Luận án tiến sĩ: Đánh giá nguy cơ môi trường từ lưu kho, bốc xếp hóa chất độc hại tại cảng biển phía Bắc - Trần Anh Tuấn

i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án “Nguy cơ gây suy thoái môi trường từ quá trình lưu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại tại nhóm cảng biển phía Bắc Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi với sự hƣớng dẫn khoa học của PGS. Ngô Kim Định và PGS. Trần Đình Lân. Các số liệu sử dụng trong Luận án đƣợc trích dẫn đầy đủ, kết quả trong Luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Trần Anh Tuấn ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án, NCS đã nhận đƣợc sự chỉ bảo, hƣớng dẫn khoa học tận tình của PGS. Ngô Kim Định và PGS. Trần Đình Lân trong suốt thời gian nghiên cứu và viết Luận án. NCS xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ của quý thầy cô.

Trong quá trình thực hiện luận án, NCS đã nhận đƣợc sự động viên, giúp đỡ của lãnh đạo Học viện Khoa học và Công nghệ, lãnh đạo Viện Tài Nguyên và Môi trƣờng biển cùng các cán bộ trong Viện Tài Nguyên và Môi trƣờng biển, các cán bộ ở Học viện Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; các nhà khoa học của Trƣờng Đại học Hàng hải Việt Nam cùng các bạn bè và đồng nghiệp. NCS xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ quý báu đó. Nhân dịp này, NCS cũng xin chân thành cảm ơn tới các Cục, Vụ, Viện và các đơn vị thuộc Bộ Giao Thông Vận tải (Vụ Môi trƣờng, Cục Hàng hải Việt Nam, Các cảng vụ Hàng hải), các Công ty quản lý và khai thác cảng biển khu vực phía Bắc cùng các đồng nghiệp ở Trƣờng Đại học Hàng hải Việt Nam đã thƣờng xuyên động viên và giúp đỡ trong quá trình thực hiện luận án. Nhân dịp này, NCS muốn bày tỏ lòng tri ân và kính trọng đến những ngƣời thân trong gia đình đã luôn ủng hộ, động viên và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án.

Hà Nội, ngày tháng năm 2022 Nghiên cứu sinh Trần Anh Tuấn iii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ VÀ VÙNG NGHIÊN CỨU. Nghiên cứu về đánh giá nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng từ quá trình lƣu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại tại cảng biển. Các khái niệm liên quan.

Đánh giá nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng từ quá trình lƣu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại (HNS) tại cảng biển. Quy trình đánh giá nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng từ quá trình lƣu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại tại cảng biển. Tổng quan về đánh giá rủi ro, nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng bằng tiêu chí. Tổng quan các công trình nghiên cứu.

Các nghiên cứu trên thế giới. Các nghiên cứu trong nƣớc. Tổng quan về nhóm cảng biển phía Bắc và hoạt động vận chuyển, xếp dỡ và lƣu kho hàng hóa chất độc hại tại cảng biển. Đặc điểm nhóm cảng biển phía Bắc Việt Nam.

Hoạt động lƣu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại tại cảng biển. Các đặc tính nguy hại của hàng hóa chất độc hại (HNS) trong quá trình vận chuyển bằng đƣờng biển. Các quy định về bảo vệ môi trƣờng trong bốc xếp và lƣu kho hàng HNS tại cảng biển. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ TÀI LIỆU.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Cách tiếp cận .2 Phƣơng pháp nghiên cứu. Nguồn tài liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Thực trạng công tác quản lý môi trƣờng và các tác động tới môi trƣờng của hoạt động vận chuyển, xếp dỡ và lƣu kho hàng hóa chất độc hại tại nhóm cảng biển phía Bắc Việt Nam.

Hiện trạng bốc xếp và lƣu giữ HNS tại nhóm cảng biển phía Bắc. Sự cố và các nguồn thải liên quan đến quá trình bốc xếp và lƣu kho hàng hóa chất độc hại tại nhóm cảng biển phía Bắc Việt Nam. Thực trạng môi trƣờng tại nhóm cảng biển phía bắc. Thực trạng công tác quản lý môi trƣờng trong quá trình lƣu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại tại nhóm cảng biển phía bắc Việt Nam.

Các nguồn phát sinh nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng từ quá trình lƣu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại tại nhóm cảng biển phía Bắc. Nguyên nhân phát sinh các nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng từ hoạt động lƣu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại từ nhóm cảng biển phía Bắc. Phân nhóm nguồn phát sinh nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng từ hoạt động lƣu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại từ nhóm cảng biển phía Bắc. Xây dựng và áp dụng bộ tiêu chí đánh giá nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng từ quá trình lƣu kho và bốc xếp hàng HNS tại nhóm cảng biển phía Bắc.

Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng từ quá trình lƣu kho và bốc xếp hàng HNS tại cảng biển. Áp dụng bộ tiêu chí đánh giá nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng từ quá trình bốc xếp và lƣu giữ hàng HNS cho nhóm cảng biển phía Bắc. Đề xuất các giải pháp về quản lý hàng hóa chất độc hại và hƣớng dẫn xây dựng kế hoạch phòng ngừa và ứng phó sự cố hóa chất tại cảng biển. Xây dựng quy định về quản lý hàng hóa nguy hiểm, độc hại cho cảng biển.

