Luận án: Thực trạng chăm sóc sau sinh tại hai bệnh viện Hà Nội và mô hình tại nhà

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG PHẠM PHƯƠNG LAN THỰC TRẠNG CHĂM SÓC SAU SINH CỦA BÀ MẸ Ở HAI BỆNH VIỆN TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI VÀ ĐÁNH GIÁ MÔ HÌNH CHĂM SÓC SAU SINH TẠI NHÀ LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG HÀ NỘI, 2014 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO B Ộ Y TẾ VI ỆN VỆ SINH DỊ CH TỄ TRUNG ƯƠNG PHẠM PHƯƠNG LAN THỰC TRẠNG CHĂM SÓC SAU SINH CỦA BÀ MẸ Ở HAI BỆNH VIỆN TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI VÀ ĐÁNH GIÁ MÔ HÌNH CHĂM SÓC SAU SINH TẠI NHÀ LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG Chuyên ngành: Y tế công cộng Mã số : 62.01 Hướng dẫn khoa học: PGS.Vương Tiến Hòa TS. Nguyễn Thị Thùy Dương HÀ NỘI, 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đâ y là công trình nghiên cứu của riêng tôi, được thực hiện một cách nghiêm túc, trung thực, đúng quy trình và đảm bảo tính khoa học. Các số liệu và kết quả trong luận án không trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên c ứu của tác giả nào khác trong, ngoài nước và chưa được công bố, hoặc sử dụng ở bất kỳ đâu. Tác giả Phạm Phương Lan Lời cám ơn Để hoàn thành bản luận án này, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ và hỗ trợ chân thành, hiệu quả của nhiều đơn vị, cá nhân, các thày, cô giáo, các đồng nghiệp, bạn bè, người thân trong gia đình.

Trước tiên, tôi xin trân trọng cám ơn Ban giám đốc và Cơ sở đào tạo sau đại học- Viện Vệ sinh Dịch tễ trung ương tạo mọi điều kiện và giúp đỡ hỗ trợ tôi hoàn thành luận án. Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi chân thành gửi đến: PGS. Vương Tiến Hòa, TS. Nguyễn Thị Thùy Dương và đặc biệt là cố PGS.

Lê Anh Tuấn những người thày, cô đã tận tình hướng dẫn khoa học, truyền dạy cho tôi những kiến thức và kinh nghiệm quý báu của các thày cô giúp tôi có thể hoàn thành cuốn luận án này. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Đảng ủy, Ban giám đốc Bệnh viện Phụ sản trung ương, Bệnh viện đa khoa huyện Ba Vì đã tạo điều kiện cho tôi thực hiện nghiên cứu tại cơ sở. Tôi cũng xin cám ơn toàn thể các bác sỹ, nữ hộ sinh, điều dưỡng và các đồng nghiệp đã tham gia thu thập số liệu, đóng góp nhiều ý kiến quý báu cho tôi trong quá trình xử lý và phiên giải số liệu. Cuối cùng, tôi luôn ghi nhớ sự chia sẻ, động viên, hết lòng của bố mẹ, chồng, hai con, và bạn bè đã giúp đỡ, cho tôi thêm nghị lực để học tập và hoàn thành bản luận án này.

Hà nội, ngày 15 tháng 1 năm 2014 Phạm Phương Lan CÁC TỪ VIẾT TẮT BPTT Biện pháp tránh thai CS Chăm sóc CSTN Chăm sóc tại nhà CSSS Chăm sóc sau sinh CTC Cổ tử cung CSHQ Chỉ số hiệu quả HQCT Hiệu quả can thiệp Pctc Tỷ lệ trước can thiệp Psct Tỷ lệ sau can thiệp DTBS Dị tật bẩm sinh DV Dịch vụ HA Huyết áp IMR Tỷ suất tử vong sơ sinh/ Infant mortality Ratio KHHGĐ Kế hoạch hoá gia đình MMR Tỷ suất tử vong mẹ/ Marternal Mortality Ratio NC Nghiên cứu NCCT Nghiên cứu can thiệp NKHS Nhiễ m Khuẩn hậu sản PSTW Phụ sản trung ương QG Quốc gia RCT Thử nghiệm lâm sàng/ Randomised Control Trial SKSS Sức khỏe sinh sản TCMR Tiêm chủng mở rộng TCYTTG Tổ chức Y tế thế giới TSM Tầng sinh môn MỤC LỤC Lời cam đoan Lời cám ơn Bả ng chữ viết tắt Mục lục Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục sơ đồ và hình Chương I. Chăm sóc sau sinh cho bà mẹ và trẻ sơ sinh tại cộng đồng 3 1. Một số khái niệm 3 1. Sinh lý hậ u sản thường và sơ sinh đủ tháng 4 1.Giải phẫu và sinh lý hậu sản thường 4 1.

