Luận án thiết kế tình huống dạy học môn Toán theo năng lực thực hiện - Chuyên ngành Khoa học Giáo dục

Lí đề t i Nghị quyết Hội nghị rung ương 8 khóa X về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nhấn mạnh “…Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học…” [13]. Luật Giáo dục (2010) chỉ rõ: “Mục tiêu đào tạo trình độ đại học là người học có phẩm chất chính trị, đạo đức, có ý thức phục vụ nhân dân, có kiến thức và năng lực thực hành nghề nghiệp tương ứng với trình độ đào tạo, có sức khoẻ, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [57]. Như vậy, các trường đại học cần hình thành và phát triển những năng lực cần thiết cho sinh viên (SV) trong quá trình đào tạo để S có thể thực hiện được năng lực nghề nghiệp trong bối cảnh thực tế. SV tốt nghiệp đại học phải hòa nhập, thích ứng và đáp ứng được những yêu cầu của xã hội và cuộc sống.

ặc biệt, đối với các trường đại học sư phạm ( HSP), bên cạnh việc trang bị những năng lực chung thì việc làm thế nào để S được rèn luyện kĩ năng nghề nghiệp của giáo viên (GV) là một yêu cầu quan trọng đòi hỏi các trường phải quan tâm hàng đầu trong quá trình đào tạo. Những năm gần đây, ộ iáo dục và ào tạo đã thực hiện nhiều chủ trương, yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) ở các bậc học, trong đó có cả bậc đại học. ể thực hiện thành công mục tiêu đó, ngành giáo dục cần có sự đổi mới toàn diện, trong đó thì một trong những khâu then chốt là đổi mới quá trình đào tạo ở các trường sư phạm (SP). Một trong các hướng tiếp cận quan trọng hiện nay là đào tạo tiếp cận năng lực.

iều này vừa được đổi mới trong mục tiêu, chương trình đào tạo mà còn được nghiên cứu và triển khai trong thực tiễn đào tạo. Hiện nay, đào tạo theo NL H cũng là thành xu thế phổ biến trên thế giới. rong đào tạo theo NL H, người ta quan tâm đến việc đào tạo con người biết vận dụng kiến thức, KN, thái độ vào giải quyết những nhiệm vụ thực tiễn, cung cấp cho họ những năng lực cần thiết, phù hợp để thực hiện tốt các yêu cầu H nghề nghiệp. ó thể hiểu NL H là kiến thức, KN, thái độ, được kết hợp nhuần nhuyễn, không tách rời để thực hiện được các nhiệm vụ, công việc cụ thể của một nghề theo chuẩn đặt ra, trong những điều kiện nhất định.

Phương thức này đã được nghiên cứu và triển khai có hiệu quả ở nhiều quốc gia trên thế giới như Mỹ, Anh, Úc… Ở iệt Nam, một số 2 trường đã bắt đầu việc áp dụng tiếp cận NL H vào đào tạo, tuy nhiên, việc áp dụng gặp nhiều khó khăn do thiếu hệ thống lí thuyết về đào tạo theo NL H. ề lĩnh vực đào tạo giáo viên oán ở iệt Nam theo hướng phát triển năng lực, hiện nay cũng có một số đề tài nghiên cứu, sách liên quan như của rần iệt ường (2012) [12], Nguyễn hiến hắng (2012) [61], ỗ hị rinh (2014) [66], rần Trung, rần iệt ường (2014) [67], ùi ăn Nghị và cộng sự (2016) [50], Lê hị uyết rinh (2017) [69], Lê Minh ường (2017) [11],… uy nhiên, chúng tôi chưa tìm thấy luận án nào nghiên cứu về vấn đề phát triển năng lực thực hiện cho sinh viên oán trong nhà trường Sư phạm. iều này cũng là một khoảng trống nghiên cứu cần được khai thác, tìm hiểu và có cơ hội cho những đóng góp về lí luận và thực tiễn. Khảo sát thực tế đào tạo GV Toán ở các trường H, đặc biệt trong tình hình thực hiện đào tạo theo học chế tín chỉ hiện nay, có thể thấy rõ thực trạng việc rèn luyện KN H cho SV còn chưa bài bản, thiếu chiều sâu, thời gian SV được luyện tập thông qua quá trình soạn giáo án, tập giảng còn ít, quá trình rèn luyện nghiệp vụ SP thực tế, thực tập ở trường phổ thông còn hạn chế.

Hầu hết các trường SP vẫn chưa xây dựng được quy trình rèn luyện KN H môn oán cho S , định hướng hoạt động (H ) rèn luyện KN cho S còn yếu. Do vậy, trong quá trình thực hiện SV gặp nhiều lúng túng, hiệu quả thu được từ H này nhìn chung chưa cao. o đó, việc thiết kế các tình huống H, xây dựng một quy trình H các học phần PP H môn oán cho S theo hướng tiếp cận NLTH đang là một yêu cầu cấp bách nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề, đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp cũng như nâng cao chất lượng DH môn oán ở trường phổ thông. Xuất phát từ những lí do trên tác giả chọn đề tài: “Thiết kế tình huống dạy học các học phần phương pháp dạy học môn Toán cho sinh viên đại học ngành sư phạm Toán theo hướng tiếp cận năng lực thực hiện” làm luận án tiến sĩ chuyên ngành khoa học giáo dục.

