣơng pháp dạy học tích cực bồi dƣỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong học tập Vật lí. Quy trình vận dụng PPDH tích cực nhằm bồi dƣỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh khi dạy học một chƣơng trong môn Vật lí.

Khảo sát thực trạng vận dụng PPDH tích cực trong môn Vật lí ở các trƣờng THPT tỉnh Nghệ An .58 Kết luận chƣơng 2. VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG CHƢƠNG “TỪ TRƢỜNG” VẬT LÍ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Vị trí, đ c điểm chƣơng “Từ trƣờng” trong chƣơng trình Vật lí trung học phổ thông hiện hành. Phân tích nội dung dạy học chƣơng “Từ trƣờng” Vật lí 11 trung học phổ thông hiện hành.

Mục tiêu dạy học chƣơng “Từ trƣờng” theo định hƣớng bồi dƣỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Thiết lập lôgic phát triển nội dung chƣơng “Từ trƣờng” ph hợp các quan điểm dạy học nhằm bồi dƣỡng năng lực giải quyết vấn đề. Nh ng kh khăn khi áp dụng PPDH tích cực theo SGK chƣơng trình chu n hiện hành. Đề xuất logic phát triển nội dung chƣơng “Từ trƣờng” ph hợp các quan điểm nhằm bồi dƣỡng năng lực giải quyết vấn đề.

Chu n bị các điều kiện dạy học chƣơng “Từ trƣờng” theo PPDH tích cực. Lựa chọn PPDH, phƣơng tiện, hình thức tổ chức dạy học. Chu n bị phƣơng tiện, thiết bị dạy học. Xây dựng các tình huống c vấn đề dạy học chƣơng “Từ trƣờng”.

Xây dựng Bài tập vấn đề chƣơng “Từ trƣờng”. Thiết kế các tiến trình dạy học chƣơng “Từ trƣờng” Vật lí 11 theo PPDH tích cực nhằm bồi dƣỡng NL GQVĐ cho HS. Tiến trình dạy học kiến thức “Cảm ứng từ”. Tiến trình tổ chức dạy học dự án “Chế tạo động cơ điện một chiều đơn giản”.

Tiến trình dạy học bài “Từ trƣờng của dòng điện chạy trong các dây dẫn c hình dạng đ c biệt” .111 Kết luận chƣơng 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM. Mục đích thực nghiệm sƣ phạm. Nhiệm vụ thực nghiệm sƣ phạm.

Đối tƣợng và thời gian thực nghiệm sƣ phạm. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm. Thực nghiệm sƣ phạm vòng 1. Nội dung thực nghiệm sƣ phạm vòng 1.

Phân tích diễn biến thực nghiệm sƣ phạm vòng 1. Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm sƣ phạm vòng 1. Thực nghiệm sƣ phạm vòng hai. Xây dựng các tiêu chí đánh giá kết quả thực nghiệm sƣ phạm.

Phân tích cụ thể tiến trình dạy học từng nội dung kiến thức. Phân tích kết quả bài kiểm tra sau khi thực nghiệm sƣ phạm.143 Kết luận chƣơng 4 .146 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .150 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ .151 TÀI LIỆU THAM KHẢO .152 MỤC LỤC v DANH MỤC CÁC ẢNG Trang Bảng 2. Bảng so sánh PPDH truyền thống và PPDH tích cực theo [70 28 Bảng 2. Phân loại PPDH tích cực 31 Bảng 2.

Các chỉ số hành vi của HS khi đánh giá NL GQVĐ 36 Bảng 2. Các tiêu chí của của NL GQVĐ và mức độ của từng tiêu chí 37 Bảng 2. Các nguyên nhân gây kh khăn trong quá trình vận dụng PPDH 61 tích cực Bảng 3. Hệ thống nội dung kiến thức cần dạy chƣơng “Từ trƣờng” 65 Bảng 3.

Phân phối chƣơng trình theo hƣớng nghiên cứu 73 Bảng 3. Tổ chức dạy học các kiến thức chƣơng “Từ trƣờng” VL 11 THPT 73 Bảng 3. Kế hoạch dạy học 102 Bảng 4. Danh sách các trƣờng và lớp thực nghiệm 113 Bảng 4.

Nội dung thực nghiệm sự phạm vòng 1 114 Bảng 4. Nội dung thực nghiệm sƣ phạm vòng 2 126 Bảng 4. Phân loại mức độ NL GQVĐ của HS 131 Bảng 4. Tổng hợp kết quả đánh giá NL GQVĐ của HS 132 Bảng 4.

Tổng hợp kết quả đánh giá NL GQVĐ của HS 135 Bảng 4. Điểm đánh giá NL GQVĐ dạy học dự án “Chế tạo động cơ điện 1 139 chiều đơn giản của lớp 11A2 Trƣờng THPT Huỳnh Thúc Kháng” Bảng 4. Kết quả đánh giá HS trong dạy học dự án 139 Bảng 4. Kết quả tổng hợp điểm bài kiểm tra 140 Bảng 4.

