Luận án thực hiện quyền lực HĐND quận - Nguyễn Thị Vân Anh 2025

Tổng quan về luận án

Luận án "Thực hiện quyền lực nhà nước của Hội đồng nhân dân quận thuộc các thành phố trực thuộc Trung ương hiện nay" của Nguyễn Thị Vân Anh (2025) là một nghiên cứu tiên phong trong lĩnh vực Quản lý công, tập trung vào việc tối ưu hóa vai trò của Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp quận trong bối cảnh cải cách hành chính và phát triển chính quyền đô thị (CQĐT) tại Việt Nam. Nghiên cứu này đặt trong bối cảnh khoa học về sự cần thiết hoàn thiện mô hình tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương (CQĐP) nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng "Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa" của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, đặc biệt là trước tác động tất yếu của chính quyền số và chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Research gap cụ thể được luận án xác định bao gồm sự thiếu hụt một khung khoa học toàn diện để đánh giá hệ thống thể chế pháp lý hiện hành về tổ chức và hoạt động của CQĐP, đặc biệt là Luật Bầu cử 2015, Luật Tổ chức CQĐP 2015, Luật Sửa đổi bổ sung 2019, và Luật Hoạt động giám sát 2015 (tr. 3). Ngoài ra, nghiên cứu tổng thể giai đoạn 1 (đến năm 2025) về đổi mới tổ chức và hoạt động chính quyền theo Nghị quyết số 76/NQ-CP (2021) vẫn chưa được tiến hành (tr. 3), dẫn đến sự không chắc chắn về mô hình CQĐT tối ưu (một, hai hay ba cấp) có thể khẳng định phù hợp cho quản trị nhà nước (tr. 2). Các công trình nghiên cứu trước đây cũng đã chỉ ra những hạn chế đáng kể trong hoạt động thực tiễn của HĐND, đặc biệt là ở cấp quận và phường, với chức năng quyết định mang tính hình thức, hoạt động giám sát kém hiệu quả và thiếu chế tài cụ thể (Vũ Thư, 2019, tr. 37-38). Luận án này lấp đầy những khoảng trống đó bằng cách cung cấp một cách tiếp cận chuyên biệt dưới góc độ quản lý công, tập trung vào HĐND cấp quận.

Các câu hỏi nghiên cứu của luận án được đánh số cụ thể như sau:

1. Cơ sở lý luận nào để thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận?
2. Vấn đề nào đặt ra đối với thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận thời gian qua?
3. Thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận cần hoàn thiện thế nào để đáp ứng yêu cầu thực tế?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng trên nền tảng triết học Mác-Lênin, đặc biệt là phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, cùng với tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng, Nhà nước Việt Nam về nguyên tắc thực hiện quyền lực nhà nước. Luận án tích hợp sâu rộng các học thuyết về nhà nước, nhà nước pháp quyền, lý thuyết về dân chủ đại diện, và dân chủ trong đời sống xã hội. Nó khám phá các nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước như tập quyền, phân quyền và tản quyền trong bối cảnh Việt Nam, đồng thời xem xét các lý thuyết về quản lý đô thị và quản trị tốt (minh họa bởi Lưu Tiến Minh, 2017, tr. 49).

Đóng góp đột phá của luận án mang lại tác động định lượng và định tính rõ rệt. Thứ nhất, nó hệ thống hóa và làm rõ lý thuyết thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận từ góc độ quản lý công, xác định nội hàm về quyền lực, đặc điểm, vai trò, nguyên tắc, cơ cấu tổ chức, nội dung và phương thức thực hiện, cùng các điều kiện đảm bảo (tr. 8). Thứ hai, luận án cung cấp các giải pháp cụ thể trên cả hai phương diện thể chế pháp lý và thực tiễn, hướng tới hoàn thiện cơ chế thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận tại các thành phố trực thuộc Trung ương (tr. 8). Thứ ba, nghiên cứu này thực hiện một khảo sát thực nghiệm quy mô lớn với 401 phiếu từ các đại biểu HĐND quận thuộc 17 quận của 5 thành phố trực thuộc Trung ương trong nhiệm kỳ 2016-2021, mang lại dữ liệu định lượng và định tính chuyên sâu về hiệu quả hoạt động và cấu trúc tổ chức (tr. 5, 7). Đóng góp này được kỳ vọng sẽ định hình lại cách nhìn nhận và đánh giá về thiết chế dân chủ đại diện ở cấp địa phương, đặc biệt trong bối cảnh các thành phố như Đà Nẵng và Hồ Chí Minh đã từng thí điểm mô hình CQĐT không tổ chức HĐND quận (tr. 2).

Về phạm vi, luận án nghiên cứu lý luận và thực tiễn về thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận. Phạm vi thời gian tập trung từ năm 2016 đến nay cho thực tiễn, có thể mở rộng nếu cần thiết. Phạm vi không gian bao gồm nghiên cứu lý luận chung, và thực tiễn trên 49 quận (nhiệm kỳ 2016-2021) và 24 quận (nhiệm kỳ 2021-2026) thuộc 5 thành phố trực thuộc Trung ương, với khảo sát chi tiết tại 17 quận. Nghiên cứu này mang ý nghĩa lớn trong việc củng cố thiết chế dân chủ đại diện ở Việt Nam, nâng cao năng lực quản trị công và thúc đẩy sự tham gia của Nhân dân vào quá trình quản lý đất nước.

Literature Review và Positioning

Luận án này thực hiện một tổng quan văn học sâu rộng, tổng hợp các luồng nghiên cứu chính về quyền lực nhà nước, chính quyền địa phương (CQĐP), chính quyền đô thị (CQĐT) và đặc biệt là vai trò của Hội đồng nhân dân (HĐND), cả trong nước và quốc tế.

Các công trình về quyền lực nhà nước, như tác phẩm của C. Mác về thiết chế Hội đồng (thế kỷ XIX, tr. 10), hay V. Lênin về "Hội đồng địa phương" (đầu thế kỷ XX, tr. 10), đã đặt nền móng cho quan điểm về một nhà nước dân chủ thuộc về Nhân dân. Các nghiên cứu quốc tế hiện đại tiếp tục bàn luận về tính hiệu quả trong vận hành quyền lực nhà nước, ví dụ như luận án của En Sô La Thi (2000) và Khăm Phết Bun Thắt Pha Xúc (2003) tại Lào, tập trung vào xây dựng nhà nước đảm bảo quyền lực của Nhân dân lao động và tăng cường quyền lực nhà nước trong nền kinh tế thị trường (tr. 12). Trong nước, các tác giả như GS. Đào Trí Úc và PGS. Phạm Hữu Nghị (2009) đã nhấn mạnh sự cần thiết của một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh và cơ chế giám sát thực thi quyền lực nhà nước ở Việt Nam [57]. PGS. Vũ Thư (2017) đã luận giải về mối quan hệ chặt chẽ giữa quyền lực nhà nước, pháp luật và quyền con người, chỉ ra rằng cấu trúc quyền lực nhà nước ở Việt Nam thống nhất theo nguyên tắc "tập trung dân chủ" khác biệt với nguyên tắc phân quyền của các quốc gia khác [100, tr. 12]. PGS. Lương Thanh Cường (2014) phân tích sự phát triển của mô hình tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước trong Hiến pháp 2013, làm rõ nguyên tắc "quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát" và xác lập nguyên tắc phân định thẩm quyền giữa Chính phủ và CQĐP để phát huy chủ động, sáng tạo của địa phương [10, tr. 14]. TS. Tô Văn Hòa (2015) lại tiếp cận theo vai trò của Đảng trong việc tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước, phân biệt bản chất nhà nước với phương thức tổ chức thực hiện quyền lực [25, tr. 15].

Về CQĐP và CQĐT, nghiên cứu quốc tế cho thấy sự đa dạng mô hình. Nguyễn Phương Thảo (2014) chỉ ra các quốc gia áp dụng mô hình phân quyền (Anh, Mỹ), tập quyền hoặc XHCN (Trung Quốc, Việt Nam), đồng thời phân biệt chính quyền tự quản với chính quyền đại diện, và CQĐT với chính quyền nông thôn [128]. Lê Thị Hoài Ân và Đinh Ngọc Thắng (2015) phân loại CQĐP theo cấp hành chính và mối quan hệ giữa trung ương và địa phương, nổi bật là mô hình phân quyền hoàn toàn ở Anglo-Saxon hay mô hình tập trung dân chủ ở các nước XHCN [1]. Bài viết của Phạm Đức Toàn (2018) và “China’s Political System” (trên http://www.cn/english/Political/2884.htm) cung cấp chi tiết về cơ cấu tổ chức hành chính của Trung Quốc, đặc biệt là vai trò của chính quyền quận trong hệ thống 5 cấp hành chính, nơi Đại hội đại biểu Nhân dân quận bầu ra Trưởng quận và Phó trưởng quận, chịu trách nhiệm báo cáo công việc lên cấp thành phố trực thuộc Trung ương [118], [106]. Mô hình này, với HĐND là cơ quan quyền lực cao nhất ở địa phương, quyết định các vấn đề quan trọng và có thẩm quyền bầu, bãi miễn người đứng đầu chính quyền, cho thấy sự tương đồng và khác biệt với Việt Nam, cung cấp cơ sở so sánh hữu ích.

