Luận án tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền độc lập tự do dân tộc - Nghiên cứu tại Học viện Chính trị Quốc gia

DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT Nguyên văn Viết tắt Bảo vệ Tổ quốc : BVTQ Cách mạng vô sản : CMVS Cách mạng Việt Nam : CMVN Chủ nghĩa đế quốc : CNĐQ Chủ nghĩa xã hội : CNXH Chủ nghĩa Mác - Lênin : CNMLN Đại đoàn kết : ĐĐK Độc lập dân tộc : ĐLDT Giải phóng dân tộc : GPDT Nhà xuất bản : NXB Xã hội chủ nghĩa : XHCN 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được Đại hội đồng UNESCO công nhận là Anh hùng giải phóng dân tộc (GPDT), nhà văn hóa kiệt xuất của Việt Nam. Người đã hy sinh cả cuộc đời mình cho sự nghiệp đấu tranh GPDT, giành quyền độc lập, tự do cho dân tộc Việt Nam. Trên cơ sở kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống dân tộc, tiếp thu các tư tưởng tiến bộ về quyền độc lập, tự do của dân tộc trên thế giới, Hồ Chí Minh đã xây dựng nên hệ thống quan điểm về quyền độc lập, tự do của dân tộc phản ánh được quy luật tất yếu của cách mạng Việt Nam (CMVN).

Dưới ánh sáng của tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo CMVN làm nên thắng lợi lịch sử của Cách mạng Tháng Tám 1945, mở ra kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc; tiêp đó là thắng lợi vĩ đại trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ xâm lược bảo vệ vững chắc quyền độc lập, tự do của dân tộc. Rõ ràng những giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh là vô cùng giá trị đối với sự nghiệp giành, giữ và thực thi quyền độc lập, tự do của dân tộc. Đại hội lần thứ XI của Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh: “là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng lợi” [39, tr. Khẳng đinh về giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng viết: “Tư tưởng, đạo đức và phong cách của Người là hiện thân của những khát vọng lớn lao của các dân tộc trong việc khẳng định bản sắc của dân tộc mình và tiêu biểu cho việc thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc” [147, tr.

Tuy nhiên, lịch sử dân tộc Việt Nam đã chỉ ra rằng bảo vệ đất nước, giữ gìn quyền độc lập, tự do của dân tộc không phải là nhiệm vụ của một giai đoạn, một thời điểm cụ thể nào, mà là nhiệm vụ lâu dài gắn chặt với tiến trình phát triển của đất nước. Điều này đã được Hồ Chí Minh căn dặn trong lần nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ đại đoàn quân tiên phong tại Đền Hùng (9/1954): “Nhiệm vụ giải phóng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ta còn rất nặng nề và quan trọng… Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước” [71, tr. Hiện nay, Việt Nam đang tiến hành sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội (CNXH) với hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc (BVTQ). Một 2 lần nữa những lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn còn nguyên tính thời sự đối với sự nghiệp xây dựng và BVTQ của đất nước trước những diễn biến hết sức phức tạp, khó lường của thế giới và khu vực.

Trên thế giới, tình hình an ninh chính trị và quân sự có những thay đổi nhanh chóng, các nước lớn tiến hành điều chỉnh chiến lược theo hướng vừa hợp tác vừa đấu tranh, thỏa hiệp và kiềm chế lẫn nhau đã tác động mạnh mẽ đến cục diện thế giới và các khu vực. Đặc biệt tình trạng tranh chấp và xâm phạm chủ quyền quốc gia, biên giới lãnh thổ và tài nguyên, bạo loạn lật đổ, khủng bố, các cuộc chạy đua vũ trang, biến đổi khí hậu, đói nghèo, dịch bệnh (đại dịch Covid-19)… tiếp tục diễn ra gay gắt và có chiều hướng gia tăng ở nhiều khu vực đã tạo ra những ảnh hưởng không nhỏ đối với sự nghiệp bảo vệ quyền độc lập, tự do của các dân tộc. Bên cạnh đó, tình hình ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trong thời gian qua, vấn đề tranh chấp chủ quyền trên biển Đông giữa các quốc gia đang diễn ra rất phức tạp và ảnh hưởng đến lợi ích của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Đối với Việt Nam, sau hơn 35 năm thực hiện công cuộc đổi mới, kinh tế - xã hội ngày càng phát triển, quốc phòng, an ninh không ngừng được củng cố và tăng cường, đời sống của nhân dân không ngừng được nâng lên, chủ quyền biên giới, lãnh thổ quốc gia được giữ vững.

