Luận án tiến sĩ: Ảnh hưởng của môi trường đầu tư tới quyết định đầu tư doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam - Nguyễn Mạnh Cường

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- NGUYỄN MẠNH CƯỜNG ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ TỚI QUYẾT ĐỊNH ĐẦU TƯ CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KINH TẾ PHÁT TRIỂN HÀ NỘI - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- NGUYỄN MẠNH CƯỜNG ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ TỚI QUYẾT ĐỊNH ĐẦU TƯ CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: KINH TẾ ĐẦU TƯ Mã số: 9310105 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN BẠCH NGUYỆT 2. ĐỖ THỊ THỦY HÀ NỘI - 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng luận án này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.

Hà Nội, ngày 09 tháng 04 năm 2019 Người hướng dẫn khoa học Nghiên cứu sinh PGS. Nguyễn Bạch Nguyệt Nguyễn Mạnh Cường ii LỜI CẢM ƠN Trân trọng gửi tới Ban Giám hiệu, Viện SĐH cùng tập thể giảng viên, các nhà khoa học khoa Đầu tư trường đại học Kinh tế quốc dân lời cảm ơn sâu sắc bởi đã cho nghiên cứu sinh được trải nghiệm một môi trường nghiên cứu khoa học chuyên nghiệp, hết sức trách nhiệm và nghiêm túc. Tác giả xin dành sự tri ân chân thành nhất tới PGS. Nguyễn Bạch Nguyệt, TS.

Đỗ Thị Thủy, những nhà khoa học đã hy sinh thời gian, tâm sức để chỉ dẫn, động viên tôi trong từng bước đi để hoàn thành luận án. Cảm ơn sự hỗ trợ quý giá của các cá nhân và tổ chức trong quá trình điều tra, khảo sát. Tôi xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm, hỗ trợ trong công việc, thời gian phù hợp cũng như động viên và khích lệ rất lớn của tập thể lãnh đạo trường đại học Công nghiệp Hà Nội, các thầy cô giáo đồng nghiệp và người thân trong gia đình. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày 09 tháng 04 năm 2019 Nghiên cứu sinh Nguyễn Mạnh Cường iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ.viii LỜI MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Tổng quan nghiên cứu. Tổng quan về môi trường đầu tư. Tổng quan các nghiên cứu ở nước ngoài về ảnh hưởng của môi trường đầu tư tới quyết định đầu tư của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tổng quan các nghiên cứu tại Việt Nam về ảnh hưởng của môi trường đầu tư tới quyết định đầu tư của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đánh giá chung và khoảng trống nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu. Mô hình và các giả thuyết nghiên cứu.

Mẫu và phương pháp nghiên cứu. 31 TÓM TẮT CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ TỚI QUYẾT ĐỊNH ĐẦU TƯ CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA. Môi trường đầu tư và sự cần thiết phải cải thiện môi trường đầu tư.

Khái niệm môi trường đầu tư. Các yếu tố cấu thành môi trường đầu tư. Sự cần thiết phải cải thiện môi trường đầu tư. Quyết định đầu tư của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Một số vấn đề cơ bản về doanh nghiệp nhỏ và vừa. Một số lý thuyết về quá trình ra quyết định đầu tư. Quyết định đầu tư và đặc điểm khác biệt trong việc ra quyết định đầu tư của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Ảnh hưởng của môi trường đầu tư tới quyết định đầu tư của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Chính trị - pháp luật. Cơ sở hạ tầng. Thị trường. Kinh nghiệm thực tiễn và bài học cho Việt Nam trong việc cải thiện môi trường đầu tư thúc đẩy đầu tư của các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thực tiễn tại một số quốc gia. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. 75 TÓM TẮT CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ TỚI QUYẾT ĐỊNH ĐẦU TƯ CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI VIỆT NAM.

Khái quát về các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam giai đoạn 2006-2017. Thực trạng môi trường đầu tư và ảnh hưởng của môi trường đầu tư tới quyết định đầu tư của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam. Môi trường đầu tư tại Việt Nam. Tình hình đầu tư của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ảnh hưởng của môi trường đầu tư tới quyết định đầu tư của các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Kết quả nghiên cứu thực nghiệm ảnh hưởng của môi trường đầu tư tới quyết định đầu tư của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu định tính. Kết quả nghiên cứu định lượng sơ bộ.

Kết quả nghiên cứu định lượng chính thức. Bình luận kết quả nghiên cứu. 119 TÓM TẮT CHƯƠNG 3. GIẢI PHÁP CẢI THIỆN MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ THÚC ĐẨY ĐẦU TƯ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI VIỆT NAM.

Định hướng phát triển các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam. Một số giải pháp cải thiện môi trường đầu tư nhằm thúc đẩy đầu tư của các DNNVV tại Việt Nam. Về chính trị - pháp luật. Nâng cao hiệu quả quản trị, thực hiện cam kết của chính quyền.

Về tiếp cận cơ sở hạ tầng và một số nguồn lực đầu vào khác. Về chi phí. Về thị trường. Một số đề xuất đối với các DNNVV.