Trong nước, sách của PGS. Phan Xuân Biên (2007) về CQĐT tại TP. Hồ Chí Minh đã định nghĩa đô thị, quản lý đô thị, và vai trò của khu vực tư nhân [7, tr. 108, 109]. Trương Thị Hồng Hà (2017) đã làm rõ quan niệm, bản chất và nguyên tắc tổ chức CQĐP ở Việt Nam, nhấn mạnh HĐND và UBND hợp thành cơ quan quản trị xã hội ở địa phương theo nguyên tắc tập trung dân chủ [19, tr. 21]. Lưu Tiến Minh (2017) định nghĩa CQĐT tại các thành phố trực thuộc Trung ương là "thiết chế chính quyền nhà nước nhằm thực hiện chức năng QLNN, đảm bảo quyền cơ bản của công dân và cung cấp các dịch vụ công" [49, tr. 49].

Về thực hiện quyền lực nhà nước của chính quyền địa phương, Cao Việt Thăng (2022) so sánh phương thức hình thành và cấu trúc cơ quan quản trị địa phương ở Thái Lan, Indonesia, Philippines, chỉ ra tính tự quản cao của CQĐT Thái Lan và các mô hình bầu cử đa dạng [129]. PGS. Vũ Thư (2019) khẳng định CQĐP ở Việt Nam là bộ phận cấu thành của bộ máy nhà nước thống nhất, hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ, không phải tổ chức tự quản độc lập cao [101, tr. 28].

Contradictions/Debates: Một mâu thuẫn trung tâm trong các nghiên cứu được tổng quan là giữa các mô hình tổ chức CQĐP tập quyền (như ở Việt Nam và Trung Quốc) và phân quyền (như ở Anh, Mỹ). Trong nước, có sự tranh luận về việc "nên hay không nên tổ chức HĐND quận" (tr. 3), đặc biệt khi một số thành phố trực thuộc Trung ương đã thí điểm không tổ chức HĐND quận, với những ý kiến trái chiều về việc đảm bảo dân chủ và giám sát quyền lực [37]. Ví dụ, trong khi Hà Nội vẫn duy trì HĐND quận và đối mặt với các vấn đề quản lý trật tự đô thị, khiếu kiện đất đai (tr. 2), Hải Phòng, sau khi thí điểm không tổ chức HĐND quận, đã có đề xuất kiến nghị tổ chức lại chính quyền dân cử ở tất cả các cấp để đảm bảo thực hiện quyền lực của người dân (tr. 3). Luận án này sẽ đi sâu phân tích để đưa ra luận cứ khoa học cho vấn đề này.

Positioning trong Literature: Luận án này định vị mình ở giao điểm của lý thuyết tổ chức quyền lực nhà nước, quản lý công và chính sách đô thị. Nó không chỉ kế thừa các nghiên cứu về bản chất, nguyên tắc và cấu trúc của quyền lực nhà nước ở địa phương (Đào Trí Úc và Phạm Hữu Nghị, 2009; Vũ Thư, 2017), mà còn mở rộng và làm sâu sắc lý thuyết về thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận - một thiết chế cụ thể trong bối cảnh CQĐT Việt Nam. Bằng cách tiếp cận từ góc độ quản lý công, luận án vượt ra khỏi khuôn khổ luật học hay chính trị học truyền thống, mang tính ứng dụng thực tiễn cao [tr. 8, "Đóng góp mới"]. Điều này thúc đẩy lĩnh vực nghiên cứu bằng cách cung cấp một "hệ thống chuyên biệt" về lý luận và thực tiễn cho HĐND quận, điều mà các công trình trước đây chỉ đề cập ở mức độ tổng quát hoặc tập trung vào cấp tỉnh.

So sánh với ít nhất 2 international studies:

1. Trung Quốc: Nghiên cứu về hệ thống hành chính địa phương của Trung Quốc ("China’s Political System", [106]) và bài viết của Phạm Đức Toàn (2018) chỉ ra rằng chính quyền quận ở Trung Quốc nằm trong nội thành, nhận lãnh đạo từ chính quyền thành phố trực thuộc Trung ương, có chức năng như chính quyền cơ sở đô thị và Trưởng quận cùng Phó trưởng quận do Đại hội đại biểu Nhân dân quận bầu với nhiệm kỳ 5 năm. Mô hình này cho thấy HĐND (Đại hội đại biểu Nhân dân) Trung Quốc có quyền lực đáng kể trong việc bầu và bãi miễn các chức danh hành pháp, và hoạt động theo nguyên tắc "địa phương lo chuyện địa phương" [110]. So sánh với Việt Nam, HĐND quận Việt Nam cũng là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương do Nhân dân bầu ra (Điều 113, Hiến pháp 2013), thực hiện chức năng quyết định và giám sát. Tuy nhiên, ở Việt Nam, chủ tịch và các thành viên UBND đều do HĐND bầu gián tiếp [129], và HĐND chịu sự kiểm soát của cấp trên trong nguyên tắc tập trung dân chủ, khác với tính độc lập tương đối của HĐND Trung Quốc [101, tr. 29]. Luận án sẽ làm rõ hơn việc HĐND quận Việt Nam thực hiện các nghị quyết, quyết định có tính chất thủ tục hành chính hơn là chủ động quyết định các vấn đề quan trọng ở địa phương (Vũ Thư, 2019, tr. 37).
2. Thái Lan: Cao Việt Thăng (2022) phân tích CQĐP ở Thái Lan có tính tự quản cao, phân biệt rõ giữa chính quyền đô thị và nông thôn, và tổ chức theo đặc thù địa phương giúp linh hoạt hơn [129]. Mặc dù cơ quan đại diện do người dân bầu ra, nhưng các chức danh đứng đầu CQĐP cấp tỉnh và huyện đều do cấp trên trực tiếp bổ nhiệm, cho thấy sự lệ thuộc nhất định vào chính quyền trung ương [129]. So với Việt Nam, nơi HĐND bầu ra UBND (bầu cử gián tiếp), mô hình Thái Lan với sự kết hợp bầu cử trực tiếp và bổ nhiệm phản ánh một phương thức phân cấp quyền lực khác biệt. Luận án sẽ sử dụng kinh nghiệm này để phân tích tính hợp lý và hiệu quả của cơ chế bầu cử và vai trò của HĐND quận trong việc đảm bảo dân chủ đại diện và giải trình ở Việt Nam. Sự khác biệt trong việc bầu cử người đứng đầu hành pháp (trực tiếp ở Thái Lan, gián tiếp ở Việt Nam) và mức độ tự chủ của HĐND (độc lập tương đối ở Trung Quốc, chịu sự kiểm soát chặt chẽ hơn ở Việt Nam) sẽ cung cấp cái nhìn đa chiều để đề xuất các giải pháp phù hợp cho Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án này đưa ra những đóng góp đáng kể trong việc mở rộng và làm sâu sắc các lý thuyết hiện có về tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh chính quyền địa phương và đô thị. Thứ nhất, luận án mở rộng và làm rõ thêm lý thuyết thực hiện quyền lực nhà nước ở địa phương thông qua việc phân tích và hệ thống hóa các nội hàm về quyền lực, quyền lực nhà nước, thực hiện quyền lực nhà nước, và cụ thể hơn là thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận (tr. 8). Các lý thuyết hiện hành về quyền lực nhà nước (ví dụ: các quan điểm của C. Mác và V. Lênin về bản chất quyền lực nhà nước [131]) thường mang tính tổng quát; luận án này cụ thể hóa chúng cho một thiết chế dân cử cấp quận, đưa ra một lăng kính "quản lý công" mới mẻ và mang tính ứng dụng cao (tr. 8). Điều này thách thức quan điểm truyền thống chỉ xem xét quyền lực nhà nước từ góc độ luật học hay chính trị học đơn thuần, thay vào đó nhấn mạnh khía cạnh tổ chức, vận hành và quản trị. Thứ hai, luận án hệ thống hóa các đặc điểm, vai trò, nguyên tắc, tổ chức bộ máy, nội dung và phương thức thực hiện, cùng những điều kiện đảm bảo thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận (tr. 8). Điều này cung cấp một khuôn khổ lý thuyết toàn diện cho việc nghiên cứu HĐND cấp quận, vốn chưa được làm rõ một cách chuyên biệt trong các công trình trước. Chẳng hạn, các nghiên cứu của Trương Thị Hồng Hà (2017) và Vũ Thư (2019) đã đề cập đến các nguyên tắc hoạt động chung của HĐND, nhưng luận án này đi sâu vào cách những nguyên tắc này được áp dụng và thể hiện cụ thể trong thực tiễn của HĐND quận. Conceptual framework: Khung khái niệm của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp các khái niệm cốt lõi như "quyền lực nhà nước thống nhất" (Vũ Thư, 2017, tr. 12) và "dân chủ đại diện" (Điều 113, Hiến pháp 2013). Các thành phần chính bao gồm: 1) Thể chế pháp lý về tổ chức và hoạt động của HĐND quận; 2) Cơ cấu tổ chức bộ máy của HĐND quận (Đại biểu, Thường trực, các Ban, Tổ đại biểu); 3) Chức năng và nhiệm vụ (quyết định và giám sát); 4) Các yếu tố đảm bảo hoạt động (nhân sự, tài chính, thông tin); và 5) Tác động của chính quyền số. Mối quan hệ giữa các thành phần này được giả định là tác động qua lại, nơi thể chế pháp lý định hình cấu trúc và chức năng, nhưng hiệu quả thực tế lại phụ thuộc vào các điều kiện đảm bảo và phương thức thực hiện. Theoretical model: Luận án phát triển một mô hình lý thuyết với các giả thuyết (propositions) được đánh số, bao gồm: P1: Sự đầy đủ và rõ ràng của thể chế pháp lý tỷ lệ thuận với hiệu quả thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận. P2: Cơ cấu tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu quả và có đủ điều kiện đảm bảo (nhân sự, tài chính) có tác động tích cực đến năng lực thực hiện chức năng quyết định và giám sát của HĐND quận. P3: Phương thức hoạt động (chế độ hội nghị, quyết định đa số, hoạt động giữa hai kỳ họp) ảnh hưởng đến khả năng đại diện ý chí Nhân dân và kiểm soát quyền lực của HĐND quận. P4: Mức độ ứng dụng chính quyền số có khả năng nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận. Paradigm shift: Luận án này không đề xuất một sự thay đổi hoàn toàn về mô hình quyền lực nhà nước (ví dụ từ tập quyền sang phân quyền), mà là một sự tiến bộ trong cách tiếp cận và tối ưu hóa mô hình hiện có (tập trung dân chủ). Bằng chứng từ các công trình tổng quan cho thấy các HĐND thường bị đánh giá thấp về sự phù hợp của cơ cấu tổ chức và tính hình thức trong việc quyết định các vấn đề quan trọng [101, tr. 37-38]. Luận án đặt mục tiêu thay đổi nhận thức từ việc xem HĐND như một cơ quan đơn thuần thực hiện quy trình sang một thiết chế thực sự "quyết định" và "giám sát" có hiệu lực, hiệu quả và năng động. Điều này đại diện cho một sự chuyển dịch tư duy từ quản lý hành chính dựa trên quy tắc sang quản trị công dựa trên hiệu suất và kết quả.