Sơ sinh đủ tháng và những vấn đề sức khỏe 7 1. Những nguy cơ của bà mẹ và trẻ sơ sinh thời kỳ hậ u sản 9 1. Những nguy cơ của bà mẹ 9 1. Những nguy cơ của trẻ sơ sinh 12 1.

Nội dung chăm sóc sau sinh về y tế 13 1. Thời điểm CSSS 14 1. Nội dung CSSS theo hướng dẫn qu ốc gia về SKSS 15 1.3 Chính sách nghỉ sau sinh của bà mẹ. Kiến thức, thực hành của bà mẹ về CSSS 18 1.

Kiến thức và thực hành CSSS trên thế giới 18 1. Kiến thức và thực hành CSSS tại Việt Nam 21 1. Các mô hình chăm sóc sau sinh tại nhà 23 1. Mô hình chăm sóc sau sinh tại nhà trên thế giới 23 1.

Mô hình c hăm sóc sau sinh tại nhà ở Việt Nam 26 Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 30 2. Địa điểm nghiên cứu 30 2. Phương pháp nghiên cứu 31 2.

Thiết kế mô tả cắt ngang 32 2. Thời gian nghiên cứu 32 2. Đối tượng nghiên cứu 32 2. Cách chọn mẫu 33 2.

Phương pháp và công cụ thu thập số liệu 34 2. Các biến số nghiên cứu chính 34 2. Thiết kế can thiệp 36 2. Thời gian nghiên cứu 36 2.

Đối tượng nghiên cứu 36 2. Cách chọn mẫu 38 2. Mô tả can thiệp 39 2. Các biến số nghiên cứu chính 42 2.

Chỉ tiêu đánh giá sử dụng trong nghiên cứu 43 2. Tiến trình nghiên cứu 43 2. Xử lý và phân tích số liệu 45 2. Sai số, giới hạn và hạn chế của đề tài và biện pháp khắc 46 phục 2.

Đạo đức nghiên cứu 47 Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 3. Mô tả thực trạng kiến thức, thực hành và nhu cầu CSSS của 49 bà mẹ đến sinh con tại hai địa điểm nghiên cứu 3. Thực trạng chăm sóc sau sinh tại gia đình 3.

Đặc điểm của các bà mẹ tham gia nghiên cứu 49 3. Điều kiện sinh hoạt sau sinh củ a bà mẹ 49 3. Người chăm sóc các bà mẹ 53 3. Tiếp cận thông tin về chăm sóc sau sinh của bà mẹ tại 54 cộng đồng 55 3.

Tình trạng s ức khỏe của bà mẹ và trẻ sơ sinh 56 3. Thực trạng kiến thức về CSSS của bà mẹ 59 3. Kiến thức bà mẹ theo các nội dung chuyên biệt 59 3. Kiến thức chung về CSSS 69 3.

Thực trạng thực hành về CSSS của bà mẹ 71 3. Thực hành của bà mẹ theo các nội dung chuyên biệt 71 3. Thực hành chung về CSSS 75 3. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức và thực hành CSSS của bà mẹ 76 3.

Nhu cầu của bà mẹ về dịch vụ CSSS 79 3. Khó khăn của bà mẹ trong thời kỳ hậu sản 79 3. Nhu cầu của bà mẹ thời kỳ sau sinh 81 3. Nhu cầu về chăm sóc tạ i nhà 83 3.

Đánh giá hiệu quả mô hình chăm sóc sau sinh tại hai bệnh viện đã chọn 3. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu 85 3. Đặc điể m lần sinh tạ i thời điểm nghiên cứu 88 3. Điều kiện sinh hoạt sau sinh của bà mẹ 89 3.

