Luận án: Quản lý nhà nước TCT 90-91 theo hướng hình thành Tập đoàn kinh tế

PHẦN MỞ ðẦU 1. Tính cấp thiết của ñề tài Thực hiện ñổi mới, xây dựng nền kinh tế thị trường ñịnh hướng XHCN trong xu thế hội nhập quốc tế, việc tạo lập và phát triển các TCT, TðKT lớn có ñủ tiềm lực cạnh trạnh cả thị trường trong và ngoài nước là mục tiêu chiến lược của nhà nước Viêt Nam. ðảng và Nhà nước coi ñây là chủ trương lớn trong ñường lối kinh tế ñất nước. Trong quá trình xây dựng các TCT, TðKT mạnh quản lý nhà nước có vai trò quyết ñịnh.

Quản lý nhà nước tạo ra các chuẩn mực pháp lý, các ñiều kiện, tiền ñề. ñể các DNNN phát triển thành những TðKT có tiềm lực ñủ mạnh, ñóng vai trò nòng cốt, chủ ñạo cho nền kinh tế. Thực hiện mục tiêu ñó ñòi hỏi không ngừng hoàn thiện, ñổi mới quản lý nhà nước ñối với các TCT 90 - 91 nói chung trong ñó có các TCT 90 – 91 và TðKT nhà nước. ðây là vấn ñề mới, vừa làm vừa hoàn thiện ở Việt Nam.

Vì vậy, việc nghiên cứu một cách hệ thống toàn diện và cụ thể cả lý luận và thực tiễn quản lý nhà nước ñối với các DNNN theo hướng hình thành các TðKT mạnh là ñòi hỏi bức xúc hiện nay của công cuộc ñổi mới quản lý hành chính nhà nước về kinh tế, cải cách hành chính công. Là cán bộ nhiều năm làm công tác quản lý ở các TCT 90 – 91, ñã tiếp cận nhiều với thực tế và có những kinh nghiệm nhất ñịnh tôi chọn vấn ñề “Quản lý nhà nước ñối với TCT 90 – 91 theo hướng hình thành TðKT” làm ñề tài luận án tiến sỹ quản lý hành chính công. Việc nghiên cứu ñề tài một mặt giải quyết ñược những vấn ñề bức xúc ñặt ra hiện nay ở nước ta, phù hợp với chuyên ngành quản lý hành chính công, ñặc biệt cho phép kết hợp lý luận học tập, nghiên cứu với hoạt ñộng thực tiễn của bản thân. Mục ñích nghiên cứu - Hệ thống hóa có bổ sung và hoàn thiện cơ sở khoa học QLNN ñối với TCT 90 – 91 theo hướng hình thành TðKT.

- Phân tích thực trạng hình thành và hoạt ñộng của các TCT 90 – 91 theo hướng hình thành TðKT ñặc biệt là thực trạng QLNN ñối với TCT 90 – 91 theo 1 hướng hình thành TðKT ở Việt Nam. Qua ñó, chỉ ra những vấn ñề bức xúc cần xử lý trong việc hoàn thiện QLNN ñối với TCT 90 – 91 theo hướng hình thành TðKT. - ðề xuất phương hướng hệ thống giải pháp cũng như các ñiều kiện thực hiện giải pháp hoàn thiện QLNN ñối với TCT 90 – 91 theo hướng hình thành TðKT. ðối tượng và phạm vi nghiên cứu - ðối tượng nghiên cứu ðối tượng nghiên cứu của luận án là QLNN ñối với TCT 90 – 91 theo hướng hình thành TðKT - Phạm vi nghiên cứu Luận án nghiên cứu ở tầm vĩ mô, chủ yếu tập trung vào chế ñộ, chính sách cơ chế, nội dung QLNN ñối với TCT 90 – 91 theo hướng hình thành TðKT trong phạm vi ở Việt Nam hiện nay.