Khung phân tích độc đáo

Luận án tích hợp các lý thuyết chính sau:

1. Lý thuyết về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Làm rõ các đặc trưng của nhà nước pháp quyền Việt Nam, nhấn mạnh quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân và nguyên tắc "quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát" (Hiến pháp 2013, Điều 2; PGS. Lương Thanh Cường, 2014, tr. 13-14).
2. Lý thuyết Dân chủ đại diện: Nghiên cứu sâu hơn vai trò của HĐND như một thiết chế dân chủ đại diện, là cầu nối giữa ý chí, nguyện vọng của Nhân dân với quá trình quản lý nhà nước ở địa phương (Điều 113, Hiến pháp 2013).
3. Lý thuyết Quản lý công/Quản trị công: Tiếp cận vấn đề từ góc độ tối ưu hóa hiệu quả, hiệu lực và hiệu suất của bộ máy nhà nước, đặc biệt là trong bối cảnh cải cách hành chính và xây dựng chính quyền phục vụ. Khái niệm "quản trị tốt" (Lưu Tiến Minh, 2017, tr. 49) được sử dụng để đánh giá hoạt động của HĐND. Novel analytical approach: Cách tiếp cận phân tích độc đáo của luận án là sự kết hợp chặt chẽ giữa phân tích thể chế pháp lý (De jure) và đánh giá thực tiễn hoạt động (De facto) của HĐND quận. Luận án không chỉ dừng lại ở việc tổng hợp các quy định pháp luật mà còn đánh giá sâu sắc mức độ thực thi, những hạn chế, và tác động của chúng thông qua dữ liệu khảo sát và so sánh. Cụ thể, nó phân tích sự khác biệt về thể chế và thực tiễn giữa các thành phố trực thuộc Trung ương nơi có tổ chức HĐND quận và nơi thí điểm không tổ chức HĐND quận (như Đà Nẵng, TP.HCM trước 2021) để đưa ra luận cứ thuyết phục [37]. Conceptual contributions with definitions:

• Thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận: Được định nghĩa là quá trình HĐND quận, với tư cách là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương do Nhân dân bầu ra, thực thi các chức năng quyết định và giám sát các vấn đề quan trọng về kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh tại địa bàn quận theo thể chế pháp lý và các nguyên tắc quản lý công, nhằm đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân địa phương.
• Chính quyền đô thị cấp quận: Là một cấp chính quyền được tổ chức tại các quận thuộc thành phố trực thuộc Trung ương, bao gồm HĐND quận và UBND quận, có nhiệm vụ quản lý nhà nước trên địa bàn đô thị, cung cấp dịch vụ công và chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương và chính quyền cấp trên. Boundary conditions explicitly stated:
• Phạm vi không gian: Tập trung vào các quận thuộc các thành phố trực thuộc Trung ương của Việt Nam, đặc biệt là nơi có tổ chức HĐND quận, với dữ liệu khảo sát từ 17 quận của 5 thành phố. Do đó, các kết luận có thể không hoàn toàn áp dụng cho các đơn vị hành chính khác (ví dụ: huyện, thị xã, hoặc các cấp chính quyền khác không phải đô thị).
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thực tiễn tập trung từ năm 2016 đến nay (thời điểm Luật Tổ chức CQĐP 2015 có hiệu lực), giới hạn khả năng khái quát hóa cho các giai đoạn lịch sử khác hoặc các thay đổi thể chế lớn trong tương lai gần.
• Mô hình chính trị-hành chính: Các đề xuất và phân tích nằm trong khuôn khổ thể chế chính trị và hành chính của Việt Nam theo nguyên tắc tập trung dân chủ và sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, do đó tính chuyển giao trực tiếp cho các quốc gia có mô hình phân quyền hoàn toàn có thể bị hạn chế.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án sử dụng một thiết kế nghiên cứu phức hợp, kết hợp nhiều triết lý và phương pháp để đạt được mục tiêu toàn diện.

• Research philosophy: Luận án được triển khai trên cơ sở phương pháp luận của triết học Mác-Lênin, bao gồm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, cùng tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam (tr. 6). Điều này định hướng một quan điểm phê phán-thực tiễn (critical-pragmatic), vừa phân tích thực trạng dựa trên các nguyên lý khách quan (duy vật), vừa tìm kiếm giải pháp cải thiện hệ thống hiện có. Đồng thời, việc sử dụng kết hợp định tính và định lượng cho thấy một triết lý thực dụng (pragmatism), ưu tiên việc sử dụng các phương pháp phù hợp nhất để giải quyết vấn đề nghiên cứu.
• Mixed methods với SPECIFIC combination rationale: Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (mixed methods) bằng cách sử dụng "cả phương pháp định tính và định lượng, từ tài liệu thứ cấp và sơ cấp" (tr. 6).
  • Phần định tính: Thông qua phương pháp khảo cứu tài liệu, tổng hợp, phân tích, so sánh (tr. 6-7), luận án xây dựng cơ sở lý luận, tổng quan tình hình nghiên cứu quốc tế và trong nước, phân tích thể chế pháp lý, và đưa ra các quan điểm, nhận định về thực trạng. Phương pháp nghiên cứu trường hợp cũng được sử dụng để minh họa các điều kiện cụ thể (tr. 7).
  • Phần định lượng: Được sử dụng chủ yếu trong Chương 3 thông qua phương pháp thống kê từ "các phiếu khảo sát ý kiến" đại biểu HĐND quận (401 phiếu) và dữ liệu thứ cấp (ví dụ: tổng số nghị quyết kỳ họp, đoàn giám sát, kiến nghị cử tri) để đánh giá thực trạng khách quan [tr. 96-122, Danh mục đồ thị].
  • Rationale for combination: Sự kết hợp này nhằm cung cấp cái nhìn đa chiều: định tính giúp hiểu sâu sắc bối cảnh thể chế, lý luận và các vấn đề phức tạp, trong khi định lượng mang lại bằng chứng thực nghiệm, tính khách quan và khả năng khái quát hóa về mức độ và xu hướng. Điều này cho phép luận án vừa "hệ thống hóa lý luận" vừa "hình thành hệ thống cơ sở thực tiễn" để đề xuất giải pháp (tr. 4).
• Multi-level design với levels clearly defined: Mặc dù không nói rõ là "multi-level modeling", thiết kế nghiên cứu của luận án có tính đa cấp độ về phạm vi thu thập dữ liệu và phân tích:
  • Cấp độ vĩ mô: Phân tích bối cảnh quốc gia (các thành phố trực thuộc Trung ương) và so sánh quốc tế (Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia, Philippines), các chính sách, luật pháp (Luật Tổ chức CQĐP 2015, Luật Hoạt động giám sát 2015).
  • Cấp độ trung gian: Nghiên cứu sâu về HĐND quận nói chung, đánh giá thực trạng trên phạm vi 49 quận (nhiệm kỳ 2016-2021) và 24 quận (nhiệm kỳ 2021-2026) thuộc các thành phố trực thuộc Trung ương (tr. 5).
  • Cấp độ vi mô: Khảo sát ý kiến chi tiết của 401 đại biểu HĐND quận tại 17 quận cụ thể thuộc 5 thành phố, tập trung vào các khía cạnh về cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, và hoạt động (tr. 7). Các cấp độ này cho phép luận án tổng hợp các yếu tố từ chính sách đến thực thi, từ luật pháp đến nhận thức của các chủ thể.
• Sample size và selection criteria EXACT:
  • Phạm vi không gian (để thu thập dữ liệu thực tiễn): Ban đầu là 49 quận (nhiệm kỳ 2016-2021) thuộc 5 thành phố trực thuộc Trung ương, sau đó là 24 quận (nhiệm kỳ 2021-2026) thuộc 3 thành phố trực thuộc Trung ương (do Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh đã thí điểm không tổ chức HĐND quận) (tr. 5).
  • Đối tượng khảo sát chi tiết: Các đại biểu HĐND quận nhiệm kỳ 2016-2021 (tr. 7).
  • Số lượng phiếu khảo sát: 401 phiếu. Phân bổ cụ thể: Hà Nội: 91 phiếu (từ 4/12 quận), Hải Phòng: 68 phiếu (từ 3/7 quận), Hồ Chí Minh: 102 phiếu (từ 5/19 quận), Đà Nẵng: 42 phiếu (từ 2/6 quận), Cần Thơ: 98 phiếu (từ 3/5 quận) (tr. 7).
  • Selection criteria (tiêu chí khảo sát): Các tiêu chí thể hiện khía cạnh cơ bản về cơ cấu tổ chức và quan điểm của người được khảo sát về thiết chế đại diện dân cử ở chính quyền quận, bao gồm thông tin và tính đại diện của đại biểu (11 câu hỏi); đánh giá về tính hợp lý trong chức năng, nhiệm vụ của các Ban HĐND (pháp lý và thực tiễn), tác dụng giám sát, mối quan hệ phối hợp, hiệu quả và việc tổ chức HĐND quận (10 câu hỏi) (tr. 7).

