Luận án nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị - tuyên truyền trong học viên các học viện quân sự

Tính cấp thiết của đề tài Nghiên cứu công tác tư tưởng với tư cách là một hoạt động, dưới góc độ hệ thống - cấu trúc, các nhà khoa học coi hiệu quả cùng với chủ thể, đối tượng, mục đích, nội dung, hình thức, phương pháp, phương tiện là những bộ phận cấu thành công tác này. Trong đó, hiệu quả vừa là mục tiêu, phương tiện, vừa là thước đo đánh giá trình độ, năng lực của chủ thể, mức độ chuyển biến về nhận thức, thái độ, hành vi của đối tượng và những chi phí cần thiết để đạt mục đích đề ra. Vì vậy, khi xem xét đánh giá công tác tư tưởng trong một thời kỳ, một giai đoạn đã qua hay đặt ra mục tiêu, nhiệm vụ cho một thời kỳ, một giai đoạn mới bao giờ người ta cũng phải căn cứ vào hiệu quả của nó. CTGDCT-TT là một hoạt động quan trọng của công tác tư tưởng của Đảng trong quân đội, một bộ phận của CTĐ, CTCT nhằm trực tiếp xây dựng, bồi dưỡng phẩm chất, năng lực chính trị cho cán bộ, chiến sĩ.

Trong quá trình tổ chức, lãnh đạo, giáo dục, rèn luyện quân đội, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức tiến hành CTGDCT-TT. Nhờ đó, cán bộ, chiến sĩ luôn trung thành tuyệt đối với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân, vững vàng trước mọi khó khăn, thử thách, hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao trong chiến tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trước kia cũng như trong sự nghiệp đổi mới hiện nay. Các HVQS là một bộ phận trong hệ thống nhà trường quân đội có chức năng, nhiệm vụ chính là giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học. Để hoàn thành sứ mệnh đào tạo ra những cán bộ có đủ phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội trong từng thời kỳ cách mạng, các học viện phải tiến hành đồng bộ nhiều mặt công tác, trong đó CTGDCT-TT trong học viên luôn giữ một vị trí hết sức quan trọng.

CTGDCT-TT không chỉ làm cho mỗi học viên có động cơ đúng đắn, tích cực, tự giác học tập, rèn luyện, hoàn thành tốt nhiệm vụ của người học viên mà còn là hoạt động bồi dưỡng niềm tin, lòng trung thành 2 với Đảng của người cán bộ quân đội. Vì vậy, nâng cao hiệu quả CTGDCT-TT trong học viên không chỉ để hoàn thành nhiệm vụ giáo dục, đào tạo của các học viện, mà còn góp phần tăng cường sức mạnh tổng hợp của quân đội, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trước mắt và lâu dài của cách mạng. Nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò của CTGDCT-TT, những năm qua, các HVQS luôn chú trọng và tiến hành nhiều biện pháp để nâng cao hiệu quả CTGDCT-TT trong học viên. Những kết quả đạt được đã góp phần quan trọng giúp các HVQS hoàn thành tốt nhiệm vụ giáo dục, đào tạo và xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, hiệu quả CTGDCT-TT trong học viên vẫn chưa tương xứng với mục đích đề ra và sự đầu tư về mọi mặt của các HVQS. Nhận thức chính trị, niềm tin vào mục tiêu, lý tưởng của Đảng, tính tự giác trong hoạt động chính trị của học viên còn hạn chế. Bên cạnh đó, sự nghiệp xây dựng quân đội trong thời kỳ cách mạng mới và sự chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch hòng “phi chính trị hoá” quân đội đòi hỏi hiệu quả CTGDCT-TT trong cán bộ, chiến sĩ nói chung, trong học viên các HVQS nói riêng phải được nâng lên một tầm cao mới. Trước yêu cầu đó, lãnh đạo TCCT đã từng đặt vấn đề: “Các trung tâm nghiên cứu cần coi trọng hơn những đề tài khoa học thiết thực góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giáo dục chính trị, tư tưởng của quân đội trước yêu cầu xây dựng quân đội về chính trị trong tình hình mới.

Các nhà trường quân đội cần coi trọng và thực hiện tốt hơn nhiệm vụ giáo dục chính trị, tư tưởng, giáo dục nhân cách cho đội ngũ học viên” [130, tr. Nghiên cứu làm sáng tỏ khái niệm, tiêu chí, quan điểm, phương pháp đánh giá và các yếu tố tác động chi phối đến hiệu quả; thực trạng và các giải pháp nâng cao hiệu quả CTGDCT-TT trong học viên các HVQS là vấn đề cấp thiết không chỉ có ý nghĩa thiết thực với các HVQS mà còn góp phần bổ sung, hoàn thiện lý luận về hiệu quả CTGDCT-TT của quân đội và của Đảng ta. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu luận giải, làm sáng tỏ những vấn đề cơ bản về lý luận và thực tiễn hiệu quả CTGDCT-TT, đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả CTGDCT-TT trong học viên các HVQS ở nước ta giai đoạn hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu - Luận giải làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về hiệu quả CTGDCT-TT và hiệu quả CTGDCT-TT trong học viên các HVQS.

- Đánh giá thực trạng hiệu quả CTGDCT-TT trong học viên các HVQS những năm gần đây và xác định những vấn đề cần giải quyết. - Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả CTGDCT-TT trong học viên các HVQS ở nước ta hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu là hiệu quả CTGDCT-TT trong học viên các HVQS. - Phạm vi nghiên cứu: CTGDCT-TT cho học viên đào tạo cơ bản, dài hạn cán bộ cấp phân đội và cán bộ cấp chiến thuật - chiến dịch ở 5 học viện trực thuộc BQP, bao gồm: Học viện Lục quân, Học viện Chính trị, Học viện Hậu cần, Học viện Quân y, Học viện Kỹ thuật Quân sự.

