Luận án kỹ năng tham vấn cho gia đình trẻ tự kỷ của nhân viên công tác xã hội

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ----------------------- NGUYỄN HIỆP THƢƠNG KỸ NĂNG THAM VẤN CHO GIA ĐÌNH TRẺ TỰ KỶ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC HÀ NỘI – 2016 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ----------------------- NGUYỄN HIỆP THƢƠNG KỸ NĂNG THAM VẤN CHO GIA ĐÌNH TRẺ TỰ KỶ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI CHUYÊN NGÀNH: TÂM LÝ HỌC CHUYÊN NGÀNH MÃ SỐ: 62.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Hồi Loan 2. Nguyễn Đức Sơn HÀ NỘI - 2016 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các dữ liệu và kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Nguyễn Hiệp Thƣơng ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ CTXH Công tác xã hội ĐTB Điểm trung bình KNTV Kỹ năng tham vấn NVCTXH Nhân viên công tác xã hội PVS Phỏng vấn sâu TP Thành phố TTK Trẻ tự kỷ NXB Nhà xuất bản ĐHYHN Đại học Y Hà Nội ĐHQG Đại học Quốc gia iii MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và nhiệm nghiên cứu của luận án. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án. Đóng góp mới về khoa học của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án. Cơ cấu của luận án.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ KỸ NĂNG THAM VẤN CHO GIA ĐÌNH TRẺ TỰ KỶ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI. Nghiên cứu ở nước ngoài. Những nghiên cứu về tham vấn. Những nghiên cứu vê tham vấn gia đình, tham vấn gia đình trẻ tự kỷ.

Nghiên cứu ở trong nước. Nghiên cứu về tham vấn nói chung. Tham vấn gia đình, tham vấn cho gia đình trẻ tự kỷ.18 Tiểu kết chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG THAM VẤN CHO GIA ĐÌNH TRẺ TỰ KỶ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI.

Một số vấn đề lý luận về kỹ năng tham vấn cho gia đình trẻ tự kỷ của nhân viên công tác xã hội. Kỹ năng tham vấn. Gia đình trẻ tự kỷ. Nhân viên công tác xã hội.

Kỹ năng tham vấn cho gia đình trẻ tự kỷ của nhân viên công tác xã hội. Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng tham vấn cho gia đình trẻ tự kỷ của nhân viên công tác xã hội. Nhóm các yếu tố thuộc về chủ thể tham vấn- nhân viên công tác xã hội. Nhóm các yếu tố khách quan.68 Tiểu kết chương 2.70 iv Chƣơng 3.

TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Tổ chức nghiên cứu. Nghiên cứu lý luận. Nghiên cứu thực tiễn.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu tài liệu. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn. Phương pháp xử lý số liệu.

Tiêu chí đánh giá và thang đánh giá. Tiêu chí đánh giá. Thang đánh giá. 83 Tiểu kết chương 3.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ KỸ NĂNG THAM VẤN CHO GIA ĐÌNH TRẺ TỰ KỶ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI. Thực trạng kỹ năng tham vấn cho gia đình trẻ tự kỷ của nhân viên công tác xã hội. Thực trạng kỹ năng tham vấn cơ bản cho gia đình trẻ tự kỷ của nhân viên công tác xã hội. Thực trạng kỹ năng tham vấn chuyên biệt cho gia đình trẻ tự kỷ của nhân viên công tác xã hội.

Ảnh hưởng của một số yếu tố chủ quan và khách quan đến kỹ năng tham vấn cho gia đình trẻ tự kỷ của nhân viên công tác xã hội. Một số yếu tố tác động đến kỹ năng tham vấn cho gia đình trẻ tự kỷ của nhân viên công tác xã hội. Tác động của một số yếu tố đến kỹ năng tham vấn cho gia đình trẻ tự kỷ của nhân viên công tác xã hội. Thực nghiệm tác động nhằm nâng cao kỹ năng tham vấn cho gia đình trẻ tự kỷ của nhân viên công tác xã hội.