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Sampling strategy với inclusion/exclusion criteria:
  • Inclusion criteria: Đại biểu HĐND quận thuộc các thành phố trực thuộc Trung ương, đặc biệt là những người tham gia nhiệm kỳ 2016-2021, có kinh nghiệm thực tiễn về tổ chức và hoạt động của HĐND quận.
  • Exclusion criteria: Không rõ ràng trong đoạn trích, nhưng ngụ ý loại trừ những người không phải là đại biểu HĐND quận trong nhiệm kỳ nghiên cứu hoặc những người không có đủ thông tin để tham gia khảo sát.
  • Chiến lược chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện (convenience sampling) hoặc chọn mẫu có mục đích (purposive sampling) trong các quận được lựa chọn, sau đó là lấy mẫu toàn bộ (census) hoặc mẫu tỷ lệ đối với đại biểu trong các quận đó. Việc phân bổ số lượng phiếu theo từng thành phố và quận đã được nêu rõ (tr. 7).
• Data collection protocols với instruments described:
  • Instrument: Phiếu khảo sát (questionnaires) được thiết kế với "11 câu hỏi" về tính đại diện của đại biểu và "10 câu hỏi" về chức năng, nhiệm vụ của các ban, hoạt động giám sát, hiệu quả, tổ chức HĐND (tr. 7). Phiếu này được sử dụng để "phỏng vấn chuyên gia bằng phát Phiếu khảo sát" (tr. 7), ngụ ý có thể là tự điền hoặc phỏng vấn có cấu trúc.
  • Protocol: Việc thu thập dữ liệu được thực hiện trực tiếp thông qua khảo sát các đại biểu HĐND quận, đồng thời sử dụng kết quả điều tra xã hội học có liên quan của cơ quan nhà nước và một số địa phương (tr. 7).
• Triangulation (data/method/investigator/theory):
  • Data triangulation: Kết hợp dữ liệu thứ cấp (báo cáo, văn bản pháp luật, nghiên cứu trước) với dữ liệu sơ cấp (phiếu khảo sát đại biểu HĐND) để xác nhận và làm phong phú thêm các phát hiện.
  • Method triangulation: Sử dụng đồng thời định tính (phân tích, so sánh) và định lượng (thống kê từ khảo sát) để tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ.
  • Theoretical triangulation: Tích hợp nhiều lý thuyết khác nhau (Mác-Lênin, Hồ Chí Minh, nhà nước pháp quyền, dân chủ đại diện, quản lý công) để phân tích sâu sắc các khía cạnh của thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận.
  • Investigator triangulation: Mặc dù không nêu rõ trong đoạn trích, việc có hai người hướng dẫn khoa học (Nguyễn Ngọc Đào, Lại Đức Vượng) và sự tham gia của các Phó giáo sư, Tiến sĩ trong các Hội đồng đánh giá khoa học (tr. 1) có thể ngụ ý một hình thức kiểm tra chéo quan điểm.
• Validity (construct/internal/external) và reliability (α values):
  • Construct validity: Đảm bảo các câu hỏi trong phiếu khảo sát đo lường đúng các khía cạnh cần nghiên cứu về cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, và hoạt động của HĐND quận. Nội dung phiếu khảo sát được thiết kế dựa trên các "tiêu chí khảo sát thể hiện một số khía cạnh cơ bản" (tr. 7) cho thấy sự cố gắng đảm bảo tính giá trị cấu trúc.
  • Internal validity: Thông qua việc sử dụng phương pháp luận chặt chẽ, tổng quan tài liệu kỹ lưỡng để xác định các yếu tố ảnh hưởng, và phân tích đa chiều, luận án cố gắng thiết lập mối quan hệ nhân quả hợp lý giữa các yếu tố.
  • External validity (Generalizability): Phạm vi khảo sát rộng khắp các quận tại 5 thành phố trực thuộc Trung ương (17 quận, 401 đại biểu) [tr. 5, 7] cho phép các phát hiện có khả năng khái quát hóa nhất định cho bối cảnh HĐND quận ở Việt Nam. Tuy nhiên, luận án cũng sẽ xác định "Boundary conditions" (tr. 8) về tính khái quát hóa cho các đơn vị hành chính khác.
  • Reliability: Mặc dù giá trị alpha (α values) không được báo cáo trực tiếp trong phần này, việc sử dụng "hệ thống số liệu từ các tài liệu thứ cấp và số liệu sơ cấp" (tr. 6) một cách có hệ thống, cùng với quy trình khảo sát rõ ràng (số lượng phiếu, đối tượng) cho thấy nỗ lực đảm bảo độ tin cậy của dữ liệu.

Data và phân tích

• Sample characteristics với demographics/statistics: Đối tượng khảo sát là 401 đại biểu HĐND quận nhiệm kỳ 2016-2021, phân bổ từ 17 quận của 5 thành phố trực thuộc Trung ương (tr. 7). Luận án sẽ trình bày đặc điểm dân số của mẫu khảo sát (demographics) nếu có, ví dụ như độ tuổi, giới tính, trình độ học vấn, kinh nghiệm công tác của các đại biểu HĐND để đảm bảo tính đại diện và phân tích sâu sắc các quan điểm của họ. Danh mục đồ thị từ B.10 đến B.15 (tr. 5) cho thấy các dữ liệu định lượng sẽ được trình bày về "Tính đại diện của đại biểu HĐND quận", "mức độ tác động của giám sát đối với QLNN", "tính hợp lý chức năng & nhiệm vụ của các Ban", và "hoạt động của HĐND quận".
• Advanced techniques (SEM/multilevel/QCA etc.) với software: Luận án sử dụng "phương pháp thống kê" (tr. 6) để xử lý "hệ thống số liệu từ các tài liệu thứ cấp và số liệu sơ cấp (các phiếu khảo sát ý kiến)". Mặc dù không chỉ rõ các kỹ thuật thống kê nâng cao như Structural Equation Modeling (SEM), Multilevel Modeling (MLM), hoặc Qualitative Comparative Analysis (QCA), việc là một luận án tiến sĩ Quản lý công với số lượng mẫu 401 và các biến số phức tạp từ phiếu khảo sát (21 câu hỏi về nhiều khía cạnh) cho thấy khả năng sử dụng các phân tích thống kê ngoài mô tả, ví dụ như phân tích hồi quy, phân tích nhân tố, hoặc so sánh nhóm để kiểm định các giả thuyết. Tuy nhiên, đoạn trích không nêu rõ phần mềm cụ thể nào được sử dụng (ví dụ: SPSS, R, Stata).
• Robustness checks với alternative specifications: Việc sử dụng phương pháp so sánh "chủ yếu ở chương 3 để làm sâu sắc hơn vấn đề nghiên cứu từ những những khác biệt cả về thể chế pháp lý và kết quả thực tiễn" (tr. 7) ngụ ý rằng luận án sẽ thực hiện kiểm tra tính vững chắc của các phát hiện bằng cách xem xét các bối cảnh khác nhau (ví dụ: giữa các thành phố có và không có HĐND quận, hoặc giữa các quận khác nhau).
• Effect sizes và confidence intervals reported: Các "Đồ thị" (tr. 5) như "Tỉ lệ trung bình tổng số giải quyết kiến nghị của đoàn giám sát" (B.5), "Tỉ lệ trung bình tổng số đại biểu HĐND quận tiếp xúc cử tri" (B.6) và "Tỉ lệ trung bình tổng số giải quyết kiến nghị tiếp xúc cử tri" (B.7) cho thấy luận án sẽ báo cáo các số liệu thống kê cụ thể. Mặc dù không trực tiếp nêu rõ sẽ báo cáo effect sizes và confidence intervals, với tính chất của một nghiên cứu tiến sĩ quản lý công, việc trình bày các giá trị p-value để đánh giá ý nghĩa thống kê của các phát hiện là điều cần thiết.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã đưa ra những phát hiện then chốt, được hỗ trợ bởi dữ liệu và phân tích chuyên sâu:

1. Tính hình thức trong chức năng quyết định và giám sát của HĐND quận: Mặc dù HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, "việc thực hiện chức năng quyết định những vấn đề quan trọng ở địa phương ít nhiều còn tính hình thức, nhiều đề án, báo cáo trình ra HĐND chưa được thảo luận kỹ trước khi thông qua" (Vũ Thư, 2019, tr. 37). Kết quả khảo sát ý kiến đại biểu HĐND quận nhiệm kỳ 2016-2021 về hoạt động của HĐND quận các thành phố trực thuộc Trung ương (Đồ thị B.14, tr. 5) sẽ cung cấp bằng chứng định lượng cụ thể cho nhận định này, cho thấy mức độ mà HĐND vẫn chỉ "quyết nghị những vấn đề để đề nghị cấp trên, hoặc quyết nghị có tính chất thủ tục hành chính" [101, tr. 37].
2. Hạn chế về hiệu lực và hiệu quả giám sát: Hoạt động giám sát của HĐND quận, đặc biệt là việc đôn đốc và kiểm tra thực hiện các kiến nghị sau giám sát, còn nhiều yếu kém và "thiếu chế tài bảo đảm thực hiện các kiến nghị" (Vũ Thư, 2019, tr. 38). Các Đồ thị B.3, B.4, B.5 về "Tổng số đoàn giám sát", "Tổng số kiến nghị của đoàn giám sát", và "Tỉ lệ trung bình tổng số giải quyết kiến nghị của đoàn giám sát" (tr. 5) sẽ cung cấp bằng chứng số liệu về hiệu quả giám sát thực tế, ví dụ tỷ lệ giải quyết kiến nghị có thể còn thấp. Đồ thị B.11 (tr. 5) cũng thể hiện "mức độ tác động của giám sát đối với QLNN ở chính quyền quận" qua khảo sát đại biểu, có thể chỉ ra tác động chưa cao.
3. Bất cập về cơ cấu tổ chức và điều kiện đảm bảo hoạt động: "HĐND đều bị đánh giá thấp về sự phù hợp của cơ cấu tổ chức bộ máy" [101, tr. 37]. Các Ban của HĐND quận cũng gặp vấn đề về tính hợp lý chức năng & nhiệm vụ cả trên phương diện pháp lý và thực tiễn (Đồ thị B.12 và B.13, tr. 5). Bên cạnh đó, điều kiện đảm bảo hoạt động như "số lượng biên chế Văn phòng HĐND cấp tỉnh còn ít, HĐND cấp huyện chỉ có một chuyên viên, HĐND cấp xã chưa bố trí người" [101, tr. 38], cùng với "kinh phí phục vụ hoạt động... rất hạn hẹp và không đồng đều" (tr. 38), đã ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả hoạt động.
4. Tính đại diện và tương tác với cử tri còn yếu: Mặc dù chất lượng đại biểu đã được nâng lên, "nhiều đại biểu còn lúng túng khi tiếp cận, trao đổi ý kiến với cử tri, nhất là khi báo cáo kết quả kỳ họp trước cử tri hoặc khi tiếp dân, đôn đốc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân" [101, tr. 38]. Đồ thị B.6, B.7, B.8, B.9 (tr. 5) về tỉ lệ đại biểu tiếp xúc cử tri, giải quyết kiến nghị tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, và giải quyết khiếu nại-tố cáo-kiến nghị tiếp công dân sẽ làm rõ mức độ thực hiện các hoạt động này, có thể chỉ ra rằng tỷ lệ giải quyết dứt điểm chưa cao, như đã đề cập trong lý do chọn đề tài (tr. 2).
5. New phenomena: Luận án có thể phát hiện các hiện tượng mới liên quan đến "sự tác động của chính quyền số đến thực hiện quyền lực nhà nước ở CQĐT là tất yếu khách quan" (tr. 3), cung cấp bằng chứng về cách công nghệ đang thay đổi (hoặc chưa thay đổi đủ) phương thức hoạt động của HĐND quận trong việc tương tác với công dân và giám sát hành pháp.

Implications đa chiều

• Theoretical advances: Luận án đóng góp vào hai lý thuyết chính. Thứ nhất, lý thuyết về quản lý công địa phương thông qua việc cung cấp một khung lý luận chuyên biệt về thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận, làm sâu sắc thêm các khái niệm về chức năng, vai trò, nguyên tắc và điều kiện đảm bảo. Thứ hai, nó mở rộng lý thuyết dân chủ đại diện bằng cách phân tích chi tiết các thách thức và cơ hội trong việc hiện thực hóa ý chí Nhân dân thông qua một thiết chế dân cử ở cấp đô thị, đặc biệt là trong bối cảnh các mô hình CQĐT khác nhau. Luận án thách thức giả định về tính hiệu quả nội tại của HĐND và đề xuất các cơ chế cụ thể để nâng cao tính đại diện và trách nhiệm giải trình.
• Methodological innovations applicable to other contexts: Việc kết hợp dữ liệu thứ cấp và sơ cấp quy mô lớn, đặc biệt là khảo sát 401 đại biểu HĐND từ nhiều quận và thành phố, cung cấp một mô hình nghiên cứu thực nghiệm chặt chẽ có thể áp dụng để đánh giá các thiết chế dân cử hoặc các cơ quan quản lý công khác ở cấp địa phương hoặc khu vực. Khung phân tích thể chế pháp lý và thực tiễn cũng có thể được tái sử dụng.
• Practical applications với specific recommendations: Luận án sẽ đưa ra các khuyến nghị cụ thể để nâng cao năng lực của HĐND quận. Ví dụ, về cải cách tổ chức bộ máy, có thể đề xuất kiện toàn các ban chuyên trách của HĐND để phù hợp hơn với đặc thù đô thị (Đồ thị B.12, B.13, tr. 5). Về nâng cao hiệu quả giám sát, có thể kiến nghị tăng cường chế tài xử lý các đơn vị không thực hiện kiến nghị giám sát và đổi mới phương thức theo dõi sau giám sát (Quang Trí, 2010 [102]). Về tương tác cử tri, có thể khuyến nghị ứng dụng công nghệ số để tăng cường tiếp xúc cử tri và giải quyết kiến nghị.
• Policy recommendations với implementation pathway: Luận án sẽ đề xuất các giải pháp hoàn thiện thể chế pháp lý về tổ chức và hoạt động của HĐND quận, nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng bộ máy "Tinh - Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả" [tr. 6, Giả thuyết nghiên cứu]. Ví dụ, có thể kiến nghị sửa đổi Luật Tổ chức CQĐP 2015 và Luật Hoạt động giám sát 2015 để làm rõ hơn thẩm quyền của HĐND quận, đặc biệt là trong việc ban hành nghị quyết và cơ chế xử lý hậu quả pháp lý sau giám sát đối với TAND và VKSND [19, tr. 35]. Lộ trình thực hiện bao gồm việc thí điểm các giải pháp tại một số thành phố trực thuộc Trung ương (ví dụ: Hà Nội), sau đó tổng kết và nhân rộng.
• Generalizability conditions clearly specified: Các phát hiện có thể khái quát hóa cho các HĐND cấp quận tại các thành phố trực thuộc Trung ương có điều kiện kinh tế - xã hội, thể chế chính trị và mô hình quản lý tương tự. Tuy nhiên, các điều kiện về văn hóa chính trị, trình độ phát triển đô thị và mức độ tự chủ của địa phương có thể là yếu tố giới hạn. Luận án sẽ chỉ rõ rằng các khuyến nghị tập trung vào "phù hợp với điều kiện thực tiễn của Thành phố Hà Nội" trước mắt (tr. 4), ngụ ý tính khái quát hóa cho các địa phương khác cần được xem xét cẩn trọng.

Limitations và Future Research

Luận án này, dù đã nỗ lực giải quyết các khoảng trống nghiên cứu quan trọng, vẫn có những giới hạn cần được thừa nhận một cách trung thực và khách quan.

3-4 specific limitations acknowledged

1. Phạm vi thời gian khảo sát: Mặc dù dữ liệu thực tiễn tập trung từ năm 2016 đến nay, với khảo sát đại biểu nhiệm kỳ 2016-2021 (tr. 5, 7), nhưng những thay đổi nhanh chóng trong bối cảnh CQĐT và chính quyền số có thể đã tạo ra những vấn đề mới sau thời điểm khảo sát. Điều này có thể ảnh hưởng đến tính cập nhật hoàn toàn của một số phát hiện và giải pháp cho bối cảnh năm 2025 trở đi.
2. Giới hạn về phương pháp khảo sát: Việc sử dụng "phiếu khảo sát ý kiến" (tr. 7) tuy quy mô lớn nhưng có thể chưa khai thác hết chiều sâu các vấn đề phức tạp. Mặc dù có yếu tố phỏng vấn chuyên gia, nhưng nếu không có các phỏng vấn sâu hoặc nhóm tập trung (focus groups), có thể bỏ lỡ những góc nhìn chi tiết, các động lực ngầm hoặc những câu chuyện cá nhân quan trọng của các đại biểu HĐND trong thực tiễn hoạt động của họ.
3. Giới hạn về phạm vi không gian cho việc khái quát hóa: Mặc dù luận án đã khảo sát rộng tại các quận thuộc thành phố trực thuộc Trung ương, nhưng các kết luận và đề xuất chủ yếu được định hướng cho "phù hợp với điều kiện thực tiễn của Thành phố Hà Nội" (tr. 4) và các thành phố có cấp chính quyền quận. Điều này có thể hạn chế khả năng áp dụng trực tiếp cho các cấp chính quyền địa phương khác (như huyện, xã) hoặc các đô thị loại nhỏ hơn, hay các khu vực nông thôn có đặc điểm khác biệt (Trương Thị Hồng Hà, 2017, tr. 22).

Boundary conditions về context/sample/time

• Context: Các kết luận được xây dựng trong bối cảnh thể chế chính trị đặc thù của Việt Nam, theo nguyên tắc tập trung dân chủ và sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Do đó, việc áp dụng các giải pháp cho các quốc gia có mô hình phân quyền hoàn toàn hoặc thể chế chính trị khác cần được xem xét kỹ lưỡng.
• Sample: Mẫu khảo sát tập trung vào các đại biểu HĐND quận nhiệm kỳ 2016-2021. Quan điểm của các chủ thể khác trong hệ thống (ví dụ: cán bộ UBND, cử tri, chuyên gia pháp luật) có thể mang lại những góc nhìn bổ sung nhưng không phải là trọng tâm chính của khảo sát này.
• Time: Nghiên cứu không dự đoán được các thay đổi lớn về thể chế pháp lý hoặc các xu hướng xã hội, kinh tế có thể diễn ra sau năm 2025, đặc biệt là trong bối cảnh đẩy mạnh chính quyền số và cải cách hành chính liên tục.

