Luận án tiến sĩ: Tình trạng nhạy cảm ngà răng ở TP HCM - Yếu tố nguy cơ và hiệu quả điều trị

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI TRẦN NGỌC PHƯƠNG THẢO TÌNH TRẠNG NHẠY CẢM NGÀ RĂNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, YẾU TỐ NGUY CƠ, HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ BẰNG MỘT SỐ THUỐC ĐÁNH RĂNG CHỐNG NHẠY CẢM NGÀ LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI TRẦN NGỌC PHƯƠNG THẢO TÌNH TRẠNG NHẠY CẢM NGÀ RĂNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, YẾU TỐ NGUY CƠ, HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ BẰNG MỘT SỐ THUỐC ĐÁNH RĂNG CHỐNG NHẠY CẢM NGÀ Chuyên ngành: Răng Hàm Mặt Mã số: 62720601 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Mai Đình Hưng PGS. Hoàng Đạo Bảo Trâm HÀ NỘI – 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi là Trần Ngọc Phương Thảo, Nghiên Cứu Sinh khóa 31, Trường Đại Học Y Hà Nội, chuyên nghành Răng Hàm Mặt, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của thầy PGS.

Mai Đình Hưng và PGS. Hoàng Đạo Bảo Trâm. Công trình này không trùng lập với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan đã được xác nhận và chấp nhận của cơ sở nơi nghiên cứu.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, Ngày tháng năm 2016 Người viết cam đoan Trần Ngọc Phương Thảo DANH MỤC TIẾNG ANH Abfraction : Xoi mòn Abrassion : Mài mòn Attrition : Cọ mòn Cemental hypersensitivity : Quá cảm xê măng Cervical dentine hypersensitivity : Quá cảm ngà cổ răng Cervical dentine hypersensitivity : Quá cảm ngà cổ răng Cervical dentine sensitivity : Nhạy cảm ngà cổ răng Dentine hypersensitivity : Quá cảm ngà Dentine sensitivity : Nhạy cảm ngà Electronic Force – Sensing Probe : Thám trâm điện tử nhạy với lực False Negative Rate (FNR) : Tỉ lệ âm tính giả False Positive Rate (FPR) : Tỷ lệ dương tính giả Hydrodynamic Theory : Thuyết thủy động học Gingival recession : Co lợi Negative Predictive Value (PV-) : Giá trị tiên đoán âm Positive Predictive Value (PV+) : Giá trị tiên đoán dương Root dentine hypersensitivity : Quá cảm ngà chân răng Root dentine sensitivity : Nhạy cảm ngà chân răng Schiff Cold Air Sensitivity Scale : Thang đo Schiff với nhiệt lạnh Sensitivity (Sn) : Độ nhạy Specificity (Sp) : Độ đặc hiệu Standard deviation : Độ lệch chuẩn Tubule fluid flow : Dịch chảy trong ống ngà Verbal Rating Scale – VRS : Thang điểm bằng lời nói Visual Analogue Scale – VAS : Thang tương đương nhìn thấy DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ĐHYD : Đại học Y Dược ĐLC : Độ lệch chuẩn FPR : False Positive Rate (FPR) : Tỉ lệ dương tính giả FNR : False Negative Rate (FNR) : Tỉ lệ âm tính giả g : gram mm : milimet OTC : Over The Counter : Thuốc không cần kê đơn PV (+) : Positive Predictive Value (PV+) : Giá trị tiên đoán dương PV (-) : Negative Predictive Value (PV-) : Giá trị tiên đoán âm RHM : Răng Hàm Mặt S : Second : giây Sn : Sensitivity (Sn) : Độ nhạy Sp : Specificity (Sp) : Độ đặc hiệu STT : Số thứ tự TP. HCM : Thành phố Hồ Chí Minh TB : Trung bình VRS : Verbal Rating Scale – VRS : Thang điểm bằng lời nói VAS : Visual Analogue Scale – VAS : Thang tương đương nhìn thấy LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, Phòng Sau Đại học, Trường Đại học Y Hà Nội; Ban lãnh đạo, Phòng Đào tạo, Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu để tôi có thể hoàn thành luận án này. Tôi xin trân trọng cảm ơn PGS.Trương Mạnh Dũng - Viện trưởng Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt, người Thầy đã hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án.

