Luận án: Truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công tại VN - N.T.Trang

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN THU TRANG TRUYỀN THÔNG CHÍNH SÁCH TRONG HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CÔNG VÀ MỘT SỐ GỢI Ý CHO VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC HÀ NỘI - 2023 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN THU TRANG TRUYỀN THÔNG CHÍNH SÁCH TRONG HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CÔNG VÀ MỘT SỐ GỢI Ý CHO VIỆT NAM Chuyên ngành: Chính trị học Mã số: 9310201.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Thành Lợi 2. Nguyễn Duy Quỳnh HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thu Trang i MỤC LỤC Trang Lời cam đoan Mục lục 1 Danh mục các từ viết tắt 4 Danh mục các bảng 5 Danh mục các hình 6 MỞ ĐẦU 7 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 14 1. Các nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 14 1. Các nghiên cứu về hoạch định chính sách công 14 1.

Các nghiên cứu về truyền thông chính sách 21 1. Các nghiên cứu về truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công 30 1. Khái quát kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu 43 1. Khái quát kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài 43 1.

Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu 45 Chƣơng 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRUYỀN THÔNG CHÍNH SÁCH TRONG HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CÔNG 48 2. Một số khái niệm liên quan đến đề tài luận án 48 2. Truyền thông chính trị 50 2. Truyền thông chính sách 53 2.

Truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công 56 2. Các yếu tố tác động đến truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công 67 1 2. Về chính trị 67 2. Các quy định pháp luật về chức năng và nhiệm vụ của các đơn vị truyền thông 68 2.

Yếu tố kinh tế - xã hội 69 2. Vai trò và tiêu chí đánh giá hiệu quả của truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công 70 2. Vai trò của truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công 70 2. Tiêu chí đánh giá hiệu quả của truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công 72 2.

Những lý thuyết cơ bản liên quan đến truyền thông chính sách 74 2. Lý thuyết về sự định hướng 75 2. Lý thuyết đóng khung 77 2. Lý thuyết dòng chảy hai bước và đa bước trong truyền thông 78 2.

Mô hình và khung phân tích của truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công 78 2. Mô hình truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công 78 2. Khung phân tích truyền thông chính sách 79 Chương 3: KINH NGHIỆM TRUYỀN THÔNG CHÍNH SÁCH TRONG HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CÔNG Ở MỘT SỐ QUỐC GIA 84 3. Việc thực thi truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công ở một số quốc gia thông qua các chính sách cụ thể 84 3.

Đạo luật hạn chế thuốc lá tại Mỹ 84 3. Quy định về việc đeo khẩu trang trong giai đoạn 94 2 phòng chống dịch COVID-19 tại Mỹ 3. Chính sách năng lượng hạt nhân của Hàn Quốc 99 3. Các quy định về kiểm soát đại dịch COVID-19 tại Đức 108 3.

Xây dựng hệ thống đường riêng cho xe buýt nhanh (BRT) tại Lagos, Nigeria 117 3. Chiến dịch tiêm chủng vaccine phòng chống COVID- 19 trên diện rộng tại Trung Quốc 125 3. Kinh nghiệm chung rút ra từ quá trình truyền thông chính sách ở một số quốc gia trên thế giới 134 Chƣơng 4: TRUYỀN THÔNG CHÍNH SÁCH TẠI VIỆT NAM, GỢI Ý THAM KHẢO TỪ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ 138 4. Truyền thông chính sách tại Việt Nam 138 4.

Quá trình truyền thông chính sách qua nghiên cứu một số chính sách cụ thể 138 4. Những thành tựu và hạn chế của truyền thông chính sách tại Việt Nam 152 4. Những vấn đề đặt ra hiện nay liên quan đến truyền thông chính sách tại Việt Nam 169 4. Mô hình, gợi ý tham khảo từ kinh nghiệm quốc tế và một số khuyến nghị 172 4.

Mô hình truyền thông chính sách tại Việt Nam 172 4. Gợi ý tham khảo từ kinh nghiệm quốc tế và một số khuyến nghị 174 KẾT LUẬN 186 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 189 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 190 PHỤ LỤC 3 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT HĐCS : Hoạch định chính sách HĐCSC : Hoạch định chính sách công TTCS : Truyền thông chính sách 4 DANH MỤC CÁC BẢNG Số hiệu Tên bảng Trang bảng 3.1 Thời gian và số người tham gia thảo luận công khai về vấn đề liên quan đến hai lò phản ứng Shin 5 và Shin 6 101 3.2 Nội dung các thông điệp kêu gọi người dân Hàn Quốc tham gia thảo luận công khai 102 3.3 Danh sách các cuộc hội thảo đã được tổ chức xoay quanh vấn đề của hai lò phản ứng Shin 5 và Shin 6 103 4.1 Thông tin thành phần nhóm người tham gia khảo sát 153 5 DANH MỤC CÁC HÌNH Số hiệu Tên hình Trang hình 2.1 Mô hình truyền thông của Shannon và Weaver 49 2.2 Mô hình TTCS của Pippa Noris 79 2.3 Mô hình khung phân tích TTCS 81 4.1 Mô hình TTCS tại Việt Nam 173 4.2 Đề xuất mô hình TTCS tại Việt Nam 177 6 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Vị trí, vai trò và tác động của truyền thông chính sách (TTCS) tới toàn bộ quy trình chính sách nói chung và hoạch định chính sách (HĐCS) của một quốc gia nói riêng ngày càng đóng vai trò quan trọng và thu hút được nhiều sự quan tâm. Tại Việt Nam, trong hội nghị trực tuyến toàn quốc về công tác TTCS với chủ đề “Nhận thức - Hành động - Nguồn lực”, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã kết luận cần phải đẩy mạnh và đổi mới hoạt động TTCS vì công tác này có vai trò rất quan trọng, “là một trong những chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan Chính phủ và các địa phương trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chính trị của mình”, làm tốt công tác TTCS sẽ mở ra những nguồn lực lớn, tạo nên sức mạnh lớn, mang lại hiệu quả cao trong xây dựng, thực thi chính sách [Chinhphu.

