Nghiên cứu kết quả sàng lọc ung thư phổi ở người trên 60 tuổi bằng CT liều thấp

MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3 1. Tổng quan về UTP 3 1. Định nghĩa UTP 3 1. Dịch tễ học UTP ở đối tượng trên 60 tuổi 3 1.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây UTP 4 1. Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng UTP 7 1. Các phương pháp sàng lọc và chẩn đoán UTP 10 1. Chẩn đoán giai đoạn TNM 21 1.

Phân loại typ mô bệnh học UTP 22 1. Tổng quan về sàng lọc UTP bằng chụp CLVT liều thấp 24 1. Nguyên lý chụp cắt lớp vi tính 24 1. Các cửa sổ ảnh cơ bản 25 1.

Vấn đề sử dụng liều phóng xạ 28 1. Tính an toàn của chụp CLVT liều thấp 29 1. Hướng dẫn khoa học trên thế giới và Việt Nam về sàng lọc UTP bằng CLVT liều thấp 31 1. Phân tích kết quả 32 1.

Các nghiên cứu ứng dụng chụp CLVT liều thấp 33 1. Sự khác biệt của X quang phổi thường quy và chụp CLVT liều thấp 36 1. Tổng quan về quy trình theo dõi nốt mờ 37 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 41 2. Đối tượng nghiên cứu 41 2.Tiêu chuẩn chọn đối tượng nghiên cứu 41 2.

Tiêu chuẩn loại trừ đối tượng nghiên cứu 41 2. Một số tiêu chuẩn khác 41 2. Phương pháp nghiên cứu43 2. Thiết kế nghiên cứu 43 2.

Phương pháp thu thập số liệu 44 2. Các chỉ số nghiên cứu 44 2. Quy trình sàng lọc 47 2. Quy trình theo dõi chẩn đoán các nốt mờ ở phổi của bệnh viện Mayo Clinic sau sàng lọc năm 2015 sau 3-6 tháng.

Nghiên cứu giai đoạn TNM 55 2. Phân loại typ mô bệnh học UTP 55 2. Xử lý số liệu 55 2. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu 56 2.

Sơ đồ quá trình nghiên cứu 57 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 58 3. Kết quả sàng lọc bằng chụp CLVT liều thấp 58 3. Kết quả chung của nghiên cứu 58 3. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu 59 3.

Đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu 62 3. Tỉ lệ có triệu chứng lâm sàng ở nhóm có kết quả chẩn đoán bệnh 64 3. Giá trị dự báo của sự xuất hiện triệu chứng và mối liên quan với nốt mờ không canxi hóa qua chụp CLVT liều thấp 65 3. Đặc điểm cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu 66 3.

Kết quả chụp sàng lọc bằng CLVT liều thấp 70 3. Kết quả về đặc điểm nốt mờ 70 3. Đặc điểm về liều hiệu dụng và tỉ trọng nốt mờ 75 3. Kết quả áp dụng quy trình theo dõi chẩn đoán các nốt mờ ở phổi của bệnh viện Mayo Clinic sau 3-6 tháng.

Kết quả chụp CLVT phổi theo dõi nốt mờ sau 3 tháng 76 3. Kết quả chụp CLVT phổi theo dõi nốt mờ sau 6 tháng 77 3. Phương thức tiếp cận nốt mờ 78 3. Kết quả mô bệnh học 79 3.

Xếp loại TNM trên CLVT 81 3. Phân giai đoạn ung thư theo TNM 8 83 3. Phương thức điều trị 84 3. Giá trị sàng lọc phát hiện ung thư của phương pháp chụp CLVT liều thấp đối chiếu với kết quả chẩn đoán bệnh 84 Chương 4: BÀN LUẬN 87 4.

Kết quả sàng lọc bằng CLVT liều thấp 87 4. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu 87 4. Đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu 89 4. Đặc điểm cận lâm sàng 91 4.

Kết quả chụp sàng lọc, đặc điểm về vị trí, kích thước, hình dạng và mật độ tổn thương 93 4. Đặc điểm về liều hiệu dụng 100 4. Kết quả áp dụng quy trình theo dõi chẩn đoán các nốt mờ ở phổi của Mayo Clinic sau 3-6 tháng. Kết quả chụp CLVT theo dõi 101 4.