Số liệu khảo sát, đánh giá từ năm 2006 đến nay. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu - Luận án dựa trên cơ sở lý luận của CNMLN-TTHCM; các quan điểm của Đảng, Quân uỷ Trung ương, BQP, TCCT về CTGDCT-TT của Đảng, CTGDCT-TT trong quân đội nói chung và ở các nhà trường quân đội nói riêng; các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, luật pháp của Nhà nước về giáo dục, đào tạo và xây dựng đội ngũ cán bộ; tiếp thu, kế thừa có chọn lọc kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học trong và ngoài nước có liên quan. - Luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở thực tiễn tiến hành CTGDCT- TT ở các HVQS; các báo cáo tổng kết, đánh giá chất lượng, hiệu quả CTGDCT- TT; kết quả khảo sát thực tế về CTGDCT-TT và hiệu quả CTGDCT-TT trong học viên ở 5 học viện trong phạm vi nghiên cứu. 4 - Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng, Luận án sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học gồm: phương pháp phân tích và tổng hợp, lô gíc và lịch sử; các phương pháp của bộ môn nguyên lý công tác tư tưởng, tâm lý học, giáo dục học và xã hội học như: hệ thống - cấu trúc, chuyên gia, tổng kết điển hình tiên tiến, thống kê, so sánh, điều tra, quan sát, thu thập thông tin.

Đóng góp mới về mặt khoa học của Luận án - Luận giải, làm sáng rõ cấu trúc và bản chất của hiệu quả là sự tương quan giữa kết quả với mục đích và nguồn lực; bổ sung, hoàn thiện hệ thống tiêu chí, phương pháp, hình thức đánh giá hiệu quả CTGDCT-TT trong học viên các HVQS. - Trên cơ sở khảo sát thực trạng sự tương quan giữa kết quả với mục đích và sử dụng nguồn lực CTGDCT-TT trong học viên các HVQS, khái quát được các mâu thuẫn cần giải quyết để nâng cao hiệu quả CTGDCT-TT. - Đề xuất được các giải pháp dưới góc độ khoa học công tác tư tưởng theo hướng huy động tối đa tiềm năng của các HVQS một cách hợp lý, tiết kiệm để nâng cao hiệu quả CTGDCT-TT. Ý nghĩa thực tiễn của Luận án - Kết quả nghiên cứu góp phần gia tăng tri thức về hiệu quả CTGDCT-TT nói riêng và hiệu quả công tác tư tưởng nói chung.

- Cung cấp luận cứ khoa học cho lãnh đạo, chỉ huy các HVQS đề ra chủ trương, biện pháp nâng cao hiệu quả CTGDCT-TT trong học viên của nhà trường. - Kết quả nghiên cứu có thể sử dụng làm tài liệu nghiệp vụ cho cán bộ chính trị các HVQS; làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy, học tập chuyên ngành CTĐ, CTCT ở các nhà trường quân đội và chuyên ngành công tác tư tưởng ở các học viện, trường đại học ngoài quân đội. Kết cấu của Luận án Luận án được cấu trúc gồm: mở đầu, 4 chương, 11 tiết, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. 5 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Là một bộ phận quan trọng của công tác tư tưởng, CTGDCT-TT được nhiều nhà khoa học, nhà lãnh đạo, người làm công tác chính trị trong và ngoài nước nghiên cứu ở các mức độ khác nhau.

Trên cơ sở khảo cứu các công trình liên quan đến CTGDCT-TT, có thể khái quát thành các vấn đề cơ bản như sau: 1. Tình hình nghiên cứu về công tác giáo dục chính trị - tư tưởng 1. Về khái niệm công tác giáo dục chính trị - tư tưởng Hiện nay, các thuật ngữ: “công tác giáo dục chính trị - tư tưởng”, “công tác giáo dục chính trị tư tưởng”, “công tác giáo dục chính trị, tư tưởng”, “công tác giáo dục chính trị”, “giáo dục chính trị- tư tưởng” được sử dụng phổ biến trong các văn kiện của Đảng và nhiều tài liệu, sách, báo trong nước và nước ngoài. Đó là một thuật ngữ được nhiều môn khoa học sử dụng như: xây dựng Đảng, chính trị học, giáo dục học, tâm lý học quân sự.Tuỳ theo tính chất, đặc điểm, mục đích, yêu cầu nghiên cứu mà có cách tiếp cận khác nhau.

Trước những năm 1990, một số lượng lớn các công trình, tài liệu về công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Liên Xô được được dịch sang tiếng Việt, như: “Phương pháp luận công tác tư tưởng” của D. Vôn-cô-gô-nốp [190], “Hình thành niềm tin cho thế hệ trẻ” của V.Xu-khôm-lin-xki [195], “Hoạt động tư tưởng của Đảng Cộng sản Liên Xô” của X.Xu-rơ-ni-tren-cô [196]… Nhiều công trình sử dụng thuật ngữ giáo dục chính trị - tư tưởng để chỉ hoạt động truyền bá nội dung về chính trị, nhưng chưa luận bàn về khái niệm. Cuốn “Từ điển bách khoa quân sự Xô - Viết” (tiếng Nga) đã đưa ra một định nghĩa: “Giáo dục chính trị - tư tưởng trong các lực lượng vũ trang là hệ thống các biện pháp nhằm hình thành cho sĩ quan và chiến sĩ có đủ trình độ tư tưởng và sẵn sàng hoàn thành mọi nhiệm vụ chiến đấu để giành chiến thắng trong chiến tranh” [xem 11, tr.