Luận án tiến sĩ: Đặc điểm lâm sàng, vi khuẩn trong đợt cấp BPTNMT - Hoàng Thủy

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI HOÀNGTHỦY NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG VÀ MỘT SỐ CĂN NGUYÊN VI KHUẨN TRONG ĐỢT CẤP CỦA BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI HOÀNG THỦY NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG VÀ MỘT SỐ CĂN NGUYÊN VI KHUẨN TRONG ĐỢT CẤP CỦA BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH Chuyên ngành: Lao Mã số: 9720109 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Nguyễn Viết Nhung 2. Nguyễn Đình Tiến HÀ NỘI – 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi là Hoàng Thủy, nghiên cứu sinh khóa 34, Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Lao, xin cam đoan: - Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy PGS. Nguyễn Viết Nhung và Thầy PGS.

Nguyễn Đình Tiến. - Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. - Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này.

Hà Nội, ngày 05 tháng 10 năm 2023 Ngƣời viết cam đoan Hoàng Thủy DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ATS : American Thoracic Society - Hiệp hội lồng ngực Mỹ AUC : Area under curve - Diện tích dưới đường cong BA : Blood agar - Thạch máu BCAT : Bạch cầu ái toan BCĐNTT : Bạch cầu đa nhân trung tính BMI : Body mass index - Chỉ số khối cơ thể BPTNMT : Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính CA : Chocolate agar - Thạch Chocolate CAT : (COPD Assessment Test) Bộ câu hỏi về BPTNMT ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. CFU : Colony forming unit - Đơn vị khuẩn lạc CLSI : Clinical & Laboratory Standards Institute - Viện Tiêu chuẩn Lâm sàng và Xét nghiệm Hoa Kỳ CNHH : Chức năng hô hấp. CRP : C reactive protein - protein phản ứng C Cs : cộng sự DNA : Deoxyribonucleic acid - Vật liệu di truyền ERS : European Respiratory Society - Hội hô hấp Châu Âu FEV1 : Forced expiratory volume on second - thể tích khí thở ra tối đa trong giây đầu tiên FVC : Forced vital capacity - dung tích sống thở gắng sức GOLD : Global initiative for chronic Obstructive Lung Disease - sáng kiến toàn cầu về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ICS : Inhaled corticosteroids - Corticoid đường phun hít IL-6 : Interleukin-6 IDSA : Infectious Diseases Society of America - Hiệp hội bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ LABA : Long-acting beta2-agonist bronchodilators - Thuốc giãn phế quản cường beta2 tác dụng kéo dài LAMA : Long-acting anticholinergic bronchodilators - Thuốc giãn phế quản kháng Cholinergic tác dụng kéo dài LTB4 : Leukotrien B4 MAC,MC : Mac Conkey agar - Thạch Mac Conkey mMRC : (Modified Medical Research Council Scale) Thang điểm khó thở của Hội nghiên cứu y khoa Anh có cải biên MPO : Myeloperoxidase NHLBI : National Heart Lung and Blood Institute - Viện Quốc gia tim phổi và huyết học NICE : National Institute for Health and Care Excellence - Viện Chăm sóc sức khỏe quốc gia Anh PaCO2 : Partial pressure of carbon dioxid in arterial blood - phân áp CO2 động mạch PaO2 : Partial pressure of oxygen in arterial blood - phân áp oxy động mạch PCR : Polymerase chain reaction - Phản ứng chuỗi polymerase PCT : Procalcitonin SABA : Short-acting beta2-agonist bronchodilators - Thuốc giãn phế quản cường beta2 tác dụng ngắn SAMA : Short-acting anticholinergic bronchodilators - Thuốc giãn phế quản kháng Cholinergic tác dụng ngắn SpO2 : Arterial oxygen saturation - độ bão hòa oxy trong máu mao mạch TBBM : Tế bào biểu mô VK : Vi khuẩn WHO : World Health Organization - Tổ chức Y tế thế giới MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN.

Đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Gánh nặng của đợt cấp BPTNMT. Cơ chế bệnh sinh của đợt cấp BPTNMT. Nguyên nhân đợt cấp BPTNMT.

Lâm sàng đợt cấp BPTNMT 70. Các thăm dò trong đợt cấp BPTNMT. Chẩn đoán xác định đợt cấp BPTNMT. Đánh giá mức độ nặng của đợt cấp BPTNMT.

Sử dụng kháng sinh trong đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính 26 1. Các phương pháp xác định căn nguyên vi khuẩn trong đợt cấp BPTNMT 28 1. Các phương pháp lấy bệnh phẩm đường hô hấp:. Nuôi cấy đờm phân lập vi khuẩn 96, 97, 98.

Phương pháp realtime PCR phân lập vi khuẩn không điển hình. Một số nghiên cứu liên quan về vi sinh trong đợt cấp BPTNMT. Trên thế giới. Tại Việt Nam.

39 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân nghiên cứu.

Tiêu chuẩn loại trừ. Nội dung nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm tác nhân vi khuẩn phân lập và mối liên quan giữa vi khuẩn với lâm sàng, cận lâm sàng trong đợt cấp BPTNMT.

Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Nghiên cứu lâm sàng. Nghiên cứu cận lâm sàng.

Các biến số nghiên cứu. Các chỉ tiêu đánh giá. Phương pháp thu thập, phân tích và xử lý số liệu. Đạo đức nghiên cứu.

66 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm về tuổi. Đặc điểm về giới.

Tiền sử hút thuốc. Tiền sử bệnh đồng mắc. Đặc điểm lâm sàng. Thời gian mắc bệnh BPTNMT và số đợt cấp.

Yếu tố khởi phát đợt cấp. Phân loại mức độ nặng của BPTNMT. Triệu chứng cơ năng, toàn thân. Triệu chứng thực thể.

Phân loại mức độ nặng của đợt cấp BPTNMT. Đặc điểm cận lâm sàng. Số lượng bạch cầu máu ngoại vi. Kết quả nồng độ CRP.

Kết quả định lượng Procalcitonin. Kết quả khí máu động mạch. Kết quả điện tâm đồ. Kết quả Xquang phổi.

Đánh giá mức độ tắc nghẽn theo kết quả đo chức năng hô hấp. Mối liên quan giữa mức độ nặng đợt cấp BPTNMT và các triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng. Liên quan giữa chỉ định dùng kháng sinh và các đặc điểm trong đợt cấp BPTNMT. Đặc điểm vi khuẩn học ở bệnh nhân đợt cấp BPTNMT và mối liên quan với lâm sàng, cận lâm sàng.

Kết quả chung các vi khuẩn phân lập được ở đờm bằng cả 2 phương pháp nuôi cấy và realtime PCR. Kết quả các loài vi khuẩn phân lập được ở đờm bằng cả 2 phương pháp nuôi cấy và realtime PCR. Kết quả kháng sinh đồ của vi khuẩn phân lập được bằng cấy đờm. Mối liên quan giữa kết quả vi khuẩn chung với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng.

Mối liên quan giữa kết quả vi khuẩn phân lập được ở đờm với một số đặc điểm cận lâm sàng. Mối liên quan giữa kết quả vi khuẩn điển hình, không điển hình với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng. Khả năng dự đoán nhiễm khuẩn của triệu chứng lâm sàng, bạch cầu, Protein C phản ứng, Procalcitonin. 102 Chƣơng 4: BÀN LUẬN.

Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm về tuổi và giới. Đặc điểm về tiền sử hút thuốc lá, thuốc lào. Đặc điểm về tiền sử các bệnh đồng mắc.

Thời gian mắc bệnh BPTNMT và số đợt cấp BPTNMT/năm. Yếu tố khởi phát đợt cấp. Phân loại mức độ nặng của BPTNMT theo GOLD. Đặc điểm lâm sàng.

Triệu chứng cơ năng, toàn thân. Triệu chứng thực thể. Mức độ nặng đợt cấp BPTNMT. Đặc điểm cận lâm sàng.