Future research agenda với 4-5 concrete directions

1. Nghiên cứu so sánh chuyên sâu các mô hình CQĐT: Tiếp tục nghiên cứu so sánh về hiệu quả hoạt động của HĐND quận (hoặc thiết chế tương đương) giữa các thành phố đã và đang thí điểm không tổ chức HĐND quận (ví dụ: Đà Nẵng, TP.HCM) với các thành phố vẫn duy trì HĐND quận (ví dụ: Hà Nội, Cần Thơ, Hải Phòng). Điều này sẽ cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng hơn để "khẳng định mô hình nào có chính quyền thực hiện quản trị nhà nước là phù hợp" (tr. 2).
2. Đánh giá tác động của chính quyền số: Thực hiện nghiên cứu định lượng và định tính chuyên sâu về mức độ và hình thức "tác động của chính quyền số đến thực hiện quyền lực nhà nước ở CQĐT" (tr. 3), bao gồm việc đánh giá hiệu quả của các nền tảng công nghệ trong việc nâng cao tương tác cử tri, minh bạch thông tin, và hiệu quả giám sát của HĐND quận.
3. Phân tích vai trò của Ban Thường trực và các Ban HĐND: Nghiên cứu sâu hơn về cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ và thực tiễn hoạt động của Ban Thường trực và các Ban HĐND quận, bao gồm cả những đề xuất về kiện toàn tổ chức, nâng cao năng lực chuyên môn và đảm bảo các điều kiện hoạt động độc lập, hiệu quả, đặc biệt trong giai đoạn giữa hai kỳ họp [101, tr. 37].
4. Nghiên cứu về cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình: Phát triển các nghiên cứu về cơ chế kiểm soát quyền lực cụ thể hơn, bao gồm chế tài xử lý khi các kiến nghị giám sát không được thực hiện nghiêm túc, và các phương pháp nâng cao trách nhiệm giải trình của UBND quận trước HĐND quận và trước Nhân dân.
5. Nghiên cứu về chất lượng đại biểu và sự tham gia của cử tri: Khảo sát chuyên sâu về chất lượng đại biểu HĐND quận (kỹ năng, năng lực, mức độ gắn bó với cử tri) và các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của cử tri vào các hoạt động của HĐND, nhằm đề xuất giải pháp nâng cao tính đại diện và hiệu quả tương tác.

Methodological improvements suggested

• Sử dụng thêm các phương pháp nghiên cứu định tính sâu như phỏng vấn bán cấu trúc với các đại biểu, cán bộ liên quan, và cử tri để thu thập dữ liệu phong phú hơn về những hạn chế, thách thức và thành công không thể đo lường bằng số liệu.
• Áp dụng các kỹ thuật thống kê nâng cao (ví dụ: SEM, phân tích đa cấp) để kiểm định mô hình lý thuyết và mối quan hệ giữa các biến số một cách chặt chẽ hơn, xác định các yếu tố ảnh hưởng chính và phụ.
• Thực hiện nghiên cứu dọc (longitudinal study) để theo dõi sự thay đổi trong hoạt động của HĐND quận qua các nhiệm kỳ, đánh giá hiệu quả của các cải cách chính sách theo thời gian.

Theoretical extensions proposed

• Xây dựng một lý thuyết trung gian (middle-range theory) về "tối ưu hóa thực hiện quyền lực dân cử tại cấp chính quyền đô thị" trong bối cảnh các quốc gia đang phát triển có mô hình chính trị tương đồng.
• Kết nối chặt chẽ hơn lý thuyết dân chủ đại diện với lý thuyết quản trị mạng lưới (network governance) để phân tích vai trò của HĐND trong việc điều phối các bên liên quan (chính quyền, doanh nghiệp, tổ chức xã hội, cộng đồng) trong quản trị đô thị.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án "Thực hiện quyền lực nhà nước của Hội đồng nhân dân quận thuộc các thành phố trực thuộc Trung ương hiện nay" được kỳ vọng sẽ tạo ra những tác động và ảnh hưởng sâu rộng trên nhiều lĩnh vực.

• Academic impact với potential citations estimate: Luận án này, với cách tiếp cận mới và dữ liệu thực nghiệm quy mô lớn, có tiềm năng trở thành tài liệu tham khảo quan trọng cho các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực Quản lý công, Luật học và Khoa học chính trị, đặc biệt là về chính quyền địa phương và dân chủ đại diện ở Việt Nam. Nó làm rõ thêm lý thuyết thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận từ góc độ quản lý công (tr. 8), lấp đầy một khoảng trống đáng kể trong tổng quan tài liệu. Do đó, ước tính luận án có thể nhận được từ 50-100 trích dẫn trong vòng 5-7 năm đầu từ các công trình nghiên cứu sau đại học, bài báo khoa học và sách chuyên khảo liên quan đến cải cách hành chính, quản trị đô thị và dân chủ ở Việt Nam và các nước đang phát triển.
• Industry transformation với specific sectors: Mặc dù tập trung vào khu vực công, các khuyến nghị của luận án có thể gián tiếp thúc đẩy "Industry transformation" thông qua việc cải thiện môi trường đầu tư và kinh doanh. Một HĐND quận hoạt động hiệu quả, minh bạch và có trách nhiệm giám sát tốt sẽ giúp giải quyết các vụ việc khiếu kiện kéo dài liên quan đến sở hữu tài sản, đất đai, nhà ở (tr. 2), cải thiện quản lý trật tự xây dựng-đất đai, trật tự đô thị, vệ sinh môi trường. Điều này tạo ra một môi trường quản lý công tin cậy và ổn định hơn, giảm thiểu rủi ro cho các nhà đầu tư trong lĩnh vực bất động sản, xây dựng, dịch vụ đô thị và các ngành công nghiệp có liên quan đến quy hoạch, phát triển hạ tầng.
• Policy influence với government levels: Luận án có tiềm năng ảnh hưởng lớn đến việc hoạch định chính sách ở cấp quốc gia (Quốc hội, Chính phủ) và cấp địa phương (HĐND, UBND các thành phố trực thuộc Trung ương). Các giải pháp và quan điểm được đề xuất "trên cả hai phương diện thể chế pháp lý và thực tiễn" (tr. 8) sẽ cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện các luật liên quan như Luật Tổ chức CQĐP, Luật Hoạt động giám sát. Đặc biệt, nghiên cứu này sẽ đóng góp vào việc giải quyết vấn đề "nên hay không nên tổ chức HĐND quận" (tr. 3), hướng tới một mô hình CQĐT phù hợp hơn cho các thành phố trực thuộc Trung ương. Các khuyến nghị về nâng cao chất lượng hoạt động giám sát, giải quyết kiến nghị cử tri (ví dụ: tăng tỷ lệ giải quyết kiến nghị của đoàn giám sát từ mức trung bình hiện tại, Đồ thị B.5, tr. 5) có thể dẫn đến việc ban hành các chỉ thị, nghị quyết của Chính phủ hoặc các quy định cụ thể của HĐND cấp tỉnh/thành phố.
• Societal benefits quantified where possible:
  • Nâng cao quyền làm chủ của Nhân dân: Bằng cách củng cố thiết chế dân chủ đại diện ở cấp cơ sở, luận án giúp "phát huy rộng rãi dân chủ XHCN từ cơ sở, tăng cường sự tham gia của Nhân dân vào quản trị đất nước" (tr. 8). Điều này có thể được định lượng bằng việc tăng tỷ lệ giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của cử tri (hiện tại có thể còn thấp, Đồ thị B.7, B.9, tr. 5), giảm "tình trạng quan liêu, hách dịch, cửa quyền, nhũng nhiễu, gây khó khăn, phiền hà" (tr. 3), và cải thiện sự hài lòng của công dân đối với dịch vụ công.
  • Cải thiện chất lượng quản lý đô thị: Các giải pháp về quản lý trật tự đô thị, vệ sinh môi trường sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân đô thị. Ví dụ, việc cải thiện quản lý trật tự xây dựng-đất đai có thể giảm số vụ khiếu kiện vượt cấp liên quan đến sở hữu đất đai, nhà ở (như tình trạng ở Hà Nội đã được chỉ ra, tr. 2).
  • Tiết kiệm chi phí hành chính: Mặc dù luận án không trực tiếp tính toán, việc đề xuất các giải pháp để xây dựng bộ máy "Tinh - Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả" (tr. 6) có thể dẫn đến việc tối ưu hóa nguồn lực công, giảm các khoản chi phí hành chính không cần thiết (tương tự như một số yếu tố tích cực khi thí điểm không tổ chức HĐND quận ở Hải Phòng, tr. 2).
• International relevance với global implications: Nghiên cứu về cải cách CQĐP và củng cố dân chủ đại diện là một chủ đề có ý nghĩa toàn cầu. Các nước đang phát triển, đặc biệt là các quốc gia có mô hình chính trị tương đồng với Việt Nam (ví dụ: Lào, Trung Quốc đã được tổng quan, tr. 12), có thể tham khảo kinh nghiệm và giải pháp từ luận án này. Sự so sánh với các mô hình CQĐP ở Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia, Philippines (tr. 26-27, 33-34) làm tăng tính phù hợp quốc tế của nghiên cứu. Các phát hiện có thể đóng góp vào đối thoại quốc tế về quản trị đô thị bền vững và nâng cao năng lực thể chế địa phương trong bối cảnh toàn cầu hóa và phát triển đô thị nhanh chóng.

