Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu bệnh viêm quanh răng phá hủy về lâm sàng, vi khuẩn và đánh giá hiệu quả điều trị tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN NGỌC ANH NGHIÊN CỨU BỆNH VIÊM QUANH RĂNG PHÁ HỦY (AGGRESSIVE PERIODONTITIS) VỀ LÂM SÀNG, VI KHUẨN VÀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ LUẬN ÁN TIẾN SĨ RĂNG HÀM MẶT HÀ NỘI – 2023 n BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN NGỌC ANH NGHIÊN CỨU BỆNH VIÊM QUANH RĂNG PHÁ HỦY (AGGRESSIVE PERIODONTITIS) VỀ LÂM SÀNG, VI KHUẨN VÀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ Chuyên ngành : Răng Hàm Mặt Mã số : 9720501 LUẬN ÁN TIẾN SĨ RĂNG HÀM MẶT Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. MAI ĐÌNH HƢNG 2. NGUYỄN THỊ HỒNG MINH HÀ NỘI – 2023 n LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Y Hà Nội, phòng quản lý Đào tạo sau đại học, Ban lãnh đạo Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt, Bộ môn Nha chu, các phòng ban liên quan và quý thầy cô đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại trường. Đặc biệt, với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới PGS.

Mai Đình Hƣng, PGS. Nguyễn Thị Hồng Minh là những người thầy đã trực tiếp hướng dẫn, hết lòng tận tụy truyền đạt kiến thức, chia sẻ những kinh nghiệm quý báu và động viên tạo điều kiện tốt nhất giúp tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Bộ môn Nha chu, Trung tâm kỹ thuật cao Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt trường Đại học Y Hà Nội, khoa Nha chu Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội, khoa xét nghiệm Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương đã luôn tạo điều kiện giúp tôi hoàn thành việc thu thập số liệu trong suốt thời gian thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn sự đồng hành và hợp tác của 89 bệnh nhân viêm quanh răng phá hủy đã giúp tôi hoàn thành việc học tập và nghiên cứu luận án này.

Cuối cùng, tôi luôn luôn ghi nhớ công ơn cha mẹ, sự ủng hộ động viên của vợ con, anh chị em, bạn bè và đồng nghiệp là những người đã đồng hành cùng tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận án này. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Anh n LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nguyễn Ngọc Anh, nghiên cứu sinh khóa 34 chuyên ngành Răng Hàm Mặt - Trường Đại học Y Hà Nội, xin cam đoan: Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Mai Đình Hưng, PGS. Nguyễn Thị Hồng Minh.

Công trình này không trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác đã được công bố. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Anh n DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt AND Deoxyribonucleic acid Axít deoxyribonucleic BOP Bleeding on probing Chỉ số chảy máu khi thăm khám CAL Clinical attachment loss Mất bám dính quanh răng lâm sàng CFU Colony Forming Unit Đơn vị hình thành khuẩn lạc CI-S Calculus index simplified Chỉ số cao răng đơn giản DI-S Debris index simplified Chỉ số cặn bám răng GI Gingival index Chỉ số lợi ICD International Classification of Phân loại quốc tế về bệnh tật Diseases OHI-S Oral Hygiene Index - Chỉ số vệ sinh răng miệng đơn giản Simplified OR Odds ratio Tỷ suất chênh PCR Polymerase Chain Reaction Sinh học phân tử PD Porket depth Chiều sâu thăm khám RCG Central incisors Răng cửa giữa RCB Lateral incisors Răng cửa bên RHLTH Second molars Răng hàm lớn thứ hai RHLTN First molars Răng hàm lớn thứ nhất RHNTH Second premolars Răng hàm nhỏ thứ hai PlI Plaque index Chỉ số mảng bám răng SD Standard deviation Độ lệch chuẩn VK Bacterium Vi khuẩn VQR Periodontitis Viêm quanh răng WHO World Health Organization Tổ chức y tế thế giới X Giá trị trung bình n MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ.

1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN. Giải phẫu sinh lý và phân loại bệnh viêm quanh răng. Giải phẫu vùng quanh răng. Phân loại bệnh viêm quanh răng.

Bệnh viêm quanh răng phá hủy. Dịch tễ học. Nguyên nhân và cơ chế gây bệnh. Một số yếu tố liên quan.

Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, chẩn đoán bệnh VQR phá hủy. Hệ vi khuẩn trong viêm quanh răng phá hủy. Vi khuẩn trong viêm quanh răng phá hủy. Các phương pháp chẩn đoán vi sinh học trong VQR phá hủy.

Điều trị viêm quanh răng phá hủy. Một số nghiên cứu về bệnh viêm quanh răng phá hủy. Một số nghiên cứu về VK gây bệnh VQR phá hủy. Một số nghiên cứu về hiệu quả điều trị VQR phá hủy bằng phẫu thuật vạt Widman cải tiến.

37 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn. Tiêu chuẩn loại trừ.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu. Biến số, chỉ số nghiên cứu. Kỹ thuật và công cụ thu thập số liệu. Quy trình thu thập số liệu.

Sơ đồ quy trình nghiên cứu. Nghiên cứu mô tả cắt ngang. Nghiên cứu thực nghiệm và can thiệp so sánh trước sau. Thang điểm đánh giá hiệu quả can thiệp.

Quản lý, xử lý và phân tích số liệu. Sai số và cách khắc phục sai số. Đạo đức trong nghiên cứu. 68 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo tuổi, giới. Lý do đến khám. Tiền sử điều trị bệnh viêm quanh răng.

