Luận án tiến sĩ: Tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo xã hội và ý nghĩa thực tiễn

MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN………………………………………. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án…. Những vấn đề luận án kế thừa và những vấn đề đặt ra luận án cần tập trung nghiên cứu……………………. 20 Chương 2: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ LÃNH ĐẠO XÃ HỘI - KHÁI NIỆM VÀ CƠ SỞ HÌNH THÀNH.

Các khái niệm có liên quan………………………. Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo xã hội 26 Chương 3: NỘI DUNG CƠ BẢN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ LÃNH ĐẠO XÃ HỘI. Quan điểm của Hồ Chí Minh về mục tiêu lãnh đạo xã hội 53 3. Quan điểm của Hồ Chí Minh về chủ thể, đối tượng lãnh đạo xã hội……………………………………….

Quan điểm của Hồ Chí Minh về nội dung lãnh đạo xã hội 69 3. Quan điểm của Hồ Chí Minh về phương pháp lãnh đạo xã hội 95 3. Quan điểm của Hồ Chí Minh về phong cách lãnh đạo xã hội 104 Chương 4: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ LÃNH ĐẠO XÃ HỘI - Ý NGHĨA LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN………………………………. Ý nghĩa thực tiễn………………………………….

149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO…………………. 152 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CNXH 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Lãnh đạo xã hội trước hết là sự tác động của giai cấp cầm quyền đối với mọi mặt của đời sống xã hội, nhằm bảo đảm duy trì, giữ vững và bảo vệ lợi ích của giai cấp ấy.

Lãnh đạo xã hội ra đời gắn liền với những bước phát triển của xã hội, theo quy luật tất yếu của lịch sử. Lãnh đạo xã hội phải đạt đến sự tiến bộ và phát triển của toàn bộ đời sống xã hội; đến một trình độ nhất định, khi nhân dân lao động ý thức được quyền và lợi ích chính đáng của mình, lãnh đạo xã hội sẽ tiến đến đảm bảo không ngừng cải thiện và nâng cao đời sống (vật chất và tinh thần) của nhân dân lao động - chủ thể đích thực của mọi quá trình lịch sử - xã hội; xét về thực chất là vươn tới các giá trị làm cho trình độ người của các quan hệ xã hội ngày càng cao hơn, đậm đặc hơn trong tiến trình vận động lịch sử. Tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo xã hội là một bộ phận rất quan trọng trong di sản Hồ Chí Minh; là sản phẩm của sự kết hợp, kế thừa, phát triển di sản lãnh đạo truyền thống Việt Nam, tinh hoa di sản lãnh đạo của nhân loại, giá trị di sản lãnh đạo của chủ nghĩa Mác - Lênin. Tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo xã hội là hệ thống các quan điểm toàn diện và sâu sắc về mục tiêu, đường lối phát triển xã hội đúng đắn của cách mạng Việt Nam, về tổ chức các lực lượng xã hội để thực hiện mục tiêu, đường lối đó trong suốt quá trình đấu tranh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc (GPDT), giải phóng giai cấp, giải phóng con người, với mục đích không ngừng cải thiện và nâng cao dần đời sống của nhân dân lao động, hướng tới các giá trị chân, thiện, mỹ.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo xã hội là nhân tố quan trọng tập hợp, đoàn kết toàn thể nhân dân Việt Nam yêu nước, tạo nên sức mạnh to lớn đánh bại các thế lực ngoại xâm, bảo vệ độc lập, tự do, đưa đất nước đi lên con đường xã hội chủ nghĩa, đáp ứng yêu cầu xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, 2 thống nhất, dân chủ, tiến bộ và giàu mạnh, góp phần vào sự nghiệp cách mạng thế giới. Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo xã hội, chúng ta sẽ nắm bắt một cách hệ thống những quan điểm cũng như sự chỉ đạo thực tiễn của Người trong lãnh đạo xã hội trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội qua các giai đoạn lịch sử; thấy được ý nghĩa to lớn của tư tưởng ấy đối với việc xây dựng lí luận lãnh đạo xã hội Việt Nam thời kỳ mới, góp phần làm phong phú thêm các giá trị lãnh đạo của chủ nghĩa Mác - Lênin và nhân loại; chúng ta cũng có điều kiện học tập, vận dụng, phát triển những vấn đề cụ thể về mục tiêu, chủ thể, đối tượng, nội dung, phương pháp, phong cách lãnh đạo theo quan điểm Hồ Chí Minh vào thực tiễn lãnh đạo xã hội trong điều kiện xây dựng, kiện toàn hệ thống chính trị và đội ngũ cán bộ lãnh đạo thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước. Ngày nay, sau hơn 30 năm đổi mới đất nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, mà trực tiếp là đội ngũ cán bộ, đảng viên, chủ thể của quá trình lãnh đạo xã hội, chúng ta đã đạt được những thành tựu quan trọng, có ý nghĩa lịch sử trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, làm thay đổi mọi mặt của đời sống xã hội, nâng cao uy tín, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Tuy vậy, trong quá trình lãnh đạo xã hội, chúng ta cũng phải đối diện với không ít khó khăn, thách thức và những hạn chế, bất cập.