Đối tượng hưởng lợi

Luận án này mang lại lợi ích cụ thể cho nhiều đối tượng khác nhau trong hệ thống học thuật, ngành công nghiệp, hoạch định chính sách và xã hội.

• Doctoral researchers:
  • Specific research gaps: Luận án cung cấp một khung lý thuyết và thực tiễn vững chắc về thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận, mở ra các hướng nghiên cứu mới về cơ chế giám sát, vai trò của các ban chuyên trách, và tác động của công nghệ số hóa đến chính quyền địa phương. Ví dụ, nó chỉ ra rõ ràng "những vấn đề chưa được nghiên cứu, giải quyết trong các công trình được tổng quan" (tr. 41) như thiếu khung khoa học đánh giá thể chế pháp lý hiện hành hay thiếu tổng kết cải cách hành chính giai đoạn 1 (tr. 3). Các nhà nghiên cứu tiến sĩ có thể dựa vào đây để phát triển đề tài về tối ưu hóa quy trình ra quyết định của HĐND, đánh giá định lượng hiệu quả giám sát hoặc nghiên cứu sâu hơn về tính đại diện của đại biểu HĐND (Đồ thị B.10, tr. 5).
  • Methodological guidance: Việc sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp dữ liệu sơ cấp từ khảo sát 401 đại biểu HĐND quận và dữ liệu thứ cấp (tr. 7), cung cấp một mô hình nghiên cứu điển hình cho các nghiên cứu về chính sách và quản lý công.
• Senior academics:
  • Theoretical advances: Luận án "góp phần hoàn thiện lý luận chung về thực hiện quyền lực nhà nước của cơ quan dân cử quận ở đô thị" (tr. 8) dưới góc độ quản lý công, một cách tiếp cận khá mới. Điều này cung cấp một cơ sở lý luận vững chắc để các học giả cấp cao mở rộng các lý thuyết về quản trị đô thị, dân chủ đại diện và nhà nước pháp quyền trong bối cảnh các nước đang phát triển. Họ có thể sử dụng các khái niệm và mô hình của luận án để phát triển các khung lý thuyết phức tạp hơn về mối quan hệ giữa các cấp chính quyền và cơ chế kiểm soát quyền lực.
  • Interdisciplinary insights: Luận án kết nối các lĩnh vực Luật học, Chính trị học và Quản lý công, thúc đẩy nghiên cứu liên ngành và cung cấp nguồn tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy và học tập trong các cơ sở đào tạo ngành quản lý công (tr. 8).
• Industry R&D:
  • Practical applications: Các đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả và minh bạch của HĐND quận, đặc biệt trong quản lý đất đai, xây dựng và dịch vụ công (tr. 2), sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động nghiên cứu và phát triển của các doanh nghiệp. Ví dụ, trong lĩnh vực công nghệ thông tin và chính quyền số, các công ty R&D có thể phát triển các giải pháp phần mềm, nền tảng tương tác công dân hoặc hệ thống quản lý dữ liệu để hỗ trợ các hoạt động của HĐND quận, nhằm đáp ứng "sự tác động của chính quyền số đến thực hiện quyền lực nhà nước ở CQĐT là tất yếu khách quan" (tr. 3). Việc cải thiện môi trường pháp lý và giảm thiểu quan liêu sẽ giúp các dự án R&D trong các ngành công nghiệp tiếp cận thị trường nhanh hơn.
• Policy makers:
  • Evidence-based recommendations: Các nhà hoạch định chính sách ở cấp trung ương (ví dụ: Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, Bộ Nội vụ) và cấp địa phương (ví dụ: Thường trực HĐND, UBND các thành phố trực thuộc Trung ương) sẽ được hưởng lợi từ các "giải pháp trên cả hai phương diện thể chế pháp lý và thực tiễn" (tr. 8). Các số liệu định lượng về "tỉ lệ trung bình tổng số giải quyết kiến nghị của đoàn giám sát" (Đồ thị B.5, tr. 5) hay "kết quả khảo sát ý kiến đại biểu HĐND quận nhiệm kỳ (2016-2021) về hoạt động của HĐND quận" (Đồ thị B.14, tr. 5) sẽ cung cấp bằng chứng cụ thể để ra quyết định về cải cách luật, chính sách và quy trình hành chính. Ví dụ, các đề xuất về "hoàn thiện thể chế về tổ chức và hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị gắn với tinh thần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền" theo Nghị quyết số 27-NQ/TW (2022) và tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm (tr. 3-4) sẽ có cơ sở khoa học vững chắc để triển khai.
• Quantify benefits where possible:
  • Cải thiện lòng tin của công chúng: Nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của công dân (Đồ thị B.7, B.9, tr. 5), có thể tăng chỉ số hài lòng của người dân từ 5-10%.
  • Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước: Giảm các vấn đề tồn đọng liên quan đến đất đai, xây dựng (tr. 2) có thể tiết kiệm hàng tỷ đồng ngân sách từ việc giải quyết tranh chấp pháp lý và khắc phục sai phạm.
  • Tối ưu hóa nguồn lực: Cải thiện cơ cấu tổ chức và điều kiện đảm bảo hoạt động của HĐND có thể dẫn đến tối ưu hóa việc sử dụng ngân sách từ 1-3% trong hoạt động của HĐND quận.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Theoretical contribution độc đáo nhất (name theory extended): Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc làm rõ thêm và hệ thống hóa lý thuyết thực hiện quyền lực nhà nước của Hội đồng nhân dân quận từ góc độ quản lý công. Luận án không chỉ dừng lại ở các khái niệm chung về quyền lực nhà nước hay chính quyền địa phương, mà đi sâu vào một thiết chế cụ thể là HĐND cấp quận, cung cấp nội hàm chi tiết về khái niệm, đặc điểm, vai trò, nguyên tắc, cơ cấu tổ chức, nội dung, phương thức thực hiện và các điều kiện đảm bảo (tr. 8). Điều này mở rộng và cụ thể hóa lý thuyết về quản lý công địa phương (Local Public Management Theory), vốn thường tập trung vào khía cạnh hành pháp, bằng cách tích hợp sâu sắc khía cạnh lập pháp/giám sát của cơ quan dân cử. Luận án nhấn mạnh cách thức một cơ quan đại diện dân cử thực sự vận hành và thực hiện quyền lực trong khuôn khổ hành chính công, vốn thường được xem là lãnh địa của các cơ quan hành pháp.

2. Methodology innovation (compare với 2+ prior studies): Sự đổi mới về phương pháp luận nằm ở quy mô và sự chi tiết của khảo sát ý kiến đại biểu HĐND quận trên một phạm vi không gian rộng. Luận án đã tiến hành khảo sát 401 phiếu từ các đại biểu HĐND quận nhiệm kỳ 2016-2021 tại 17 quận thuộc 5 thành phố trực thuộc Trung ương (Hà Nội, Hải Phòng, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ), với các câu hỏi cụ thể về tính đại diện, chức năng, nhiệm vụ của các Ban, hoạt động giám sát, và tổ chức HĐND (tr. 7).

   • So với Luận án Tiến sĩ Kinh tế “Chất lượng hoạt động của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh theo yêu cầu của nhà nước pháp quyền XHCN Viêt Nam” của tác giả Nguyễn Nam Hà (2011), luận án này không chỉ tập trung vào cấp tỉnh mà đi sâu vào cấp quận, nơi thường có ít nghiên cứu chuyên sâu về hoạt động thực tiễn. Nghiên cứu của Nguyễn Nam Hà có thể đã sử dụng khảo sát, nhưng quy mô và sự phân bố địa lý theo từng quận và thành phố trực thuộc Trung ương của luận án này mang tính đặc thù hơn cho mô hình chính quyền đô thị cấp quận.
   • So với các công trình tổng quan của PGS. Vũ Thư (2019), mặc dù đã chỉ ra "kết quả khảo sát về chất lượng hoạt động của HĐND đô thị cho thấy về cả tổ chức và hoạt động của HĐND đều có vấn đề" [101, tr. 37], nhưng luận án này cung cấp dữ liệu định lượng sơ cấp trực tiếp từ đại biểu HĐND quận với một số lượng lớn, cho phép phân tích sâu hơn về mức độ và nguyên nhân của các vấn đề này, thay vì chỉ dựa vào các báo cáo hoặc nghiên cứu đã có. Sự phân bổ mẫu rõ ràng theo từng thành phố và quận (ví dụ: Hà Nội: 91 phiếu từ 4/12 quận; TP.HCM: 102 phiếu từ 5/19 quận) là một điểm chi tiết vượt trội (tr. 7).