Mụ đí i ứ rên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn, đề tài thiết kế được một số tình huống DH nhằm phát triển năng lực DH cho SV đại học ngành SP oán; tổ chức DH theo tình huống đã thiết kế trong quá trình DH các học phần PPDH môn oán ở trường đại học theo hướng tiếp cận NLTH góp phần nâng cao chất lượng đào tạo GV tại các trường đại học hiện nay. Đối tượng nghiên cứu Một số tình huống DH các học phần PPDH môn oán ở trường đại học theo tiếp cận NLTH. Khách thể nghiên cứu Quá trình DH các học phần PPDH môn oán ở trường đại học theo tiếp cận NLTH. Phạm vi nghiên cứu ề tài nghiên cứu trên phạm vi các trường đại học: rường HSP Hà Nội, rường HSP - ại học hái Nguyên, rường HSP Hà Nội 2, rường H ây ắc, rường H inh, rường H Hồng ức, rường H ây Nguyên, rường H ồng háp.

iả t ết k a ó thể rèn luyện và phát triển được NL H cho sinh viên sư phạm oán trong dạy học các học phần Lí luận và PP H oán thông qua các tình huống dạy học bởi vì NL H có thể được hình thành và phát triển thông qua quá trình hoạt động độc lập và cùng nhau của sinh viên dưới sự tổ chức, hỗ trợ của giảng viên. Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc DH các học phần PPDH môn Toán ở các trường đại học đào tạo theo hướng tiếp cận NLTH. Khảo sát đánh giá thực trạng DH các học phần PPDH môn oán ở các trường đại học đào tạo GV theo hướng tiếp cận NLTH. hiết kế và tổ chức DH theo tình huống đã thiết kế các học phần PPDH môn Toán ở trường đại học theo hướng tiếp cận NLTH.

hực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi và cần thiết của các tình huống dạy học được thiết kế. Câ ỏi i ứu - hiết kế tình huống DH các học phần PPDH môn Toán ở các trường đại học đào tạo GV theo hướng tiếp cận NLTH căn cứ trên cơ sở lí luận nào? - hực trạng việc tổ chức DH các học phần PPDH môn Toán tại các trường đại học đào tạo GV theo hướng tiếp cận NLTH hiện nay ra sao? 4 - ác tình huống DH các học phần PPDH môn oán ở trường đại học theo hướng tiếp cận NLTH được thiết kế và thực hiện theo quy trình như thế nào? - iệc DH các học phần PPDH môn oán ở trường đại học theo hướng tiếp cận NLTH như quy trình đã đề xuất trong đề tài có đảm bảo tính khả thi và cần thiết? 7. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp được duy trì trong suốt quá trình nghiên cứu. Phương pháp lí thuyết được sử dụng để lựa chọn, thu thập, phân tích các vấn đề lí thuyết có liên quan đến việc DH các học phần PPDH môn Toán ở trường đại học theo hướng tiếp cận năng lực.

Phương pháp lí thuyết được dùng để tổng kết từng bộ phận, từng vấn đề được phân tích, đánh giá, phát hiện ra những nét độc đáo và xu hướng chung của việc DH cho SV đại học ngành SP Toán theo hướng phát triển NL H một cách đầy đủ hệ thống và toàn diện. ừ đó, luận án vận dụng vào việc thiết kế các tình huống để rèn luyện các KNDH cho SV đại học ngành SP Toán một cách hiệu quả. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Sử dụng các hình thức phỏng vấn và điều tra bằng phiếu hỏi, quan sát SP nhằm khảo sát thực trạng, từ đó đánh giá về quan niệm của các giảng viên đang giảng dạy GV toán tại một số trường SP về NLTH; đề xuất các biện pháp nhằm phát triển NLTH cho SV. Phương pháp TNSP: ể đánh giá hiệu quả của các tình huống DH đã thiết kế, đặc biệt là sự phát triển về NLTH của SV oán, chúng tôi sẽ tổ chức triển khai các tình huống vào thực tiễn DH, nhằm điều chỉnh, đánh giá coi như là những tác động quan trọng trong quá trình nghiên cứu.

Kết quả thực nghiệm (TN) sẽ được phân tích (về các biểu hiện của NLTH của người học, về các H học của SV, về sự hợp lí hay còn cần điều chỉnh của các tình huống DH) từ đó đưa ra những kết luận SP về việc thiết kế, sử dụng các tình huống DH nhằm phát triển NLTH cho SV Toán. Phương pháp khảo sát chuyên gia Phát phiếu xin ý kiến chuyên gia là những nhà khoa học thuộc chuyên ngành lí luận và PP H môn oán bao gồm các nhà nghiên cứu và các giảng viên oán đang làm việc tại các viện nghiên cứu, các trường đại học trong nước; đặc biệt tác giả đã xin ý kiến của các giảng viên đang trực tiếp giảng dạy các học phần PP H oán ở các trường có đào tạo cử nhân SP ngành oán. Phương pháp quan sát Quan sát các giờ NSP có áp dụng các tình huống đã xây dựng vào H để thu thập các thông tin định tính và định lượng về KN thực hiện các nhiệm vụ giảng viên giao về phân tích chương trình và chuẩn bị tài liệu học tập; về KN H thông qua việc phân tích video, thực hành xây dựng kế hoạch H; thực hành xây dựng các chuyên đề H; thực hành các KN H vi mô của S thông qua H nhóm. ác thông tin thu thập được sẽ là cơ sở để chứng minh giả thuyết khoa học.

rong quá trình quan sát, tập trung thu thập dữ liệu về hành vi, KN thực hiện và thái độ của S trong thời gian NSP.