Hiệu can thiệp về thay đổi kiến thức 90 3. Hiệu quả can thiệp về thay đổi thực hành 93 3. Kiểm định sự khác biệt TB điểm kiến thức và thực hành 94 chung CSSS của bà mẹ sau can thiệp 96 3.Đánh giá của bà mẹ về chất lượng dịch vụ 3. Đánh giá dịch vụ về phía người cung cấp 98 Chương 4.

Mô tả thực trạng kiến thức, thực hành và nhu cầu CSSS của 100 bà mẹ đến sinh con tại hai địa điểm nghiên cứu 4. Thực trạng chăm sóc sau sinh tại gia đình 100 4. Đặc điểm của các bà mẹ tham gia nghiên cứu 100 4. Điều kiện sinh hoạt sau sinh củ a bà mẹ 101 4.

Người chăm sóc các bà mẹ 102 4. Tiếp cận thông tin về chăm sóc sau sinh của bà mẹ tại 103 cộng đồng 4. Tình trạng s ức khỏe của bà mẹ và trẻ sơ sinh 2 tuần sau 104 khi xuất viện 4. Thực trạng kiến thức CSSS của bà mẹ 4.

Kiến thức bà mẹ về CSSS theo các nội dung chuyên 106 biệt 111 4. Kiến thức chung của bà mẹ về CSSS 4. Thực hành CSSS của bà mẹ 4. Thực hành của bà mẹ về CSSS theo các nội dung 112 chuyên biệt == 4.

Thực hành chung về CSSS 114 4. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức và thực hành CSSS của bà mẹ 114 4. Nhu cầ u c ủa bà mẹ về dịch vụ CSSS 116 4. Khó khăn của bà mẹ trong thời kỳ hậu sản 116 4.

Nhu cầu của bà mẹ thời kỳ sau sinh 116 4. Nhu cầu về dịch vụ CS chăm sóc tạ i nhà 116 4.Đánh giá hiệu quả mô hình chăm sóc sau sinh tại hai bệnh viện đã chọn 119 4. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu 119 4. Đặc điể m lần sinh tạ i thời điểm nghiên cứu 119 4.

Điều kiện sinh hoạt sau sinh của bà mẹ 120 4. Hiệu quả can thiệ p của mô hình đến sự thay đổi kiến thức 120 4. Hiệu quả can thiệp của mô hình đế n sự thay đổi thực hành 121 4. Kiểm định sự khác biệt TB điểm kiến thức và thực hành 122 CSSS của bà mẹ sau can thiệp 4.

Đánh giá của bà mẹ về chất lượng dịch vụ 123 4. Các yếu tố thuận lợi và cản trở th ực hiện mô hình 123 4. Bàn luận về phương pháp nghiên cứu 125 KẾT LUẬN 128 KIẾN NGHỊ 130 DANH MỤC BÀI BÁO CÔNG BỐ 132 TÀI LI ỆU THAM KHẢO 145-169 PHỤ LỤC - Phụ lục 1: Mẫu phiếu 1- Phiếu câu hỏi cho bà mẹ - Phụ lục 2: Mẫu phiếu 2- Phiếu đánh giá chi phí – hiệu quả - Phụ lục 3: Mẫu phiếu 3- Phỏng vấn sâu c¸c ®èi t­îng kh¸c - Phụ lục 4: Mẫu phiếu 4- Phỏng vấn sâu cán bộ y tế - Phụ lục 5: Mẫu phiếu 5- Phiếu ghi chép CSSS DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1. Tổng hợp các vấn đề sức khỏe của bà mẹ sau sinh 10 2.

Nộ i dung can thiệp chăm sóc bà mẹ, trẻ sơ sinh thờ i kỳ sau 41 sinh theo Hướng dẫn quốc gia về SKSS 2. Tính giá dịch vụ chăm sóc tại nhà 41 3. Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu 49 3. Đặc điể m lần sinh tạ i thời điểm nghiên cứu 51 3.

Ngày nằm viện trung bình của bà mẹ theo nơi cư trú 52 3. Điều kiện sinh hoạt của bà mẹ sau sinh 53 3. Người giúp bà mẹ sau sinh 54 3. Nguồn thông tin chủ yếu về CSSS 55 3.

Sức khỏe c ủa bà mẹ hai tuần sau sinh 56 3. Những thay đổi về cảm xúc sau sinh của bà mẹ 57 3. Sức khỏe c ủa trẻ sơ sinh theo địa bàn cư trú 58 3.