Luận án tiến sĩ khoa học cây trồng tuyển chọn giống ngô và biện pháp kỹ thuật ca

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM NCS. HOÀNG HẢI HIẾU TUYỂN CHỌN GIỐNG NGÔ VÀ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT CANH TÁC THÍCH HỢP VỚI ĐIỀU KIỆN ĐẤT DỐC TẠI TỈNH YÊN BÁI LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC CÂY TRỒNG THÁI NGUYÊN, NĂM 2020 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM NCS. HOÀNG HẢI HIẾU TUYỂN CHỌN GIỐNG NGÔ VÀ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT CANH TÁC THÍCH HỢP VỚI ĐIỀU KIỆN ĐẤT DỐC TẠI TỈNH YÊN BÁI Ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 9.10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC CÂY TRỒNG Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Trần Trung Kiên THÁI NGUYÊN, NĂM 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi.

Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chƣa có ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Mọi trích dẫn trong luận án đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc. Nghiên cứu sinh Hoàng Hải Hiếu ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới GS. Đặng Văn Minh, TS.

Trần Trung Kiên đã tận tình hƣớng dẫn, chỉ bảo và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn PGS. Nguyễn Viết Hƣng, PGS.TS Nguyễn Thị Lân, TS Lƣu Thị Xuyến cùng toàn thể cán bộ Khoa Nông học, bộ môn Cây trồng – Trƣờng Đại học Nông Lâm đã tận tình giúp đỡ, truyền đạt những kinh nghiệm quý báu cho tôi trong quá trình nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn PGS.

Lê Sỹ Trung, TS. Dƣơng Thị Nguyên cùng tập thể cán bộ Phòng Đào tạo Trƣờng Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu đề tài. Tôi xin chân thành cảm ơn Viện Nghiên cứu ngô đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong việc cung cấp giống để thực hiện quá trình nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ và tạo điều kiện của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Yên Bái, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Yên Bái, phòng Nông nghiệp & PTNT huyện Văn Yên, Trung tâm Giống Cây trồng tỉnh Yên Bái, Trại Giống Cây trồng Đông Cuông, UBND xã Đông Cuông, UBND xã Đông An, UBND xã An Bình và 05 hộ dân thực hiện mô hình canh tác ngô trên đất dốc.

Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ và tạo điều kiện của Ban lãnh đạo Công ty CP Chứng nhận và Giám định VinaCert, gia đình và bạn bè đã luôn động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện thành công luận án này. Thái Nguyên, ngày tháng năm 2021 Nghiên cứu sinh Hoàng Hải Hiếu iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC.iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .vi DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC HÌNH. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn. Những đóng góp mới của đề tài. 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Cơ sở khoa học của đề tài. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới và Việt Nam. Tình hình sản xuất và tiêu thụ ngô trên thế giới. Tình hình sản xuất và tiêu thụ ngô ở Việt Nam.

Tình hình sản xuất ngô ở vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Tình hình sản xuất ngô tại tỉnh Yên Bái. Tình hình nghiên cứu về giống ngô lai trên thế giới và ở Việt Nam. Những nghiên cứu về giống ngô lai trên thế giới.

Những nghiên cứu về giống ngô lai ở Việt Nam. Kết quả nghiên cứu về một số biện pháp kỹ thuật canh tác cho ngô lai trên đất dốc. Kết quả nghiên cứu về phân bón cho ngô trên thế giới và ở Việt Nam. Kết quả nghiên cứu về mật độ, khoảng cách trồng ngô trên thế giới và ở Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu về che phủ và làm đất trên thế giới và ở Việt Nam. Kết luận rút ra từ tổng quan nghiên cứu. 40 Chƣơng 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Vật liệu nghiên cứu.

Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Địa điểm và đặc điểm đất đai, thời tiết khí hậu khu vực nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Điều tra, đánh giá thực trạng sản xuất ngô trên đất dốc tại tỉnh Yên Bái.Nghiên cứu khả năng sinh trƣởng, phát triển của một số THL/giống ngô lai thích ứng với điều kiện sinh thái tỉnh Yên Bái. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật canh tác ngô trên đất dốc theo hƣớng bền vững tại tỉnh Yên Bái. Ứng dụng kết quả nghiên cứu xây dựng mô hình canh tác ngô trên đất dốc theo hƣớng bền vững tại tỉnh Yên Bái.

Phƣơng pháp theo dõi, đánh giá. Phƣơng pháp lựa chọn hộ điều tra, đánh giá mức độ ảnh hƣởng. Phƣơng pháp xác định lƣợng đất xói mòn qua mỗi vụ canh tác. Phƣơng pháp xác định độ ẩm đất.

Phƣơng pháp theo dõi đặc điểm nông sinh học của cây. Phƣơng pháp theo dõi về sâu, bệnh hại. Phƣơng pháp xác định hiệu quả kinh tế. Phƣơng pháp xác định hiệu suất sử dụng phân viên nén.

Phƣơng pháp xây dựng mô hình trình diễn. Phƣơng pháp xử lý số liệu. 56 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Kết quả điều tra thực trạng sản xuất ngô trên đất dốc tại tỉnh Yên Bái.

Hiện trạng sử dụng đất và quy mô trồng ngô của các hộ dân trên đất dốc tại tỉnh Yên Bái. Những thuận lợi và khó khăn trong sản xuất ngô trên đất dốc tại tỉnh Yên Bái. Cơ cấu sử dụng giống ngô trên đất dốc tại tỉnh Yên Bái. Tình hình phát sinh sâu, bệnh hại trên cây ngô trên đất dốc tại tỉnh Yên Bái.

