Luận án Tiến sĩ: Nghiên cứu lâm sàng và vai trò của HPV trong u nhú thanh quản - Nguyễn Thị Hải Yến

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN THỊ HẢI YẾN NGHIÊN CỨU LÂM SÀNG VÀ HPV TRONG U NHÚ THANH QUẢN LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN THỊ HẢI YẾN NGHIÊN CỨU LÂM SÀNG VÀ HPV TRONG U NHÚ THANH QUẢN Chuyên ngành: TAI MŨI HỌNG Mã số: 62720155 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: PTS. LƯƠNG THỊ MINH HƯƠNG HÀ NỘI LỜI CẢM ƠN Trước hết tôi xin bày tỏ lòng tri ơn sâu sắc tới PGS. Lương Thị Minh Hương là người thầy, người hướng dẫn khoa học, đã tận tình giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập, trực tiếp hướng dẫn tôi thực hiện nghiên cứu, góp ý và sửa chữa luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.

Lương Thị Lan Anh, chủ nhiệm Bộ môn Y sinh học và Di truyền - Trường Đại học Y Hà Nội đã tận tình truyền đạt kiến thức và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn: - Ban Giám hiệu và Phòng Đào tạo sau đại học của Trường Đại học Y Hà Nội. - Ban Giám đốc Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương. - Bộ môn Tai Mũi Họng Trường Dại học Y Hà Nội.

- Khoa Giải phẫu bệnh Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương. Đã tạo điều kiện trong quá trình học tập, nghiên cứu để giúp tôi hoàn thành được luận án này. Tôi cũng xin tỏ lòng biết ơn đến các bệnh nhân cùng gia đình của họ đã giúp tôi có được các số liệu để tạo nên được luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn các anh chị em đồng nghiệp, bạn bè đã động viên giúp đỡ tận tình và góp nhiều ý kiến quý giá trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án.

Tôi xin tỏ lòng biết ơn tới chồng, con những người đã luôn ở bên tôi động viên tôi, là chỗ dựa vững chắc để tôi yên tâm học tập và hoàn thành luận án. Cuối cùng, tận đáy lòng, tôi xin ghi nhớ công ơn sinh thành, nuôi dưỡng tôi trưởng thành, luôn giành tình yêu thương vô bờ bến của bố mẹ tôi, đặc biệt là người cha đáng kính của tôi, là động lực to lớn thúc đẩy tôi hoàn thành luận án này. Người viết Nguyễn Thị Hải Yến LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nguyễn Thị Hải Yến, nghiên cứu sinh khóa 29 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Mũi Họng, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của PTS.

LƯƠNG THỊ MINH HƯƠNG. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này.

Người viết cam đoan Nguyễn Thị Hải Yến MỤC LỤC Lời cam đoan Mục lục Chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục hình ĐẶT VẤN ĐỀ.1 Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. GIẢI PHẪU VÀ SINH LÝ THANH QUẢN. Giải phẫu thanh quản. Sinh lý thanh quản [13].

Một số điểm khác biệt giữa TQ trẻ em và TQ người lớn:. VAI TRÒ CỦA HPV TRONG U NHÚ THANH QUẢN. Lịch sử nghiên cứu u nhú thanh quản và HPV. Nguyên nhân sinh bệnh u nhú thanh quản.

BỆNH HỌC U NHÚ THANH QUẢN. Đặc điểm dịch tễ học lâm sàng. Đặc điểm lâm sàng của u nhú thanh quản. Đặc điểm mô bệnh học của u nhú thanh quản.

Chẩn đoán u nhú thanh quản. Các phương pháp điều trị UNTQ.36 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân.

Tiêu chuẩn loại trừ:. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu:. Phương pháp chọn mẫu:.

Các nội dung nghiên cứu. Quy trình và các bước nghiên cứu. PHƯƠNG TIỆN NGHIÊN CỨU. ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU.

PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU:. BIỆN PHÁP KHỐNG CHẾ SAI SỐ. KHÍA CẠNH ĐẠO ĐỨC CỦA ĐỀ TÀI.55 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG VÀ MÔ BỆNH HỌC CỦA U NHÚ THANH QUẢN.

Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng của u nhú thanh quản. Đặc điểm mô bệnh học của UNTQ. TỶ LỆ NHIỄM HPV Ở NGƯỜI LỚN VÀ TRẺ EM, CÁC TYPE HPV CHÍNH VÀ MỐI LIÊN QUAN GIỮA TYPE HPV VỚI LÂM SÀNG.

Tỷ lệ tìm thấy HPV theo lứa tuổi. Định type HPV. Liên quan giữa type HPV với lâm sàng.66 Chương 4: BÀN LUẬN. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, MÔ BỆNH HỌC CỦA U NHÚ THANH QUẢN.

Đặc điểm chung nhóm nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng, nội soi trong u nhú thanh quản. TỶ LỆ TÌM THẤY HPV THEO LỨA TUỔI, ĐỊNH TYPE MỘT SỐ TYPE HPV CHÍNH VÀ MỐI LIÊN QUAN GIỮA HPV VỚI LÂM SÀNG.Tỷ lệ tìm thấy HPV. Định type HPV theo nhóm tuổi.Liên quan giữa type HPV với lâm sàng.100 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN.101 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.102 TÀI LIỆU THAM KHẢO Phụ lục 1: MẪU BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU Phụ lục 2: DANH SÁCH BỆNH NHÂN DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DNA : Deoxynucleotid Acid HPV : Human Papilloma virus.

MKQ : Mở khí quản NM PCR : Nested - Multiplex Polymerase Chain Reaction PCR : Polymerase Chain Reaction RDB : Reserse dot Blot RNA : Ribonucleotid acid TQ : Thanh quản UNTQ : U nhú thanh quản DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Tuổi khởi phát bệnh. Tuổi khởi phát bệnh phân theo nhóm tuổi ở trẻ em. Lý do vào viện.

Thời gian từ lúc phát hiện bệnh đến lúc nhập viện. Vị trí của u nhú. Hình ảnh nội soi của u nhú. Hình thái tổn thương mô bệnh học của UNTQ.

Tỷ lệ nhiễm HPV theo lứa tuổi. Phân bố các type HPV ở trẻ em và người lớn. Liên quan giữa type HPV với thời gian tái phát ở trẻ em. Liên quan giữa type HPV với thời gian tái phát ở người lớn.

Liên quan giữa type HPV với mức độ khàn tiếng ở trẻ em. Liên quan giữa type HPV với mức độ khàn tiếng ở người lớn. Liên quan giữa type HPV với mức độ khó thở ở trẻ em. Liên quan giữa type HPV với vị trí u nhú ở trẻ em.

Liên quan giữa type HPV với vị trí u nhú ở người lớn. Liên quan giữa type HPV với hình ảnh nội soi của u nhú ở trẻ em. Liên quan giữa type HPV với hình ảnh nội soi của u nhú ở người lớn. Liên quan giữa type HPV với thể lâm sàng ở trẻ em.

Liên quan giữa type HPV với thể lâm sàng ở người lớn. Liên quan giữa type HPV với mở khí quản ở trẻ em. Liên quan giữa type HPV với mở khí quản ở người lớn. Liên quan giữa type HPV với mô bệnh học ở trẻ em.

Liên quan giữa type HPV với mô bệnh học ở người lớn. Liên quan giữa type HPV với kết quả điều trị ở trẻ em. Liên quan giữa type HPV với kết quả điều trị ở người lớn. Liên quan giữa type HPV với di chứng ở trẻ em.

Liên quan giữa type HPV với di chứng ở người lớn.76 DANH BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Tuổi và giới bệnh nhân tại thời điểm nghiên cứu. Khoảng cách giữa 2 lần tái phát. Triệu chứng cơ năng chính.