Hạn chế của luận án. 147 TÓM TẮT CHƯƠNG 4. 149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Một số kết quả tổng quan nghiên cứu. Thông tin phỏng vấn sâu. Phiếu khảo sát doanh nghiệp. Khả năng khả năng tiếp cận và chi phí vay vốn của doanh nghiệp.

Tình hình đầu tư của các DNNVV giai đoạn 2006-2017. Thống kê khảo sát đánh giá của DNNVV về MTĐT. Kết quả phân tích khám phá nhân tố lần 1 và lần 2. Kết quả kiểm định.

180 vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Thứ tự Từ viết tắt Viết/nghĩa đầy đủ 1. ADB Ngân hàng Phát triển châu Á 2. ĐKQLKD Đăng ký quản lý kinh doanh 3. DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa 4.

FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài 5. MTĐT Môi trường đầu tư 6. PTDN Phát triển doanh nghiệp 7. QĐĐT Quyết định đầu tư 8.

VCCI Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Các yếu tố cấu thành MTĐT. Tóm tắt các biến trong mô hình. Mô tả mẫu nghiên cứu định lượng.

Quy mô các DNNVV Việt Nam. Chi phí lao động trong một số ngành nghề. So sánh giá điện tại một số quốc gia. Chi phí về thuế của một số quốc gia Châu Á năm 2017.

Quy mô vốn đầu tư hàng năm của các DNNVV giai đoạn 2006-2017. Tỷ lệ tăng vốn đầu tư của DNNVV từ năm 2012 đến năm 2017. Tình hình vốn đầu tư của các DNNVV phân bổ theo lĩnh vực. Vốn đầu tư của DNNVV của một số địa phương.

Cơ cầu nguồn vốn của các DNNVV. Hệ số Cronbach’s Alpha của thang đo nháp 2. Mô tả mẫu nghiên cứu. Hệ số Cronbach’s Alpha của thang đo hoàn chỉnh.

Ma trận xoay nhân tố - EFA lần 2. Kết quả kiểm định các mô hình nghiên cứu. 117 viii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1. Mô hình nghiên cứu Ảnh hưởng của MTĐT tới ý định đầu tư của doanh nghiệp trong khu vực logistics quốc tế.

Quy trình nghiên cứu của luận án. Mô hình nghiên cứu đề xuất. Thực trạng DNNVV thành lập mới giai đoạn 2013-2017. Xu hướng quy mô vốn và quy mô lao động bình quân.

Tỷ lệ thua lỗ tính theo quy mô doanh nghiệp giai đoạn 2007-2015. Số lượng DNNVV đăng ký thành lập và ngừng hoạt động giai đoạn 2012-2016. Đầu tư cơ sở hạ tầng tại Việt Nam. Vốn đầu tư phân theo loại hình DNNVV.

Kết quả hồi quy tổng thể. 118 1 LỜI MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề tài Quyết định đầu tư là sự khởi nguồn cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh, góp phần đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, giảm đói nghèo và cải thiện phúc lợi. Chính vì vậy, các quốc gia luôn nỗ lực tìm cách thúc đẩy các doanh nghiệp đầu tư mạnh mẽ, mà một trong các giải pháp, nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu chính là cải thiện MTĐT.

Tuy nhiên, do tính đặc thù, mỗi loại hình doanh nghiệp lại có những động cơ và kỳ vọng khác nhau khi quyết định đầu tư, điều này làm cho việc cải thiện MTĐT trở nên phức tạp và đầy thách thức khi vừa phải tính tới các yếu tố tổng thể chung, vừa phải thỏa mãn sự khác biệt giữa các đối tượng doanh nghiệp. Với loại hình DNNVV, số lượng doanh nghiệp luôn áp đảo, xuất hiện ở hầu hết mọi khu vực địa lý, trong mọi lĩnh vực kinh doanh và là chủ thể có đóng góp quan trọng với mọi nền kinh tế. Do đó, trong quá trình cải thiện MTĐT hiện nay, các quốc gia đều quan tâm tới việc thúc đẩy đầu tư của DNNVV, gia tăng hiệu quả kinh doanh và khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp này. Như một vấn đề nổi bật hiện nay, MTĐT tại các nước đang phát triển bị ảnh hưởng bởi cơ chế quản lý nhà nước chưa hoàn thiện, thiếu hụt về cơ sở hạ tầng và cùng với đó là các chính sách, khuôn khổ pháp lý chưa hoàn thiện, thiếu ổn định và rất khó dự đoán (Kinda và cộng sự, 2011; Dollar và cộng sự, 2005).

Nhiều nghiên cứu đã tập trung vào bối cảnh MTĐT tại một khu vực hay một nhóm các quốc gia, tìm kiếm và giải thích các yếu tố nào có thể hấp dẫn và khiến một quốc gia nào đó trở thành nơi lựa chọn, triển khai các QĐĐT của doanh nghiệp đa quốc gia. Các nghiên cứu này đã có đóng góp được thừa nhận rộng rãi, thậm chí mang lại những thông tin cốt lõi giúp các quốc gia tạo lập một MTĐT hấp dẫn, tuy nhiên những thay đổi nhằm tác động tới các nhà đầu tư nước ngoài chưa hẳn đã thích hợp với các doanh nghiệp khác, nhất là đối tượng DNNVV có nhiều đặc trưng khác biệt.