Thực trạng kỹ năng tham vấn chuyên biệt của nhân viên công tác xã hội cho gia đình trẻ tự kỷ trước và sau thực nghiệm. Mức độ thực hiện về một số kỹ năng tham vấn chuyên biệt của nhân viên công tác xã hội trước và sau thực nghiệm. Mức độ kỹ năng tham vấn chung của nhân viên công tác xã hội trước và sau thực nghiệm.Phân tích trường hợp điển hình minh họa cho thực nghiệm.142 Tiểu kết chương 4. 146 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN CỦA TÁC GIẢ.149 TÀI LIỆU THAM KHẢO.150 PHỤ LỤC vi DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU Bảng 2.1: Những vấn đề của gia đình có thể xảy ra trong vòng đời TTK.2: những yêu cầu đối với mỗi mức độ KNTV.1: Độ tin cậy của các thang đo KNTV cho gia đình TTK của NVCTXH.2: Đặc điểm khách thể nghiên cứu chính thức.3: Nhu cầu được tập huấn nâng cao trình độ KNTV cho gia đình TTK của NVCTXH.4: Những biểu hiện cụ thể của KNTV của NVCTXH.5: Mức độ thực hiện các KNTV cho gia đình TTK của NVCTXH.1: Mức độ KNTV cơ bản cho gia đình TTK của NVCTXH.2: Kỹ năng thiết lập mối quan hệ của NVCTXH.3: Kỹ năng hỏi của NVCTXH.4: Kỹ năng lắng nghe của NVCTXH.5: Kỹ năng thấu hiểu của NVCTXH.6: Kỹ năng phản hồi của NVCTXH.7: Sự khác biệt trong đánh giá giữa NVCTXH và cha/mẹ TTK về KNTV cơ bản cho gia đình TTK của NVCTXH.8: Mức độ KNTV chuyên biệt cho gia đình TTK của NVCTXH.9: Kỹ năng cung cấp thông tin của NVCTXH.10: Kỹ năng đương đầu của NVCTXH.11: Kỹ năng can thiệp của NVCTXH.12: Kỹ năng vận động và kết nối nguồn lực của NVCTXH.13: Sự khác biệt trong đánh giá giữa NVCTXH và cha/mẹ TTK về KNTV chuyên biệt cho gia đình TTK của NVCTXH.14: Sự say mê, hứng thú với công việc của NVCTXH.15: Kiến thức chuyên môn được đào tạo, kinh nghiệm thực tiễn của NVCTXH.16: Tính tích cực, chủ động của NVCTXH.17: Cơ hội đào tạo nâng cao trình độ của NVCTXH.18: Hình thức khuyến khích làm việc tại cơ quan đối với NVCTXH.19:Yêu cầu công việc đối với NVCTXH.20: Dự báo sự thay đổi KNTV cho gia đình TTK của NVCTXH dưới tác động của một số yếu tố độc lập đơn nhất.21: Dự báo sự thay đổi mức độ KNTV cho gia đình TTK của NVCTXH dưới tác động của các cụm yếu tố.22: Mức độ thực hiện một số KNTV chuyên biệt của NVCTXH trước và sau thực nghiệm.23: Mức độ thực hiện một số KNTV chuyên biệt của NVCTXH thông qua bài tập tình huống trước và sau thực nghiệm.24: Mức độ KNTV chung của NVCTXH trước và sau thực nghiệm.141 vi DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ I.1: Phản ứng tình cảm của gia đình có TTK.2: Quy trình hình thành kỹ năng.1: Tương quan giữa KNTV cho gia đình TTK của NVCTXH với các yếu tố chủ quan.2: Tương quan giữa KNTV cho gia đình TTK của NVCTXH với các yếu tố khách quan.1: Thực trạng KNTV cơ bản cho gia đình TTK của NVCTXH.2: Kỹ năng thiết lập mối quan hệ của NVCTXH.3: Kỹ năng hỏi của NVCTXH.4: Kỹ năng lắng nghe của NVCTXH.5: Kỹ năng thấu hiểu của NVCTXH.6: Kỹ năng phản hồi của NVCTXH.7: Thực trạng KNTV chuyên biệt cho gia đình TTK của NVCTXH.8: Kỹ năng cung cấp thông tin của NVCTXH.9: Kỹ năng đương đầu của NVCTXH.10: Kỹ năng can thiệp của NVCTXH.11: Kỹ năng vận động và kết nối nguồn lực của NVCTXH.12: Thực trạng KNTV chuyên biệt cho gia đình TTK của NVCTXH trước và sau thực nghiệm. Tính cấp thiết của đề tài 1. Số lượng trẻ em mắc hội chứng tự kỷ đang ngày càng gia tăng một cách nhanh chóng ở trên thế giới và Việt Nam, trở thành mối quan tâm đặc biệt của toàn xã hội Tự kỷ là một hội chứng rối loạn bao gồm một nhóm các chứng rối loạn phát triển thể hiện ở những khiếm khuyết trong quan hệ xã hội, khó khăn về giao tiếp đi kèm với các rối loạn hành vi kiểu như có mối quan tâm và hoạt động bó hẹp, định hình. Người ta gọi là phổ tự kỷ hoặc “hội chứng rối loạn phát triển lan toả” để nói về những trường hợp này [60,Tr.