Tuy nhiên, hiện nay các thế lực thù địch vẫn luôn tìm cách để thực âm mưa xâm phạm chủ quyền biên giới cả trên bộ và trên biển; đặc biệt chúng thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình”, lợi dụng mạng xã hội để kích động biểu tình, bạo loạn, lật đổ, chống phá; thành lập nên các tổ chức phản động, sử dụng các chiêu bài “dân chủ”, “dân tộc”, “nhân quyền”, “tôn giáo”… qua đó chống phá, đe dọa quyền độc lập, tự do của dân tộc ta. Những diễn biến của tình hình thế giới, khu vực và trong nước đang đặt ra yêu cầu vừa cấp thiết vừa lâu dài đối với sự nghiệp bảo vệ quyền độc lập, tự do của dân tộc. Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã khẳng định nhiệm vụ hàng đầu của CMVN hiện nay: “Kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và lợi ích của quốc gia - dân tộc; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước, đồng thời đóng góp tích cực, có trách nhiệm cho hòa bình, hợp tác, phát triển của thế giới và khu vực” [41, tr. Vì vậy, việc đi sâu 3 nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền độc lập, tự do của dân tộc một cách đầy đủ, toàn diện sẽ góp phần cung cấp những luận cứ khoa học cho việc định hướng giải quyết những vấn đề liên quan đến sự nghiêp bảo vệ quyền độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Xuất phát từ tính cấp thiết và ý nghĩa quan trọng của những vấn đề nêu trên, nghiên cứu sinh chọn vấn đề “Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền độc lập, tự do của dân tộc” làm đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành Hồ Chí Minh học. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu Tổng hợp và làm rõ nội dung, giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền độc lập, tự do của dân tộc. Nhiệm vụ nghiên cứu - Làm rõ tổng quan tình hình nghiên cứu về quyền độc lập, tự do của dân tộc và tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền độc lập, tự do của dân tộc có liên quan đến đề tài luận án.

- Làm rõ nội hàm các khái niệm: quyền; quyền độc lập, tự do; tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền độc lập, tự do của dân tộc; cơ sở hình thành tưởng Hồ Chí Minh về quyền độc lập, tự do của dân tộc; đồng thời làm rõ cách tiếp cận quyền độc lập, tự do của Hồ Chí Minh. - Làm rõ nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền độc lập, tự do của dân tộc. - Luận giải giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền độc lập, tự do của dân tộc. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.

Đối tượng nghiên cứu Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền độc lập, tự do của dân tộc và giá trị của tư tưởng này. Phạm vi nghiên cứu - Trong phạm vi luận án, quyền độc lập, tự do được giới hạn nghiên cứu trong phạm vi là các quyền của quốc gia dân tộc. 4 - Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền độc lập, tự do của dân tộc được khái quát từ toàn bộ giá trị lý luận và thực tiễn hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh. - Thời gian: Toàn bộ quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền độc lập, tự do của dân tộc từ năm 1911 đến năm 1969.

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 4. Cơ sở lý luận Luận án được thực hiện dựa trên cơ sở của chủ nghĩa Mác - Lênin, các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Việt Nam về quyền độc lập, tự do của dân tộc. Luận án cũng được thực hiện trên cơ sở lý luận chính trị học hiện đại về quyền của dân tộc. Phương pháp nghiên cứu Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, luận án sử dụng tổng hợp các phương pháp chuyên ngành và liên ngành để thực hiện đề tài, cụ thể là phương pháp lịch sử, phương pháp logic, phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp khái quát hoá - trừu tượng hoá, phương pháp phỏng vấn chuyên gia, v., để thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu của luận án.

Những đóng góp mới về mặt khoa học của luận án Làm rõ cơ sở hình thành của tưởng Hồ Chí Minh về quyền độc lập, tự do của dân tộc; đồng thời làm rõ cách tiếp cận quyền độc lập, tự do của Hồ Chí Minh. Luận giải làm sâu sắc các nội dung, giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền độc lập, tự do của dân tộc. Khái quát những yếu tố tác động đến sự nghiệp bảo vệ quyền độc lập, tự do của của dân tộc hiện nay. Góp phần định hướng sự nghiệp bảo vệ quyền độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam hiện nay.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án 6. Ý nghĩa lý luận Luận án góp phần bổ sung và làm sâu sắc thêm những nội dung cơ bản của tưởng Hồ Chí Minh về quyền độc lập, tự do của dân tộc, đồng thời góp phần khẳng định vai trò nền tảng và giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng về 5 quyền độc lập, tự do của dân tộc nói riêng đối với sự nghiệp bảo vệ quyền độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam hiện nay 6. Ý nghĩa thực tiễn Với những kết quả đạt được, luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong việc nghiên cứu, giảng dạy và tuyên truyền tư tưởng Hồ Chí Minh; góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho sự nghiệp bảo vệ quyền độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam hiện nay.