Phương pháp nghiên cứu Trên cơ sở nguyên lý chủ nghĩa Mác – Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan ñiểm, ñường lối của ðảng và Nhà nước ta, phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, luận án sử dụng các phương pháp chủ yếu sau ñây trong nghiên cứu: - Phân tích, ñối chiếu, so sánh - Tổng hợp - Phân tổ - Khảo sát thực tế - ðiều tra - Phân tích thống kê Ngoài ra luận án có sử dụng những kết quả nghiên cứu liên quan ñến ñề tài ở trong và ngoài nước ñã công bố. ðóng góp khoa học mới của luận án Thứ nhất, về lý luận 2 - Chỉ ra các tiêu chí ñối với TCT ñể phân biệt với các loại hình doanh nghiệp khác - ðưa ra cơ sở lý luận cho việc phát triển TCT 90 – 91 theo hướng hình thành TðKT - ðưa ra khái niệm QLNN ñối với TCT 90 – 91 theo hướng hình thành TðKT. Phân tích luận cứ khoa học của khái niệm + Chỉ ra chủ thể, khách thể và ñối tượng quản lý + ðề xuất xây dựng phương thức quản lý và hệ thống công cụ ñể thực hiện các phương thức - Xây dựng một cách hệ thống các nội dung QLNN ñối với TCT 90 – 91theo hướng hình thành TðKT ðây là những vấn ñề lý luận mà chưa có tài liệu nào ñề cập ñến Thứ hai, ñối với thực tiễn Trên cơ sở phân tích thực trạng hoạt ñộng của TCT 90 – 91, các TðKT, quá trình phát triển TCT 90 – 91 theo hướng hình thành TðKT và thực trạng QLNN ñối với TCT 90 – 91 theo hướng hình thành TðKT luận án chỉ ra kết quả ñạt ñược, những hạn chế, nguyên nhân của nó. ðặc biệt ñã ñưa ra 5 vấn ñề bức xúc cần xử lý trong việc hoàn thiện QLNN ñối với TCT 90 – 91 theo hướng hình thành TðKT.

ðó là : - Vấn ñề tạo lập môi trường, khả năng, ñiều kiện ñể các TCT, TðKT tích tụ, tập trung vốn tăng sức cạnh tranh - Vấn ñề tự chủ, tự chịu trách nhiệm của TðKT cũng như các công ty, ñơn vị trong TðKT - Vấn ñề mệnh lệnh hành chính trong quản lý - Vấn ñề cán bộ quản lý TðKT và các doanh nghiệp trong TðKT - Cơ sở pháp lý cho quan hệ giữa công ty mẹ với các công ty con và giữa các công ty con với nhau trong tập ñoàn Thứ ba, kết quả nghiên cứu 3 ðề xuất phương hướng hệ thống các giải pháp ( 6 nhóm giải pháp) và ñiều kiện (5 nhóm ñiều kiện) hoàn thiện QLNN ñối với TCT 90 – 91theo hướng hình thành TðKT. ðặc biệt luận án ñã thiết kế các cách thức, lộ trình cụ thể ñể thực hiện các giải pháp. Những ñóng góp khoa học mới của luận án sẽ là căn cứ, cơ sở cho việc hoạch ñịnh chính sách về ñổi mới QLNN ñối với TCT 90 – 91 theo hướng hình thành TðKT. Kết cấu luận án QLNN ñối với TCT 90 – 91 theo hướng hình thành TðKT Phần mở ñầu Chương 1 Luận cứ khoa học QLNN ñối với TCT 90 – 91 theo hướng hình thành TðKT Chương 2 Thực trạng QLNN ñối với TCT 90 – 91 theo hướng hình thành TðKT Chương 3 Phương hướng và hệ thống giải pháp hoàn thiện QLNN ñối với TCT 90 – 91 theo hướng hình thành TðKT Kết luận.

4 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TðKT là hình thức tổ chức kinh tế hiện ñại ở các nước trên thế giới. Trong cạnh tranh trên thị trường, TðKT thể hiện nhiều ưu ñiểm. Do vậy ở các nước cũng như Việt Nam, Nhà nước cũng như các nhà khoa học rất quan tâm ñến TðKT cả về lý luận cũng như tổng kết thực tiễn. Cho ñến nay liên quan ñến DNNN lớn trong ñó có các TCT và TðKT ñã có nhiều văn bản pháp luật nhà nước, các tài liệu, công trình khoa học trong và ngoài nước ñề cập ñến.

Ở Việt Nam trước hết là những văn bản pháp luật của Nhà nước về TCT nhà nước, về chuyển ñổi TCT nhà nước hình thành các TðKT theo mô hình công ty mẹ - công ty con. Những văn bản của nhà nước liên quan ñến sự hình thành và phát triển của các TCT và TðKT chủ yếu ở Việt Nam bao gồm: - Nghị ñịnh số 388/HðBT, ngày 20/11/1991 của Hội ñồng Bộ trưởng (HðBT) về việc thành lập và giải thể DNNN. - Quyết ñịnh 90/TTg, ngày 07/03/1994 của Thủ tướng Chính phủ về việc tiếp tục sắp xếp tại DNNN. - Quyết ñịnh 91/TTg, ngày 07/03/1994 của Thủ tướng Chính phủ về việc thí ñiểm thành lập Tập ñoàn kinh doanh.