Tôi xin trân trọng cảm ơn PGS. Mai Đình Hưng, PGS. Hoàng Đạo Bảo Trâm, PGS. Nguyễn Thị Thu Phương, TS.

Tống Minh Sơn, PGS. Trương Uyên Thái, TS. Phạm Như Hải đã hướng dẫn, sữa chữa, đóng góp cho tôi những ý kiến quý báu để tôi có thể hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn PGS.

Nguyễn Thị Thu Phương - Trưởng Phòng Đào tạo và QLKH, Viện ĐTRHM cùng các anh chị em trong Phòng đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi để tôi học tập và nghiên cứu. Tôi xin trân trọng cảm ơn PGS. Đỗ Văn Dũng - Phó Hiệu Trưởng Trường Đại học Y Dược TP HCM, cùng tập thể cán bộ Viện Vệ Sinh Dịch Tễ TP HCM đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn ThS.

Nguyễn Ngọc Long - Phó Trưởng phòng SĐH và các anh chị Phòng Sau đại học, Phòng Đào tạo Trường Đại học Y Hà Nội đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám Đốc cùng tập thể Y Bác sỹ các Trạm Y tế Huyện Hóc Môn, Cần Giờ, Củ Chi, Trung tâm Y Tế Phường, Quận trong TP HCM, Bệnh viện Răng Hàm Mặt TP HCM, đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn các anh chị em đồng nghiệp và bạn bè đã quan tâm động viên, giúp đỡ tôi trong những năm qua. Cuối cùng tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến bố mẹ kính yêu, những người thân trong gia đình đặc biệt là chồng cùng hai con thân yêu đã thông cảm, động viên và ở bên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Xin trân trọng cảm ơn! Trần Ngọc Phương Thảo 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Nhạy cảm ngà là cơn đau nhói thoáng qua xuất hiện trên phần ngà bị lộ khi gặp các kích thích ngoại lai như: kích thích nhiệt, thổi hơi, cọ xát, thẩm thấu hay hoá học mà không do bệnh lý hoặc khiếm khuyết răng miệng nào khác và ở răng bình thường thì mức kích thích đó không đủ gây đau (ADHA, 2001). Ngày nay, theo sau tỉ lệ bệnh sâu răng giảm và kiểm soát tốt bệnh viêm quanh răng, thì những vấn đề gây khó chịu đến sức khỏe răng miệng như nhạy cảm ngà đang là mối quan tâm hàng đầu của bác sĩ Răng Hàm Mặt [1], [2]. Mặc dù vậy, nhưng phần lớn bệnh nhân không điều trị do không cho rằng nhạy cảm ngà là một vấn đề sức khỏe quan trọng, bỏ qua các triệu chứng nhạy cảm ngà. Mặt khác theo tuyên ngôn Alma Alta 1978 và WHO đã định nghĩa: "Sức khoẻ là trạng thái hoàn toàn thoải mái về thể xác, tinh thần, và xã hội chứ không phải là không có bệnh hay tật”.

Nhạy cảm ngà không ảnh hưởng toàn thân trầm trọng, không đưa đến các biến chứng nguy hại cho sức khoẻ con người, nhưng ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng cuộc sống, đến sự thoải mái về thể chất, tinh thần, xã hội của cá nhân và cộng đồng. Nhạy cảm ngà không được điều trị có thể dẫn đến các thay đổi về hành vi để tránh đau như bỏ qua hay né tránh việc vệ sinh răng miệng, không tuân thủ sự hướng dẫn chăm sóc răng miệng và e ngại đi khám răng miệng, dẫn đến tình trạng tăng nguy cơ mắc thêm vấn đề răng miệng khác [3]. Theo y văn trên thế giới và trong nước, nhạy cảm ngà liên quan rất nhiều đến sang thương vùng cổ răng và tình trạng tụt lợi. Ngược lại, tụt lợi và mất men răng vùng cổ, lộ ngà, hở xê-măng chân răng đều có góp phần vào sự phổ biến của tình trạng nhạy cảm ngà [4].