Đến ngày 21/3/2023, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ký Chỉ thị số 7/CT-TTg “về việc tăng cường công tác truyền thông chính sách”, trong đó nêu rõ “trong bối cảnh bùng nổ thông tin như hiện nay, công tác truyền thông chính sách cần được chú trọng, nâng cao tính chuyên nghiệp…” [Văn phòng Chính phủ, 2023, tr. Thực tế cho thấy TTCS nói chung và TTCS trong hoạch định chính sách công (HĐCSC) nói riêng tại Việt Nam ngày càng nhận được nhiều sự quan tâm hơn bao giờ hết trong giai đoạn gần đây. Số lượng các hội thảo và các nghiên cứu xoay quanh đề tài tăng lên đáng kể. Công tác này có sự thay đổi về cách thức và phương tiện theo sự phát triển chung của xã hội.

Hoạt động này của nước ta cho thấy nhiều ưu điểm và ngày càng đóng vai trò quan trọng. Nó “góp phần to lớn vào công tác xây dựng và chỉnh đốn Đảng; tuyên truyền quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước; phát hiện và phản ánh tâm tư, nguyện vọng của quần chúng; những 7 vấn đề bức xúc trong đời sống xã hội…” [Nguyễn Thị Ngọc Hoa, 2022]. Đặc biệt, sau giai đoạn phòng chống đại dịch COVID-19, cùng với hiệu quả của TTCS mang lại, nhận thức về tầm quan trọng của công tác này ngày càng được nâng cao. Tuy nhiên, công tác này vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, “thiếu bài bản, vẫn chủ yếu là một chiều” [Chinhphu.

Hoạt động vẫn chưa được quan tâm ở bước hoạch định mà chủ yếu tập trung ở giai đoạn ban hành và thực thi. Vì thế mà nhiều chủ trương, chính sách đúng đắn nhưng lại không nhận được sự ủng hộ cao trong xã hội [Chinhphu. Nhìn nhận thẳng thắn vào những hạn chế như vậy mà Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành đã tổ chức nhiều hội nghị, hội thảo trong thời gian gần đây nhằm nâng cao hiệu quả của công tác này vì đổi mới công tác TTCS trong HĐCSC là tiền đề quan trọng đem lại thành công cho chính sách, góp phần vào công cuộc xây dựng kinh tế - xã hội của đất nước. Như vậy, việc nghiên cứu về TTCS trong HĐCSC để tạo ra sự đồng thuận xã hội, mở đường cho việc thực thi và ban hành chính sách được hiệu quả là một yêu cầu cấp thiết.

Trên thế giới, tác dụng của truyền thông trong việc tạo ra hiệu quả cho chính sách rõ ràng đã được khẳng định trong nhiều trường hợp thực tế, ví dụ như trong giai đoạn phòng chống đại dịch COVID-19 của toàn nhân loại, có những nước khi tiến hành các quy định mới nhằm hạn chế sự lây lan virus trong cộng đồng lại được người dân ủng hộ và tự nguyện thực hiện, trong khi ở một số quốc gia khác thì đối tượng tiếp nhận lại phản đối gay gắt. Nhiều học giả đã nghiên cứu về từng trường hợp này và kết luận về nguyên nhân dẫn tới sự khác biệt kể trên xuất phát từ quá trình và cách thức truyền thông đến người dân về các quy định mới đó trước khi chúng được ban hành. Vì vậy, nhiều nhà nghiên cứu và nhiều chính phủ tại các nước đang dần thay đổi nhận thức của mình và ngày càng chú trọng vào công tác TTCS trong HĐCSC hơn bao giờ hết. Ngay trong thời gian tác giả thực hiện luận án của 8 mình, xu hướng nghiên cứu về TTCS cũng thay đổi hàng ngày, hàng giờ.

Từ chỗ xếp nó vào là một bộ phận nhỏ trong truyền thông chính trị thì nhiều nhà nghiên cứu đã bắt đầu bóc tách và chỉ nhắc đến riêng khái niệm này. Ở một vài trường đại học uy tín trên thế giới, họ thậm chí đã bắt đầu thành lập bộ môn riêng về TTCS như Trường Đại học Quốc gia của Australia (Australian National University) hay Viện Công nghệ Massachusetts của Mỹ (Massachusetts Institute of Technology).