Kết quả tổng hợp điểm bài kiểm tra 143 Bảng 4. Kết quả tính các tham số đ c trƣng 143 Bảng 4. Kết quả tổng hợp các tham số đ c trƣng 144 Bảng 4. Kết quả tính tần suất và tần suất lũy tích 144 vi DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ TH Trang Hình 2.

Cấu trúc của phƣơng pháp dạy học 22 Hình 2. Sơ đồ chung về các phƣơng pháp giáo dục 24 Hình 2. Cấu trúc của NL theo nguồn lực hợp thành 32 Hình 2. Quá trình giải quyết vấn đề 34 Hình 2.5 Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề 35 Hình 2.6 Quy trình sử dụng phƣơng pháp thực nghiệm theo chiến lƣợc 43 dạy học GQVĐ.

Cấu trúc của phƣơng pháp mô hình 47 Hình 2. Quy trình sử dụng phƣơng pháp l thuyết theo chiến lƣợc dạy 48 học GQVĐ. Quy trình dạy học GQVĐ theo hình thức góc 53 Hình 2. Quy trình vận dụng PPDH tích cực cho một chƣơng trong môn 58 Vật lí Hình 3.

Tiến trình dạy học chƣơng “Từ trƣờng” theo SGK chƣơng trình 70 chu n Hình 3. Tiến trình dạy học chƣơng “Từ trƣờng” theo hƣớng phát triển 72 NL GQVĐ Hình 3. Máy chiếu vật thể tự làm 74 Hình 3. Bảng phụ và giá để 75 Hình 3.

Bộ TN lực từ 76 Hình 3. TN khảo sát từ trƣờng của dòng điện thẳng dài 77 Hình 3. Khảo sát từ trƣờng của dòng điện trong dây dẫn tròn 78 Hình 3. Khảo sát từ trƣờng dòng điện trong ống dây 78 Hình 3.

Bộ TN cân Cotton 79 Hình 3. Núm tinh chỉnh cân 79 Hình 3. TN ảo trên máy tính 80 Hình 3. Phiếu hỗ trợ quan sát video clip cân cotton 81 Hình 3.13 Phòng học d ng dạy học tích cực 82 Hình 3.

Sơ đồ tƣởng tiến trình dạy học khái niệm Cảm ứng từ 91 Hình 4. HS làm TN ở g c trải nghiệm 117 Hình 4. HS tham gia làm TN quan sát từ phổ dây dẫn thẳng 119 vii Hình 4. HS phát biểu quy tắc nắm bàn tay phải 119 Hình 4.

Hình ảnh từ phổ và sự định hƣớng của kim nam châm thử khi 120 nghiên cứu từ trƣờng của dây dẫn thẳng dài Hình 4. HS làm TN với ống dây 121 Hình 4. Hình ảnh giai đoạn 1 chế tạo động cơ điện 123 Hình 4. Bản vẽ phƣơng án TN đo lực từ của nhóm 129 Hình 4.

HS hoạt động ở g c quan sát 130 Hình 4. Kết quả đánh giá NL GQVĐ của HS ở lớp ThN và lớp ĐC 132 Hình 4. Không gian phòng học 134 Hình 4. Kết quả đánh giá NL GQVĐ của HS ở lớp ThN và lớp ĐC 135 Hình 4.

Sản ph m dự án “Thuyền em gi đảo” 137 Hình 4. HS đang trình diễn sản ph m “Động cơ điện 1 chiều đơn giản 138 Hình 4.14 Đồ thị biểu diễn kết quả đánh giá theo tiêu chí NL GQVĐ 139 Hình 4. Đồ thị phân bố tần suất của lớp ThN và lớp ĐC 140 Hình 4. Đồ thị Phân bố tần suất lũy tích của lớp ThN và lớp ĐC 140 Hình 4.

Phân bố tần suất của lớp ThN và lớp ĐC 145 Hình 4. Phân bố tần suất lũy tích của lớp ThN và lớp ĐC 145 1 MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN Đ TÀI Xu hƣớng chung của thế giới bƣớc vào thế kỉ XXI là tiến hành đổi mới mạnh mẽ và cải cách giáo dục, nhằm không ngừng nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực đáp ứng sự phát triển nhảy vọt của xã hội khi chuyển từ nền kinh tế công nghiệp – tự động h a sang nền kinh tế tri thức. Ở nƣớc ta, thập niên đầu tiên của thế kỉ XXI, công cuộc đổi mới giáo dục và đào tạo ở tất cả các cấp học, bậc học đã mang lại nh ng kết quả nhất định, song vẫn chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu của thực tiễn về nguồn lực con ngƣời.

Nền giáo dục nhìn chung vẫn còn n ng tính hàn lâm ứng thí, với quan điểm tiếp cận chƣơng trình giáo dục là tiếp cận nội dung.