Hiện nay trên thế giới có rất nhiều phương pháp chẩn đoán nhạy cảm ngà, việc lựa chọn một hoặc nhiều phương pháp tùy thuộc vào đặc điểm nhạy cảm ngà của từng quốc gia, mục tiêu nghiên cứu, hiệu quả sử dụng cũng như quy mô của cơ sở điều trị [5],[6]. 2 Nhiều biện pháp điều trị nhạy cảm ngà được nghiên cứu và áp dụng trên lâm sàng. Cách điều trị từ đơn giản là tự dùng sản phẩm tại nhà nhằm bít kín các ống ngà hoặc ngăn ngừa sự dẫn truyền thần kinh, ngăn được đáp ứng đau đến điều trị phức tạp là thủ thuật, phẫu thuật tại phòng khám chuyên sâu RHM. Trên thế giới đã có các nghiên cứu cơ bản, các thử nghiệm lâm sàng, khảo sát dịch tễ học tình trạng sức khỏe răng miệng, đánh giá các yếu tố nguy cơ, nhu cầu và yêu cầu điều trị cũng là những hướng nghiên cứu được chú trọng, trong đó có tình trạng nhạy cảm ngà răng, các yếu tố nguy cơ, khả năng dự phòng và điều trị nhạy cảm ngà đang rất được quan tâm [6].

Tại Việt Nam, một số nghiên cứu về tình trạng nhạy cảm ngà đã được thực hiện, như Nguyễn Thị Từ Uyên khảo sát trên sinh viên Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh [7], Tống Minh Sơn khảo sát trên cán bộ, công nhân công ty than Thống Nhất, thị xã Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh [8], và trên nhân viên công ty Bảo hiểm Nhân thọ Hà Nội [9]. Kết quả các nghiên cứu đã cho thấy nhạy cảm ngà răng là một tình trạng phổ biến và cần được quan tâm. Tuy nhiên, các nghiên cứu này hầu hết được thực hiện trên một nhóm đối tượng đặc thù riêng, chưa đại diện được cho cộng đồng, việc dự phòng và điều trị nhạy cảm ngà bằng thuốc đánh răng chống nhạy cảm ngà chưa được phân tích sâu cùng với việc xây dựng qui trình cụ thể để bệnh nhân có thể áp dụng dễ dàng. Do đó chúng tôi tiến hành nghiên cứu này với hai mục tiêu như sau: 1.

Mô tả tình trạng, tỷ lệ nhạy cảm ngà và một số yếu tố nguy cơ ở thành phố Hồ Chí Minh (nội thành và ngoại thành) từ 6/2013 – 11/2015. Đánh giá hiệu quả điều trị nhạy cảm ngà răng của bốn loại thuốc đánh răng chống nhạy cảm ngà. 3 Chương 1: TỔNG QUAN 1. Khái niệm nhạy cảm ngà, dịch tễ học, phân bố nhạy cảm ngà, tình hình nghiên cứu trên thế giới và tại Việt nam.

Khái niệm nhạy cảm ngà Nhạy cảm ngà hay tình trạng ngà nhạy cảm quá mức được mô tả lâm sàng là một đáp ứng vượt mức thông thường trước tác nhân kích thích không gây hại và thỏa mọi tiêu chuẩn của triệu chứng đau thực sự. Tuy nhiên, khi muốn mô tả một dấu hiệu lâm sàng tương tự, việc sử dụng thuật ngữ: “Quá cảm ngà” hay “Nhạy cảm ngà quá mức” vẫn là một vấn đề đang được đặt ra.