Hƣớng dẫn đánh giá nguy cơ trong hoạt động bốc xếp và lƣu kho hàng hóa chất độc hại. Kế hoạch phòng ngừa và ứng phó sự cố môi trƣờng trong hoạt động bốc xếp và lƣu kho hàng HNS tại cảng biển .143 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ .144 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Danh sách các bến cảng thuộc nhóm cảng biển khu vực phía Bắc. Mẫu phiếu điều tra, khảo sát thông tin tại các cảng.

- 5 - Phục lục 4: Danh sách mã hóa các bến tiến hành đánh giá nguy cơ suy thoái. - 16 - Phụ lục 5: Mẫu phiếu xin ý kiến chuyên gia. - 17 - Phụ lục 6: Danh sách các chuyên gia cho ý kiến về các tiêu chí nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng và xác định trọng số các tiêu chí, chỉ tiêu. Phiếu kết quả khảo sát thu thập thông tin tại một số bến cảng.

- 25 - v DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Mối quan hệ giữa “Mối nguy” – “Nguy cơ” – “Rủi ro” và “Suy thoái môi trƣờng” trong hoạt động bốc xếp, lƣu kho và xử lý hàng hóa chất độc hại tại cảng biển. Sản lƣợng hàng hóa thông qua các cảng biển Quảng Ninh. Sản lƣợng hàng hóa thông qua các cảng biển Hải Phòng.

Sản lƣợng hàng hóa thông qua các cảng biển Thái Bình, Nam Định. Danh sách hàng hóa là hàng hóa chất độc hại theo HNS Convention 2010. Phân loại Hàng hóa nguy hiểm (DG,HNH) đƣợc vận chuyển trong ngành Hàng hải. Các quy định về ngăn ngừa ô nhiễm đối với cảng biển trong việc tiếp nhận tàu chở hàng HNS của Marpol 73/78.

Ma trận phân cấp mức nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng. Khoảng giá trị nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng và yêu cầu kiểm soát. Bảng so sánh mức độ quan trọng của từng cặp tiêu chí. Chỉ tiêu ngẫu nhiên ứng với số tiêu chí lựa chọn đƣợc xem xét.

Đánh giá mức quan trọng tƣơng đối của từng tiêu chí. Bảng điểm đánh giá mức nguy cơ gây suy thoái. Bảng điểm đánh giá mức độ gây suy thoái. Cơ sở dữ liệu phục vụ nghiên cứu.

Lƣợng hàng HNS thông qua các cảng phía Bắc từ 2015 đến 2020. Hiện trạng bốc xếp và lƣu kho hàng HNS tại các bến cảng xuất nhập hàng lỏng. Hiện trạng bốc xếp và lƣu kho hàng HNS tại cảng container. Hiện trạng bốc xếp và lƣu kho hàng HNS tại cảng tổng hợp.

Thống kê phân loại các vụ tai nạn hàng hải tại nhóm cảng phía bắc từ năm 2010 đến 2019. Một số sự cố liên quan đến hàng HNS tại cảng biển khu vực phía Bắc. Tổng hợp sự tuân thủ công tác bảo vệ môi trƣờng tại các bến cảng. Các nguyên nhân phát sinh nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng từ hoạt động lƣu kho và bốc xếp hàng HNS tại cảng biển.

Phân nhóm các nguồn phát sinh nguy cơ trong hoạt động lƣu kho và bốc xếp hàng HNS tại cảng biển .Kết quả tính trọng số của các tiêu chí .Thang điểm đánh giá tiêu chí nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng từ quá trình lƣu kho và bốc xếp hàng HNS tại cảng biển.Thang điểm đánh giá tiêu chí mức độ gây suy thoái từ quá trình lƣu kho và bốc xếp hàng HNS tại cảng biển .Tổng hợp giá trị của các tiêu chí nguy cơ gây suy thoái .Tổng hợp giá trị về mức độ gây suy thoái môi trƣờng .Tổng hợp đánh giá nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng của từng bến .Phân tích nguyên nhân các tiêu chí nguy cơ gây suy thoái có điểm đánh giá cao tại các bến cảng thuộc nhóm cảng biển phía Bắc.Đánh giá chi tiết các tiêu chí nguy gây suy thoái môi trƣờng tại Cảng Hoàng Diệu .Danh mục các tiêu chí và chỉ tiêu đánh giá nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng tại cảng bốc xếp, lƣu kho hàng HNS .Xác định mức ƣu tiên khắc phục .Xác định mức độ ƣu tiên khắc phục đối với Bến cảng Hoàng Diệu .Căn cứ xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố của cảng .Nội dung, trách nhiệm ứng phó sự cố hóa chất tại cảng .Phân công trách nhiệm hành động ứng phó sự cố tại cảng .139 vii DANH MỤC HÌNH Hình 1. Quy trình đánh giá rủi ro môi trƣờng cảng biển. Sơ đồ vị trí các cảng tại nhóm cảng biển phía bắc. Tàu chở hàng rời.

Tàu chở hóa chất lỏng. Tàu chở khí hóa lỏng. Tàu chở container. Các loại hình bến cảng bốc xếp HNS.

Lƣu giữ hàng hóa chất ngoài trời (lƣu huỳnh rời). Lƣu giữ hàng hóa chất trong containe. Lƣu giữ hàng hóa chất trong kho. Lƣu giữ hàng hóa chất trong téc ngoài trời.

Biểu diễn sơ đồ của phân loại tính chất tiêu chuẩn châu Âu. Cấu trúc hệ thống cảng biển và các yếu tố đầu vào, đầu ra theo cách tiếp cận hệ thống. Sơ đồ phân tích đa tiêu chí. Quy trình phân tích, xác định và đánh giá nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng tại cảng biển .