Chính sách nghệ nhân di sản văn hóa tại Móng Cái, Quảng Ninh - Đoàn Thị Huyền Trang

Nghệ nhân là người trực tiếp thực hành và truyền dạy nghề truyền thống. Họ nắm giữ kỹ năng, tri thức dân gian qua nhiều thế hệ. Nghệ nhân có vai trò bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể hiệu quả nhất. Không có nghệ nhân, nhiều loại hình di sản sẽ bị mai một. Nghệ nhân còn là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại. Họ giúp phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại.

Danh hiệu nghệ nhân ưu tú và nghệ nhân nhân dân là sự ghi nhận cao quý. Nhà nước phong tặng danh hiệu cho nghệ nhân có đóng góp xuất sắc. Nghệ nhân nhân dân là danh hiệu cao nhất dành cho nghệ nhân. Nghệ nhân ưu tú là cấp thấp hơn nhưng vẫn rất danh giá. Các danh hiệu này tạo động lực cho nghệ nhân tiếp tục cống hiến. Quảng Ninh đã có nhiều nghệ nhân được phong tặng các danh hiệu này.

Di sản văn hóa dân gian Móng Cái rất phong phú và đa dạng. Hát Then, hát Sli là loại hình nghệ thuật được yêu thích. Lễ hội đình, đền thu hút đông đảo nhân dân tham gia. Các trò chơi dân gian như kéo co, đẩy gậy được tổ chức thường xuyên. Nghệ nhân di sản văn hóa đóng vai trò tổ chức và thực hành lễ hội. Nhờ vậy, di sản văn hóa phi vật thể được bảo tồn hiệu quả.

Nghề thủ công truyền thống tại Móng Cái bao gồm đan lát, dệt thổ cẩm. Các sản phẩm thủ công thể hiện kỹ năng tinh xảo của nghệ nhân. Nghệ nhân truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ nhằm bảo tồn kỹ thuật. Nhiều sản phẩm thủ công đã trở thành hàng hóa du lịch. Nghề truyền thống giúp tăng thu nhập cho nghệ nhân và gia đình. Bảo tồn nghề thủ công là bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quý giá.

Nghị định 62/2014/NĐ-CP quy định rõ tiêu chuẩn phong tặng danh hiệu. Nghệ nhân nhân dân và nghệ nhân ưu tú được hưởng chế độ đãi ngộ. Chế độ bao gồm trợ cấp hàng tháng, bảo hiểm y tế, khám chữa bệnh. Tỉnh Quảng Ninh hỗ trợ kinh phí cho hoạt động truyền dạy nghề. Các câu lạc bộ di sản văn hóa được hỗ trợ kinh phí hoạt động. Chính sách hỗ trợ nghệ nhân truyền thống đã tạo động lực cho nghệ nhân.

Chế độ đãi ngộ nghệ nhân còn thấp so với mặt bằng chung. Nhiều nghệ nhân chưa được công nhận danh hiệu do thiếu hồ sơ. Cơ sở vật chất cho hoạt động nghệ nhân còn thiếu thốn. Kinh phí truyền dạy nghề truyền thống chưa được cấp đầy đủ. Nghệ nhân gặp khó khăn trong việc tiếp cận các chính sách hỗ trợ. Công tác quản lý nhà nước về di sản văn hóa cần được tăng cường.

Nghệ nhân nhân dân được hưởng trợ cấp hàng tháng theo Nghị định 62. Mức trợ cấp hiện tại khoảng 1.575.000 đồng mỗi tháng. Nghệ nhân ưu tú được hưởng trợ cấp thấp hơn, khoảng 1.260.000 đồng. Chế độ bao gồm bảo hiểm y tế và hỗ trợ khám chữa bệnh. Nghệ nhân được hỗ trợ kinh phí khi tham gia truyền dạy nghề. Tuy nhiên, mức trợ cấp này chưa đủ để đảm bảo đời sống nghệ nhân.

Cần tăng mức trợ cấp cho nghệ nhân nhân dân và nghệ nhân ưu tú. Hỗ trợ nghệ nhân phát triển sản phẩm thủ công thành hàng hóa du lịch. Tạo điều kiện cho nghệ nhân tham gia các hoạt động văn hóa có thu nhập. Đào tạo kỹ năng kinh doanh cho nghệ nhân để tăng thu nhập. Xây dựng mô hình hợp tác xã sản xuất sản phẩm thủ công truyền thống. Kết hợp bảo tồn di sản văn hóa với phát triển kinh tế địa phương.

Tăng cường năng lực cho đội ngũ quản lý văn hóa cấp cơ sở. Đào tạo chuyên môn về bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể. Nâng cao nhận thức của chính quyền địa phương về tầm quan trọng của di sản. Tăng cường phối hợp giữa các sở, ban, ngành trong quản lý di sản. Xây dựng cơ sở dữ liệu về nghệ nhân và di sản văn hóa địa phương. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và quảng bá di sản.

Xây dựng nhà văn hóa, câu lạc bộ di sản văn hóa tại các xã, phường. Trang bị cơ sở vật chất, nhạc cụ, đạo cụ cho nghệ nhân hoạt động. Hỗ trợ kinh phí cho các câu lạc bộ di sản văn hóa hoạt động thường xuyên. Tổ chức các hoạt động giao lưu, biểu diễn nghệ thuật truyền thống. Xây dựng không gian trưng bày, giới thiệu di sản văn hóa Móng Cái. Tạo điều kiện cho nghệ nhân có nơi tập luyện và truyền dạy nghề.

Xây dựng chương trình đào tạo nghề truyền thống tại các trường học. Tổ chức các lớp truyền dạy nghề cho thanh thiếu niên địa phương. Hỗ trợ kinh phí cho nghệ nhân dạy nghề và học viên tham gia. Ban hành giáo trình, tài liệu hướng dẫn kỹ thuật nghề truyền thống. Tổ chức các buổi biểu diễn, triển lãm sản phẩm thủ công truyền thống. Liên kết với các cơ sở đào tạo để nâng cao chất lượng truyền dạy.

Nghệ nhân nhân dân là người có kinh nghiệm và kỹ năng xuất sắc. Họ trực tiếp hướng dẫn, truyền đạt kỹ thuật cho học trò. Nghệ nhân truyền dạy cả kỹ năng lẫn tâm huyết với nghề truyền thống. Thế hệ trẻ học hỏi được nhiều từ nghệ nhân nhân dân giàu kinh nghiệm. Cần tạo điều kiện thuận lợi cho nghệ nhân nhân dân tham gia đào tạo. Vinh danh và động viên nghệ nhân nhân dân đóng góp vào sự nghiệp giáo dục.