Về chính trị: Năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của nhiều tổ chức cơ sở đảng còn thấp; chế độ trách nhiệm không rõ ràng, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu. Về kinh tế: Tốc độ tăng trưởng kinh tế và sản xuất công nghiệp còn thấp so với tiềm năng. Thu nhập bình quân đầu người nước ta còn thấp so với mức bình quân của thế giới. Về văn hóa: Sự xuống cấp về văn hóa, đạo đức trong xã hội có chiều hướng gia tăng.

Lãnh đạo quản lý văn hóa còn nhiều yếu kém, đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa chưa tương xứng với yêu cầu, nhiệm vụ. Về xã hội: Một số chính sách xã hội còn chậm đổi mới, 3 chưa sát thực tiễn; Phân hóa giàu nghèo gia tăng, đời sống của một bộ phận nhân dân còn nhiều khó khăn; nhiều tệ nạn xã hội mới nảy sinh… Đồng thời, cùng với đó là tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, sa vào chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, cơ hội, thực dụng, tham nhũng, lãng phí của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trong đó có những đảng viên giữ vị trí lãnh đạo, quản lý, kể cả một số cán bộ cao cấp, làm giảm sút niềm tin của nhân dân đối với Đảng, tạo ra một trong những nguy cơ, thách thức đối với sự tồn vong của chế độ. Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với Đảng và toàn xã hội trong tình hình mới là phải quán triệt và thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo xã hội, xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo kỷ cương, liêm chính, xứng đáng là lực lượng tiên phong trong sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng chỉ rõ sự cần thiết: “Nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng” [33, tr.

Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ 4 (khóa XI) của Đảng đã xác định một trong ba vấn đề cấp bách, cần làm ngay đó là: “Xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, nhất là cấp Trung ương, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế” [40]. Đồng thời, đến Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ 4 (khóa XII), Đảng ta nhấn mạnh sự tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, chỉ rõ sự cần thiết “phát huy sự chủ động, sáng tạo và sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, của nhân dân, trong đó cán bộ lãnh đạo, quản lý, trước hết là cán bộ cấp cao, cán bộ chủ chốt, người đứng đầu các cấp làm nòng cốt; thực hiện quyết liệt, đồng bộ các giải pháp để đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, có hiệu quả, nhất là những vụ việc gây bức xúc trong dư luận để củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng” [41]. Thực tế đó, đòi hỏi Đảng ta cũng như mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp phải không ngừng nâng 4 cao trình độ về mọi mặt, thấm nhuần sâu sắc những giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo xã hội trong thực tiễn công tác hiện nay. Xuất phát từ các lí do trên, tôi chọn vấn đề: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo xã hội” làm đề tài luận án tiến sĩ, chuyên ngành Chính trị học.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Luận án làm rõ một cách hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo xã hội và rút ra ý nghĩa lí luận, ý nghĩa thực tiễn đối với quá trình lãnh đạo của Đảng, đặc biệt trong sự nghiệp đổi mới. Nhiệm vụ nghiên cứu - Xác định các khái niệm và nội hàm các khái niệm có liên quan đến đề tài. - Làm rõ cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo xã hội.

- Phân tích, làm rõ cấu trúc tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo xã hội: mục tiêu, chủ thể, đối tượng, nội dung, phương pháp, phong cách lãnh đạo xã hội. - Rút ra ý nghĩa của tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo xã hội đối với cách mạng Việt Nam, nhất là với sự nghiệp đổi mới hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Hệ thống các quan điểm của Hồ Chí Minh về lãnh đạo xã hội.

Phạm vi nghiên cứu - Hệ thống các quan điểm của Hồ Chí Minh về lãnh đạo xã hội, được thể hiện trong các trước tác của Người. - Cuộc đời và các hoạt động chính trị thực tiễn của Hồ Chí Minh. - Phạm vi chủ thể lãnh đạo xã hội: Đảng Cộng sản Việt Nam và đội ngũ cán bộ của Đảng. 5 - Phạm vi đối tượng lãnh đạo xã hội: Giai cấp công nhân và phong trào công nhân; giai cấp nông dân và phong trào nông dân; tầng lớp trí thức.

- Phạm vi nội dung lãnh đạo xã hội: Trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội. Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu 4. Cơ sở lí luận Thực hiện đề tài, tác giả dựa trên cơ sở lí luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về lãnh đạo xã hội.