Phương pháp tiếp cận nốt mờ 105 4. Kết quả mô bệnh học 108 4. Xếp loại TNM và phân giai đoạn UTP theo TNM 8 trên CLVT 110 4. Phương thức điều trị 115 4.

Đánh giá giá trị của kỹ thuật 116 4. Các hiệu quả khác của kỹ thuật 119 KẾT LUẬN 121 KIẾN NGHỊ 123 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Tỉ lệ mắc và tử vong do UTP năm 2018 trên thế giới ở đối tượng trên 60 tuổi 3 Bảng 1. UTP tại Việt Nam năm 2018 ở đối tượng trên 60 tuổi 4 Bảng 1.

Phân loại TNM cho ung thư phổi theo IASLC lần 8 21 Bảng 1. Phân loại mô bệnh học UTP theo WHO 2015 22 Bảng 1. Liều phóng xạ X quang theo AHRQ năm 2016 28 Bảng 1. Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh và mức độ ảnh hưởng 30 Bảng 1.

Tỉ lệ ác tính theo kích thước tổn thương 32 Bảng 1. Sự khác biệt của X quang phổi thường quy và chụp CLVT liều thấp 36 Bảng 1. Chiến lược theo dõi nốt mờ theo Fleischner: nốt đặc 38 Bảng 1. Chiến lược theo dõi nốt mờ theo Fleischner: nốt bán đặc 39 Bảng 3.

Đặc điểm tuổi của nhóm nghiên cứu 59 Bảng 3. Phân loại tuổi theo đặc điểm nốt, khối mờ 60 Bảng 3. Tuổi trung bình của đối tượng có nốt, khối mờ không canxi hóa 60 Bảng 3. Đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu 62 Bảng 3.

Tỉ lệ có triệu chứng lâm sàng ở nhóm có kết quả chẩn đoán bệnh 64 Bảng 3. Giá trị dự báo của sự xuất hiện triệu chứng và mối liên quan với nốt mờ không canxi hóa qua chụp CLVT liều thấp 65 Bảng 3. Kết quả xét nghiệm huyết học 66 Bảng 3. Kết quả xét nghiệm sinh hóa 67 Bảng 3.

Mối liên quan giữa dấu ấn khối u và bệnh 68 Bảng 3. Chỉ số Gaensler của đối tượng có nốt không canxi hóa 69 Bảng 3. Chỉ số FEV1 của đối tượng có nốt không canxi hóa 69 Bảng 3. Kết quả chụp CLVT liều thấp 70 Bảng 3.

Số lượng nốt mờ không canxi hóa trên phim 70 Bảng 3. Vị trí nốt mờ ở các thùy phổi 71 Bảng 3. Vị trí nốt mờ ở trung tâm hay ngoại vi 71 Bảng 3. Kích thước các tổn thương 72 Bảng 3.

Mối liên quan giữa kích thước nốt mờ và bệnh 73 Bảng 3. Mối liên quan giữa kích thước nốt mờ đến mức độ lành hay ác tính 73 Bảng 3. Hình dạng nốt mờ 74 Bảng 3. Mối liên quan giữa hình dạng nốt mờ và bệnh 74 Bảng 3.

Mật độ các tổn thương và mối liên quan đến bệnh 75 Bảng 3. Đặc điểm về liều hiệu dụng 75 Bảng 3. Kết quả chụp CLVT phổi theo dõi nốt mờ sau 3 tháng 76 Bảng 3. Thay đổi nốt mờ theo nhóm kích thước sau 3 tháng 76 Bảng 3.

Kết quả chụp CLVT phổi theo dõi nốt mờ sau 6 tháng 77 Bảng 3. Thay đổi nốt mờ theo nhóm kích thước sau 6 tháng 77 Bảng 3. Kết quả nội soi phế quản 78 Bảng 3. Phương thức tiếp cận khác 79 Bảng 3.

Kết quả mô bệnh học sau chụp CLVT liều thấp 79 Bảng 3. Kết quả mô bệnh học sau theo dõi 3 tháng 80 Bảng 3. Phân loại giai đoạn u trên CLVT ngực theo TNM8 81 Bảng 3. Giai đoạn u theo TNM 8 ở các típ mô bệnh học 82 Bảng 3.