Tình trạng hút thuốc lá. Tình trạng bệnh viêm quanh răng phá hủy. Đặc điểm lâm sàng, X-quang và một số yếu tố liên quan đến bệnh viêm quanh răng phá hủy. Đặc điểm lâm sàng bệnh viêm quanh răng phá hủy.

Đặc điểm X-quang bệnh viêm quanh răng phá hủy. Một số yếu tố liên quan đến bệnh viêm quanh răng phá hủy. Đặc điểm vi khuẩn gây bệnh viêm quanh răng phá hủy. Phân bố đối tượng nghiên cứu can thiệp theo tuổi và giới.

Tỷ lệ khuẩn lạc ở hai môi trường nuôi cấy. Tình trạng đồng nhiễm vi khuẩn gây bệnh VQR phá hủy. Một số loài vi khuẩn được phát hiện trong mẫu bệnh phẩm. Tỷ lệ các chi vi khuẩn được phát hiện.

Số lượng vi khuẩn của các chi vi khuẩn. Tỷ lệ phát hiện một số loài vi khuẩn trong bệnh VQR phá hủy. Vi khuẩn hiếu khí và kỵ khí trong nhóm Gram âm và Gram dương. Một số yếu tố liên quan về vi khuẩn trong bệnh viêm quanh răng phá hủy.

Hiệu quả điều trị bệnh viêm quanh răng phá hủy thể toàn bộ. Sự thay đổi chỉ số tích tụ mảng bám. Sự thay đổi chỉ số vệ sinh răng miệng. Sự thay đổi chỉ số lợi (GI).

Sự thay đổi tình trạng chảy máu khi thăm khám (BOP). Sự thay đổi độ sâu túi quanh răng (PD). Sự thay đổi mức độ mất bám dính quanh răng (CAL). Sự thay đổi mức độ lung lay răng.

Sự thay đổi mức độ tiêu xương ổ răng. Hiệu quả của phương pháp điều trị và điều trị duy trì. 103 Chƣơng 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm chung đối tượng nghiên cứu.

Đặc điểm về tuổi và giới của đối tượng nghiên cứu. Lý do đến khám của đối tượng nghiên cứu. Tiền sử điều trị bệnh viêm quanh răng. Tình trạng hút thuốc lá .5 Tình trạng bệnh viêm quanh răng phá hủy.

Đặc điểm lâm sàng, X-quang và một số yếu tố liên quan đến bệnh viêm quanh răng phá hủy. Đặc điểm lâm sàng bệnh viêm quanh răng phá hủy của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm X-quang bệnh viêm quanh răng phá hủy. Một số yếu tố liên quan đến bệnh viêm quanh răng phá hủy.

Đặc điểm vi khuẩn trong bệnh viêm quanh răng phá hủy. Tỷ lệ khuẩn lạc ở 2 môi trường nuôi cấy. Tình trạng đồng nhiễm vi khuẩn gây bệnh VQR phá hủy. Một số loài vi khuẩn được phát hiện.

Tỷ lệ các chi vi khuẩn được phát hiện. Tỷ lệ phát hiện một số loài vi khuẩn gây bệnh VQR phá hủy. Vi khuẩn hiếu khí và kỵ khí trong nhóm Gram âm và Gram dương 133 4. Hiệu quả điều trị bệnh viêm quanh răng phá huỷ toàn bộ.

Sự thay đổi của chỉ số tích tụ mảng bám răng. Sự thay đổi của chỉ số vệ sinh răng miệng. Sự thay đổi của chỉ số lợi. Sự thay đổi của tình trạng chảy máu khi thăm khám.

Sự thay đổi của độ sâu túi quanh răng. Sự thay đổi của mức độ mất bám dính quanh răng. Sự thay đổi của mức độ lung lay răng. Sự thay đổi của hình thái và mức độ tiêu xương ổ răng.

Hiệu quả của phương pháp điều trị và điều trị duy trì. 152 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC n DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Phân loại bệnh quanh răng theo các năm 1999 – 2017. Phân loại bệnh quanh răng theo WHO.

Dịch tễ học bệnh viêm quanh răng phá hủy. Chấn đoán viêm quanh răng phá hủy. Thành phần phản ứng và chu trình nhiệt trong quá trình nhân dòng gen 16S rRNA. Thành phần phản ứng trong quá trình giải trình tự gen.

Thang điểm đánh giá chỉ số tích tụ mảng bám răng. Thang điểm đánh giá chỉ số vệ sinh răng miệng. Thang điểm đánh giá chỉ số lợi. Thang điểm đánh giá chỉ số chảy máu lợi khi thăm khám.

Thang điểm đánh giá độ sâu túi quanh răng. Thang điểm đánh giá mức độ lung lay răng. Thang điểm đánh giá hình thái tiêu xương ổ răng. Thang điểm đánh giá vi khuẩn.

Thang điểm đánh giá hiệu quả can thiệp. Phân bố đối tượng nghiên cứu mô tả theo tuổi và giới. Lý do đến khám của đối tượng nghiên cứu. Tiền sử điều trị bệnh quanh răng của đối tượng nghiên cứu.

Tình trạng hút thuốc lá của đối tượng nghiên cứu phân bố theo giới. Tình trạng bệnh viêm quanh răng phá hủy phân bố theo giới. Độ sâu túi quanh răng của đối tượng nghiên cứu. Mức độ mất bám dính quanh răng của đối tượng nghiên cứu .