Mức độ khàn tiếng. Mức độ khó thở. Liên quan giữa khàn tiếng và khó thở. Sự di động của dây thanh.

Thể lâm sàng cuả u nhú thanh quản. Liên quan giữa thể lâm sàng và thời gian tái phát. Tỷ lệ mở khí quản. Liên quan giữa thể lâm sàng với MKQ.64 DANH MỤC HÌNH Hình 1.

Giải phẫu các sụn thanh quản nhìn từ phía trước và phía sau. Giải phẫu các sụn thanh quản nhìn nghiêng. Hệ thống cơ nội thanh quản. Mô học bình thường của thanh quản.

Mạch và thần kinh thanh quản. Thần kinh vận động thanh quản và hệ bạch mạch.7: Các đường lây truyền của HPV.8: Sơ đồ gen của HPV. Sơ đồ các vị trí genotype trên màng lai. U nhú thông thường.

Condyloma đảo ngược. Chẩn đoán phân biệt qua nội soi. Bộ khám nội soi tai mũi họng ống cứng và mềm. Bộ dụng cụ phẫu thuật cắt UNTQ.

Máy Real-Time PCR (Hãng BioRad).54 1 ĐẶT VẤN ĐỀ U nhú thanh quản (Laryngeal papilomatosis) (UNTQ) hay u nhú đường hô hấp tái phát (Respiratory recurrent papillomatosis) là tổn thương lành tính do sự quá sản các tế bào vảy hình thành các nhú nhô lên bề mặt biểu mô đường hô hấp. Cụm từ tiếng Anh đã nêu bật được tính chất của bệnh là u nhú của đường hô hấp và dễ tái phát. Bệnh gặp nhiều ở trẻ em hơn người lớn. Theo một thống kê ở Mỹ, tỷ lệ gặp u nhú ở trẻ em là 4,3/100.000 dân, trong khi ở người lớn là 1,8/100.

Chi phí điều trị cho bệnh nhân mắc UNTQ theo một ước tính ở Mỹ là 109. Tính chất u nhú ở trẻ em và người lớn tương đối khác nhau. UNTQ ở người lớn thì u phát triển thường có tính chất khu trú, ít gây bít tắc đường thở nhưng không có xu hướng thoái triển và có thể trở thành ung thư. Ngược lại ở trẻ em, u ít có khả năng trở thành ác tính nhưng lại tồn tại dai dẳng, hay tái phát và tái phát nhanh dễ gây bít tắc đường thở dẫn tới ngạt thở, ngoài ra u có thể lan xuống đường hô hấp dưới như khí phế quản, thậm chí lan tới tận nhu mô phổi.

Bệnh ảnh hưởng lớn tới sự phát triển của trẻ, làm hao tổn thời gian, tiền bạc của gia đình và xã hội, đặc biệt gây ảnh hưởng tâm lý nặng nề đối với bệnh nhân và gia đình người bệnh [5][6][7]. UNTQ được mô tả lần đầu vào thế kỷ XVII bởi Marcellus Donalus, UNTQ đã thu hút được sự quan tâm nghiên cứu của các nhà Tai Mũi Họng, Ung thư và Giải phẫu bệnh trên khắp thế giới [8][9]. Từ trước đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về UNTQ trên thế giới cũng như trong nước, những nghiên cứu đó chủ yếu là vấn đề dịch tễ học, dấu hiệu lâm sàng, dấu hiệu cận lâm sàng cũng như các phương pháp điều trị. Vấn đề nguyên nhân và những yếu tố nguy cơ ít được mô tả.

Ngày nay nhờ các kỹ thuật sinh học phân 2 tử người ta biết rõ bệnh có liên quan nhiều đến virus HPV (Human Papilloma virus), nhiều type HPV đã và đang tiếp tục được xác nhận, trong đó đáng chú ý nhất là các type HPV 6, 11, 16, 18 được coi là những type hay gặp và có liên quan mật thiết nhất tới bệnh UNTQ [5][10][11].