Phân độ N trên CLVT ngực theo TNM 8 82 Bảng 3. Phân độ N theo TNM8 ở các típ mô bệnh học 83 Bảng 3. Phương thức điều trị 84 Bảng 3. Giá trị sàng lọc phát hiện ung thư của phương pháp chụp CLVT liều thấp đối chiếu với kết quả chẩn đoán bệnh 85 Bảng 4.

Mô hình tiên lượng nốt ác tính ở phổi 94 DANH MỤC SƠ ĐỒ - BIỂU ĐỒ Sơ đồ 1. Mô hình theo dõi các nốt mờ của NCCN năm 2017 40 Sơ đồ 2. Sơ đồ nghiên cứu của bệnh viện Mayo Clinic 54 Sơ đồ 2. Sơ đồ quá trình nghiên cứu 57 Sơ đồ 3.

Tóm tắt quá trình thực hiện nghiên cứu 58 Biểu đồ 3. Đặc điểm giới nhóm nghiên cứu 61 Biểu đồ 3. Triệu chứng hô hấp 63 Biểu đồ 4. Mối liên quan giữa kích thước nốt mờ và ung thư 97 DANH MỤC HÌNH Hình 1.

Các thành phần hóa học của thuốc lá 4 Hình 1. Mô hình hoạt động của p53 trong tế bào bình thường 6 Hình 1. Đo các đường khối u phổi theo tiêu chuẩn WHO và RECIST 13 Hình 1. Hạch N1 cùng bên 14 Hình 1.

Hạch N2: hạch trung thất cùng bên 14 Hình 1. Hạch N3: hạch trung thất đối bên 15 Hình 1. Hình ảnh STXTN dưới CLVT chẩn đoán u phổi 19 Hình 1. Nguyên lý chụp CLVT và độ phân giải ảnh kỹ thuật số.

Các cửa sổ CLVT liều thấp 26 Hình 1. Phân bố thùy phổi trên phim cắt lớp vi tính 27 Hình 1. Hình dạng nốt mờ và khả năng ác tính 33 Hình 2. Máy chụp cắt lớp vi tính 48 Hình 2.

Đo kích thước nốt trên cửa sổ nhu mô 50 Hình 2. Cách đo kích thước tổn thương theo tiêu chuẩn của WHO và RECIST 50 Hình 2. Mô hình vị trí nốt mờ trung tâm và ngoại vi trên CLVT lồng ngực 51 Hình 2. Sinh thiết xuyên thành ngực dưới CLVT 53 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Ung thư phổi (UTP) là một trong những bệnh ung thư thường gặp.

Bệnh có tỷ lệ mắc và tử vong đứng hàng đầu trong các bệnh ung thư, đa số gặp ở những người cao tuổi đặc biệt độ tuổi trên 60. Tại Việt Nam, năm 2018 tỉ lệ mắc và tử vong do UTP ở đối tượng trên 60 tuổi xếp hàng thứ nhất với khoảng 13.680 ca mới mắc và 12.818 ca tử vong [1]. Phần lớn UTP liên quan đến hút thuốc lá và hút thuốc thụ động và có trên 80% UTP được phát hiện ở giai đoạn muộn, chỉ có khoảng 15% các trường hợp UTP được chẩn đoán có khả năng phẫu thuật, khi đã có di căn xa tỉ lệ sống sót sau 5 năm khoảng 4% [2],[3]. Do vậy, các phương pháp sàng lọc phát hiện sớm UTP lúc này đóng vai trò rất quan trọng để làm giảm tỉ lệ tử vong và kéo dài thời gian sống thêm cho người bệnh.

Sàng lọc là phương pháp để chẩn đoán sớm ung thư ở những đối tượng có nguy cơ cao [4]. Trong chẩn đoán sớm UTP, có vài phương pháp sàng lọc hiện nay đã và đang triển khai: chụp X quang, nội soi phế quản (NSPQ) huỳnh quang, xét nghiệm đờm, chụp cắt lớp vi tính (CLVT) liều thấp [5]. Phương pháp chụp X quang thường quy hiện nay được dùng phổ biến nhất, tuy nhiên phương pháp này có nhiều hạn chế đặc biệt là khó phát hiện các nốt mờ nhỏ dưới 10mm và những nốt mờ bị che lấp bởi xương sườn và bóng tim [6]. Các phương pháp như xét nghiệm đờm ít được sử dụng, NSPQ huỳnh quang là phương pháp chưa phát triển rộng rãi ở Việt Nam, đặc biệt là phương pháp chụp CLVT liều thấp.