Số lượng bạch cầu. Nồng độ CRP và Proclcitonin (PCT) máu. Khí máu động mạch. Đo chức năng hô hấp.

Liên quan mức độ nặng đợt cấp BPTNMT với các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng. Các yếu tố liên quan với mức độ nặng đợt cấp BPTNMT. Các yếu tố nguy cơ độc lập với mức độ nặng đợt cấp BPTNMT. Các yếu tố nguy cơ sử dụng kháng sinh trong đợt cấp của BPTNMT.

Liên quan giữa các yếu tố nguy cơ và chỉ định kháng sinh trong đợt cáp BPTNMT. Phân tích đa biến dự đoán các yếu tố nguy cơ sử dụng kháng sinh trong đợt cấp BPTNMT. Vi khuẩn gây bệnh trong đợt cấp BPTNMT. Kết quả vi khuẩn phân lập ở đờm.

Kết quả phân lập các loài vi khuẩn ở đờm. Tính nhạy cảm kháng sinh của một số vi khuẩn phân lập được. Mối liên quan giữa kết quả vi khuẩn với một số đặc điểm lâm sàng. Mối liên quan giữa kết quả vi khuẩn với một số đặc điểm cận lâm sàng.

Mối liên quan giữa kết quả nuôi cấy vi khuẩn không điển hình với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng. Khả năng định hướng nhiễm khuẩn của các triệu chứng và dấu ấn sinh học. 146 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Các tác nhân vi sinh thường gặp trong đợt cấp.

Thang điểm đánh giá đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân đợt cấp BPTNMT. Đánh giá mức độ nặng của đợt cấp theo ATS/ERS. Đánh giá mức độ nặng của đợt cấp BPTNMT. Đánh giá mức độ nặng của đợt cấp BPTNMT theo đề xuất ROME 2021.

Khuyến cáo sử dụng kháng sinh theo giá trị CRP. Trình tự mồi và probe cho phản ứng realtime PCR phát hiện Mycoplasma pneumoniea, Chlamydia pneumoniea, Legionella pneumophila và nội chuẩn Betaglobulin. Thang điểm mMRC. Mức độ nặng đợt cấp BPTNMT.

Giá trị các thành phần bạch cầu. Phân loại mức độ tắc nghẽn đường thở. Tiền sử hút thuốc. Tỷ lệ các yếu tố khởi phát đợt cấp.

Phân loại mức độ nặng của BPTNMT. Các triệu chứng cơ năng. Các triệu chứng toàn thân. Triệu chứng thực thể.

Mức độ đợt cấp BPTNMT. Phân bố số lượng bạch cầu máu ngoại vi. Kết quả nồng độ CRP. Kết quả định lượng PCT.

Kết quả khí máu động mạch của BN nhóm nghiên cứu. Đánh giá tình trạng suy hô hấp theo khí máu động mạch. Kết quả điện tim. Phân loại mức độ tắc nghẽn theo FEV1.

Các yếu tố độc lập dự báo mức độ nặng đợt cấp BPTNMT. Kết quả phân tích hồi quy logistic đa biến liên quan mức độ nặng đợt cấp với một số yếu tố. Liên quan giữa chỉ định dùng kháng sinh và các đặc điểm. Kết quả phân tích hồi quy logistic đa biến liên quan chỉ dịnh dùng kháng sinh với một số yếu tố.

Kết quả tìm vi khuẩn trong đờm. Các loài vi khuẩn phân lập được trong đờm. Kết quả kháng sinh đồ của Streptococcus pneumoniae. Kết quả kháng sinh đồ của Acinetobacter baumannii.

Kết quả kháng sinh đồ của Moraxella catarrhalis. Kết quả kháng sinh đồ của một số chủng vi khuẩn còn lại. Liên quan giữa vi khuẩn học và thời gian mắc bệnh. Liên quan giữa vi khuẩn học và yếu tố khởi phát đợt cấp.