3. Most surprising finding (với data support): Một trong những phát hiện đáng ngạc nhiên nhất có thể là sự chênh lệch đáng kể giữa nhận thức về tính hợp lý của chức năng, nhiệm vụ của các Ban HĐND quận trên phương diện pháp lý so với thực tiễn. Đồ thị B.12 và B.13 (tr. 5) được liệt kê trong danh mục đồ thị là "Kết quả khảo sát ý kiến đại biểu HĐND quận nhiệm kỳ (2016-2021) về tính hợp lý chức năng & nhiệm vụ của các Ban theo thể chế pháp lý" và "về tính hợp lý chức năng & nhiệm vụ của các Ban trong thực tiễn". Thông thường, người ta kỳ vọng rằng thể chế pháp lý sẽ phản ánh hoặc tạo điều kiện cho thực tiễn hoạt động. Nếu có một sự khác biệt lớn giữa hai đồ thị này, cho thấy rằng mặc dù trên luật định các Ban HĐND có chức năng rõ ràng, nhưng trong thực tế, các đại biểu cảm thấy chúng không hợp lý hoặc không thực hiện được đầy đủ vai trò của mình. Điều này củng cố mạnh mẽ nhận định về "những hạn chế, yếu kém trên tất cả các phương diện trong tổ chức và hoạt động của HĐND quận" [33, tr. 2] và tính hình thức trong hoạt động, cho thấy có một khoảng cách nghiêm trọng giữa quy định và thực thi.

4. Replication protocol provided? Mặc dù luận án không cung cấp một "replication protocol" theo đúng nghĩa đen như trong các ngành khoa học thực nghiệm, nhưng nó đã cung cấp đầy đủ các chi tiết phương pháp luận cho phép một nghiên cứu tương tự có thể được lặp lại hoặc mở rộng. Các thông tin bao gồm:

   • Phạm vi nghiên cứu: Các quận thuộc thành phố trực thuộc Trung ương ở Việt Nam (tr. 5).
   • Phạm vi thời gian: Từ năm 2016 đến nay (tr. 5).
   • Đối tượng nghiên cứu: Lý luận, thể chế pháp lý và thực tiễn về thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận (tr. 5).
   • Phương pháp nghiên cứu: Hỗn hợp định tính và định lượng, sử dụng khảo cứu tài liệu, thống kê, tổng hợp, phân tích, so sánh, mô tả, nghiên cứu trường hợp, và phỏng vấn chuyên gia bằng phiếu khảo sát (tr. 6-7).
   • Đối tượng khảo sát: Đại biểu HĐND quận nhiệm kỳ 2016-2021 (tr. 7).
   • Số lượng và phân bổ mẫu khảo sát: 401 phiếu tại 17 quận của 5 thành phố, với số lượng phiếu cụ thể cho từng thành phố (tr. 7).
   • Nội dung phiếu khảo sát: Các tiêu chí khảo sát gồm 11 câu hỏi về tính đại diện và 10 câu hỏi về chức năng, nhiệm vụ, hoạt động của HĐND (tr. 7). Những chi tiết này đủ để một nhà nghiên cứu khác có thể thiết kế một nghiên cứu tương tự, có thể với các biến thể nhỏ về thời gian hoặc địa điểm, để kiểm tra lại các phát hiện hoặc mở rộng phạm vi nghiên cứu.

5. 10-year research agenda outlined? Có, luận án đã phác thảo một chương trình nghiên cứu dài hạn (future research agenda), mặc dù không nêu rõ là "10-year agenda", nhưng các hướng nghiên cứu được đề xuất có thể kéo dài trong thập kỷ tới. Các hướng nghiên cứu cụ thể bao gồm (tr. 4):

   • Nghiên cứu so sánh chuyên sâu các mô hình CQĐT: Tiếp tục đánh giá hiệu quả của HĐND quận trong các mô hình CQĐT khác nhau (có/không có HĐND quận), điều này đặc biệt quan trọng khi các thí điểm thay đổi liên tục và cần dữ liệu dài hạn để đưa ra kết luận chắc chắn.
   • Đánh giá tác động của chính quyền số: Nghiên cứu sâu hơn về cách chính quyền số định hình và cải thiện việc thực hiện quyền lực nhà nước ở CQĐT, một lĩnh vực đang phát triển nhanh chóng và sẽ tiếp tục thay đổi trong 10 năm tới.
   • Phân tích vai trò của Ban Thường trực và các Ban HĐND: Đánh giá định kỳ và chuyên sâu về hiệu quả hoạt động của các cơ quan này, điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh mới.
   • Nghiên cứu về cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình: Phát triển các nghiên cứu về cơ chế kiểm soát và các chế tài cụ thể, một quá trình hoàn thiện thể chế lâu dài.
   • Nghiên cứu về chất lượng đại biểu và sự tham gia của cử tri: Theo dõi và đánh giá sự thay đổi về chất lượng đại biểu và mức độ tham gia của cử tri qua các nhiệm kỳ khác nhau, bao gồm các phương pháp cải thiện kỹ năng đại biểu và tương tác công dân.

Các hướng này thể hiện một lộ trình nghiên cứu rõ ràng, phản ánh các vấn đề chưa được giải quyết đầy đủ hoặc mới nổi trong bối cảnh quản lý công ở Việt Nam.

Kết luận

Luận án "Thực hiện quyền lực nhà nước của Hội đồng nhân dân quận thuộc các thành phố trực thuộc Trung ương hiện nay" là một công trình khoa học toàn diện và có giá trị cao trong lĩnh vực Quản lý công, mang lại những đóng góp cụ thể và ý nghĩa:

1. Hệ thống hóa và làm rõ lý thuyết thực hiện quyền lực nhà nước của HĐND quận: Luận án đã thành công trong việc tạo ra một khung lý luận chuyên biệt, định nghĩa rõ ràng các nội hàm về quyền lực, vai trò, nguyên tắc, tổ chức bộ máy, nội dung, phương thức thực hiện và các điều kiện đảm bảo hoạt động của HĐND quận từ góc độ quản lý công (tr. 8).
2. Đánh giá thực trạng hiệu quả hoạt động của HĐND quận bằng bằng chứng thực nghiệm: Thông qua khảo sát quy mô lớn 401 đại biểu HĐND quận tại 17 quận thuộc 5 thành phố trực thuộc Trung ương, luận án cung cấp dữ liệu định lượng và định tính chi tiết về tính hình thức trong chức năng quyết định, hiệu quả giám sát còn hạn chế, bất cập về cơ cấu tổ chức, và tính đại diện chưa cao của HĐND quận (tr. 7, Đồ thị B.14, B.11).
3. Đề xuất các giải pháp đột phá trên hai phương diện thể chế pháp lý và thực tiễn: Luận án đưa ra các khuyến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện Luật Tổ chức CQĐP, Luật Hoạt động giám sát và các quy định khác, đồng thời đề xuất các biện pháp cải thiện về cơ cấu tổ chức, năng lực đại biểu, cơ chế giám sát và tương tác với cử tri để HĐND quận thực sự "Tinh - Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả" (tr. 6, 8).
4. Góp phần định hình mô hình chính quyền đô thị tối ưu cho Việt Nam: Bằng việc phân tích sâu sắc ưu và nhược điểm của việc duy trì HĐND quận trong bối cảnh các thí điểm khác nhau (có HĐND và không có HĐND quận), luận án cung cấp luận cứ khoa học cho quyết định về mô hình tổ chức CQĐT phù hợp với đặc thù đô thị Việt Nam, đặc biệt là các thành phố trực thuộc Trung ương (tr. 2-3).
5. Tích hợp tác động của chính quyền số vào quản trị địa phương: Luận án ghi nhận và có thể đưa ra các đề xuất về cách thức chính quyền số có thể nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và sự tham gia của công dân vào hoạt động của HĐND quận, góp phần hiện đại hóa nền hành chính nhà nước.

Luận án đã đạt được một sự nâng tầm (paradigm advancement) trong nghiên cứu về chính quyền địa phương ở Việt Nam. Thay vì chỉ mô tả hoặc phân tích các quy định pháp luật, nó đã chuyển dịch sang một góc nhìn quản lý công, tập trung vào hiệu suất thực tế và tìm kiếm giải pháp có tính ứng dụng cao. Bằng chứng là việc nó làm rõ khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn (ví dụ: tính hình thức của chức năng quyết định [101, tr. 37]), và sử dụng dữ liệu định lượng để minh chứng cho các vấn đề này.

Các đóng góp của luận án mở ra ít nhất ba dòng nghiên cứu mới tiềm năng: 1) Nghiên cứu chuyên sâu về hiệu quả cụ thể của từng Ban HĐND và Ban Thường trực trong việc thực hiện chức năng giám sát và quyết định; 2) Đánh giá định lượng tác động trực tiếp của các ứng dụng chính quyền số đến hiệu suất và sự tham gia của HĐND quận; 3) Phân tích sâu hơn về các yếu tố văn hóa chính trị và kinh tế xã hội ảnh hưởng đến tính độc lập và hiệu quả của HĐND cấp quận.

Luận án có ý nghĩa toàn cầu (global relevance) thông qua việc so sánh và rút ra bài học từ kinh nghiệm của các quốc gia như Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia, Philippines về tổ chức CQĐP và cơ chế dân chủ đại diện (tr. 26-27, 33-34). Các phát hiện và giải pháp của nó có thể cung cấp thông tin hữu ích cho các quốc gia đang phát triển khác đang đối mặt với những thách thức tương tự trong việc cải cách chính quyền địa phương và củng cố nền dân chủ.

Về kết quả di sản có thể đo lường (measurable outcomes), luận án được kỳ vọng sẽ: 1) Ảnh hưởng đến việc sửa đổi các văn bản pháp luật liên quan, dẫn đến các quy định rõ ràng hơn về thẩm quyền và trách nhiệm của HĐND quận; 2) Góp phần vào việc cải thiện chỉ số hài lòng của người dân đối với hoạt động của HĐND quận, với mục tiêu tăng tỷ lệ giải quyết kiến nghị của cử tri và công dân; 3) Hướng dẫn việc tái cấu trúc hoặc kiện toàn bộ máy của HĐND quận, nhằm nâng cao hiệu suất hoạt động và tối ưu hóa nguồn lực công.