Tình hình sử dụng phân bón cho ngô trên đất dốc tại tỉnh Yên Bái. Kết quả điều tra, đánh giá một số biện pháp kỹ thuật canh tác ngô trên đất dốc của ngƣời nông dân tại tỉnh Yên Bái. Kết quả điều tra, đánh giá năng suất ngô trên đất dốc ở các vụ trồng chính tại tỉnh Yên Bái. Những vấn đề tồn tại qua kết quả điều tra, đánh giá thực trạng sản xuất ngô trên đất dốc tại tỉnh Yên Bái.

Nghiên cứu khả năng sinh trƣởng, phát triển của một số tổ hợp lai, giống ngô lai thích ứng với điều kiện sinh thái tỉnh Yên Bái. Các giai đoạn sinh trƣởng, phát triển của các THL/giống ngô lai trong vụ Hè Thu 2015 và vụ Xuân Hè 2016 tại tỉnh Yên Bái. Đặc điểm hình thái của các THL/giống ngô lai trong vụ Hè Thu 2015 và vụ Xuân Hè 2016 tại tỉnh Yên Bái. Khả năng chống chịu của một số tổ hợp lai/giống ngô lai trong vụ Hè Thu 2015 và Xuân Hè 2016 tại tỉnh Yên Bái.

Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật canh tác ngô trên đất dốc theo hƣớng bền vững tại tỉnh Yên Bái. Nghiên cứu ảnh hƣởng của phân bón và mật độ, khoảng cách trồng tới sinh trƣởng và năng suất giống ngô lai VS71 trên đất dốc. Nghiên cứu ảnh hƣởng của làm đất tối thiểu và che tủ đất tới sinh trƣởng và năng suất giống ngô lai VS71 trên đất dốc. Ứng dụng kết quả nghiên cứu xây dựng mô hình canh tác ngô trên đất dốc theo hƣớng bền vững tại tỉnh Yên Bái.

Giống ngô sử dụng. Kỹ thuật trồng và chăm sóc. Che tủ đất. Chăm sóc và phòng trừ sâu, bệnh.

Phòng trừ sâu, bệnh hại. Thu hoạch và bảo quản. Kết quả xây dựng mô hình trình diễn. 114 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ.

118 DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐƢỢC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 119 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 120 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ đƣợc viết tắt BVTV: Bảo vệ thực vật CCC: Chiều cao cây CĐB: Chiều cao đóng bắp CEC: Cation Exchange Capacity (dung tích hấp thu của đất) International Maize and Wheat improvement centre (Trung tâm cải CIMMYT: tạo ngô và lúa mỳ quốc tế) CS: Cộng sự CT: Công thức CV: Coefficient of variation (Hệ số biến động) FAO: Food Agriculture Oganization (Tổ chức Nông Lƣơng thực) HT: Vụ Hè Thu KL1000: Khối lƣợng 1000 hạt LAI: Leaf Area Index (chỉ số diện tích lá) LSD: Leat significant difference (Sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa) NSLT: Năng suất lý thuyết NSTT: Năng suất thực thu PTNT: Phát triển nông thôn RCBD: Randomized Complete Block Design (Thiết kế khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh) SD: Standard Deviation (Độ lệch chuẩn) SE: Standard Error (Sai số chuẩn) SPD: Split-Plot Design (Thiết kế ô chính – ô phụ) TGST: Thời gian sinh trƣởng THL: Tổ hợp lai USDA: United State Department of Agriculture (Bộ Nông nghiệp Mỹ) XH: Vụ Xuân Hè vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Diện tích, năng suất và sản lƣợng ngô trên thế giới giai đoạn 2012 – 2018.

Sản xuất ngô của một số vùng trên thế giới năm 2018. Sản xuất ngô của một số quốc gia trên thế giới năm 2018. Diện tích, năng suất và sản lƣợng ngô ở Việt Nam giai đoạn 2012 – 2018. Sản xuất ngô của một số vùng ở Việt Nam năm 2018.

Diện tích, năng suất và sản lƣợng ngô ở Trung du miền núi phía Bắc giai đoạn 2012 – 2018. Sản xuất ngô của một số tỉnh ở Trung du miền núi phía Bắc năm 2018. Tình hình sản xuất ngô tại tỉnh Yên Bái giai đoạn 2012 - 2018. Tên gọi và nguồn gốc xuất sứ của các THL, giống ngô lai thí nghiệm.

Kết quả phân tích mẫu đất khu vực thí nghiệm năm 2015 .3: Bảng theo dõi thời tiết, khí hậu tỉnh Yên Bái giai đoạn 2014 - 2018. Các THL/giống ngô thí nghiệm. Lƣợng phân bón và mật độ, khoảng cách trồng của các công thức thí nghiệm. Phƣơng thức làm đất và vật liệu che tủ của các công thức thí nghiệm.

Hiện trạng sử dụng đất dốc của nông hộ. Qui mô và tỷ lệ số hộ trồng ngô trên đất dốc của nông dân. Những thuận lợi và khó khăn chính trong sản xuất ngô trên đất dốc. Cơ cấu giống ngô gieo trồng trên đất dốc.

Một số loại sâu bệnh hại chính trên cây ngô gieo trồng trên đất dốc. Tình hình sử dụng phân bón cho ngô trên đất dốc tại các hộ nông dân. Một số biện pháp kỹ thuật đƣợc ngƣời dân áp dụng trong trồng ngô trên đất dốc. Năng suất ngô trồng trên đất dốc.

Các giai đoạn sinh trƣởng, phát dục của các THL/giống ngô lai trong vụ Hè Thu 2015 và vụ Xuân Hè 2016 tại tỉnh Yên Bái .