Hiện nay, tự kỷ được coi là một “căn bệnh” của thời đại, số lượng trẻ tự kỷ tăng lên nhanh chóng ở tất cả các quốc gia trên thế giới, trẻ tự kỷ được báo cáo xảy ra trong tất cả các nhóm chủng tộc, màu da, các dân tộc và nền kinh tế xã hội khác nhau. Các thống kê đều cho thấy tỷ lệ trẻ mắc chứng tự kỷ gia tăng một cách đáng kể. Thậm chí có tác giả còn gọi đó là một bệnh dịch. Chẳng hạn ở Mỹ, những năm 80 của thế kỷ trước, người ta thống kê được số trẻ mắc tự kỷ chỉ chiếm tỷ lệ 1/ 2000 trẻ.

Năm 2011ở Mỹ có khoảng 560,000 trẻ bị tự kỷ, chiếm tỷ lệ khoảng 1/110 trẻ [76]. Đây thật sự là sự gia tăng rất lớn sau 2 thập kỷ! Thống kê của Anh cũng cho thấy tình cảnh tương tự. Hiện nay, tỷ lệ mắc chứng tự kỷ ở đất nước này vào khoảng 1/150 trẻ em [23]. Ở Việt Nam trước kia vào khoảng thập kỷ 80, còn có nhiều chuyên gia cho rằng ở Việt nam không có trẻ bị tự kỷ.

Khái niệm tự kỷ còn rất xa lạ đối với các chuyên gia y tế nói chung và các thầy thuốc nhi khoa nói riêng. Thậm chí vấn đề tự kỷ mới chỉ được đưa vào nội dung giảng dạy của trường Đại học Y Hà nội trong mấynăm trở lại đây. Hiện nay, trong thập niên đầu của Thế kỷ 21 ở nước ta cũng thấy bùng nổ về sự tỷ lệ mắc mới của tự kỷ. Ở Việt Nam cũng chưa có điều tra trên quy mô toàn quốc.

Ở phạm vi tỉnh Thái Bình, một nghiên cứu gần nhất của Trường Đại học Y Hà nội năm 2012 [18] cho thấy tỷ lệ hiện mắc tự kỷ ở trẻ em từ 18 tháng đến 24 tháng tuổi là 0,46% (điều tra trong 6583 trẻ). Tỷ lệ mắc tự kỷ tăng theo giới hạn tuổi của đối tượng khảo sát. Về giới, tỷ lệ trẻ trai/gái là 6,4/1. Một số nghiên 2 cứu khác tại bệnh viện Bạch Mai [23] và Bệnh viện Đại học Y Hà Nội [6] cho thấy tỷ lệ mắc tự kỷ giữa trẻ trai và gái là 8/1 và 4,9/1.

Trẻ em mắc hội chứng tự kỷ không chỉ khiến các em gặp nhiều khó khăn, bất lợi trong cuộc sống mà còn gây ra rất nhiều những khó khăn, thách thức cho gia đình các em, đặc biệt là trong lĩnh vực tinh thần, tình cảm. Tự kỷ không những gây ra khó khăn cho chính người tự kỷ mà còn có tác động, ảnh hưởng rất tiêu cực đến đến gia đình của trẻ tự kỷ.