- Chỉ thị 272/TTg, ngày 03/05/1995 của Thủ tướng Chính phủ về khẩn trương hoàn thành việc tổ chức, sắp xếp lại các LHXN, TCT. - Nghị ñịnh số 39/CP, ngày 27/06/1995 của Thủ tướng Chính phủ về ðiều lệ mẫu tổ chức và hoạt ñộng của Tổng công ty Nhà nước. - Chỉ thị 500/TTg, ngày 25/08/1995 của Thủ tướng Chính phủ về xây dựng phương án tổng thể sắp xếp DNNN trong từng ngành và từng ñịa phương. - Ngày 20/04/1995 Quốc hội thông qua Luật doanh nghiệp nhà nước.

- Chỉ thị 573/TTg, ngày 23/08/1996 của Thủ tướng Chính phủ về việc tạo ñiều kiện cho các TCT. Thủ tướng quyết ñịnh thành lập sớm ñi vào hoạt ñộng ổn ñịnh. 5 - Quyết ñịnh 838 TC/Qð-TCDN, ngày 28/08/1996 của Bộ trưởng Bộ tài chính về việc ban hành Quy chế tài chính mẫu của TCT Nhà nước. - Nghị ñịnh số 59 CP ngày 03/10/1996 của Chính phủ ban hành Quy chế quản lý và hạch toán kinh doanh ñối với DNNN.

- Chỉ thị 20/1998/CT-TTg, ngày 26/05/1998 của Thủ tướng Chính phủ về việc ñẩy mạnh, sắp xếp, ñổi mới quản lý DNNN, củng cố và hoàn thiện các Tổng công ty. - Chỉ thị 15/1999/CT-TTg, ngày 26/05/1999 của Thủ tướng Chính phủ về việc hoàn thiện tổ chức hoạt ñộng các Tổng công ty Nhà nước. - Thông tư 66/1999/TT-BTC, ngày 07/06/1999 của Bộ trưởng Bộ tài chính về việc hướng dẫn xây dựng, sửa ñổi Quy chế tài chính của Tổng công ty Nhà nước. - Năm 2003, Quốc hội thông qua luật Doanh nghiệp nhà nước sửa ñổi (gọi là luật DNNN năm 2003).

- Nghị ñịnh số 153/2004/Nð-CP ngày 09/08/2004 của Chính phủ về tổ chức, quản lý tổng công ty nhà nước và chuyển ñổi tổng công ty nhà nước, công ty nhà nước ñộc lập theo mô hình công ty mẹ - công ty con. - Nghị ñịnh số 199/2004/Nð-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ Ban hành Quy chế quản lý tài chính của công ty nhà nước và quản lý vốn nhà nước ñầu tư vào doanh nghiệp khác. - Năm 2005, Quốc hội thông qua Luật Doanh nghiệp. - Nghị ñịnh số 111/2007/Nð-CP ngày 26/06/2007 của Chính phủ về tổ chức, quản lý tổng công ty nhà nước và chuyển ñổi tổng công ty nhà nước, công ty nhà nước ñộc lập theo mô hình công ty mẹ - công ty con hoạt ñộng theo Luật Doanh nghiệp.

- Nghị ñịnh số 101/2009/Nð-CP ngày 05/11/2009 của Chính phủ về thí ñiểm thành lập, tổ chức, hoạt ñộng và quản lý tập ñoàn kinh tế nhà nước. ðặc biệt là Thủ tướng Chính phủ ñã có nhiều quyết ñịnh về thành lập các tập ñoàn kinh tế theo mô hình công ty mẹ - công ty con (như: Tập ñoàn Bưu chính – Viễn thông Việt Nam, Tập ñoàn Dầu khí Việt Nam, Tập ñoàn ðiện lực 6 Việt Nam, Tập ñoàn Cao su, Tập ñoàn Công nghiệp Tàu thủy, Tập ñoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản, Tập ñoàn Bảo Việt, Tập ñoàn Công nghiệp và Xây dựng Việt Nam, Tập ñoàn phát triển nhà và ñô thị Việt Nam.